30 leuke feiten over Gesteenten en mineralen

Uit welk element bestaan diamant en grafiet allebei?

Diamant heeft een dichtere kristalstructuur; onder hoge druk kan grafiet in diamant overgaan.

In welk type gesteente komen als enige fossielen voor?

Afzettingsgesteenten en sedimenten beslaan samen het grootste deel van het aardoppervlak.

Welk voedingsrijk materiaal ontstaat bij de biologische afbraak van organisch materiaal?

Naar beneden stromend water spoelt die voedingsstoffen de bodem in, van de uitspoelingslaag naar de inspoelingslaag.

Van welk element is silica (SiO2) het oxide?

Een gesteente met genoeg silica kan kwarts bevatten, een mineraal dat uit puur silica bestaat.

Wat ontstaat als lava zo snel stolt dat de atomen geen kristalrooster kunnen vormen?

Stolt lava iets minder snel, dan ontstaat een uitvloeiingsgesteente met zeer kleine kristallen, zoals ryoliet of daciet.

Welke dalvorm slijt een snel stromende rivier in het landschap uit?

Een traag stromende rivier erodeert eerder zijwaarts, zodat een meanderend verloop over een brede dalbodem ontstaat.

Uit welk gesteente ontstaat marmer door metamorfose?

Leisteen ontstaat op vergelijkbare wijze uit klei of schalie.

Tot welk soort verwering rekent men het verbrokkelen van gesteente door bevriezend water?

Bij dit proces verandert de chemische samenstelling van het gesteente niet; het valt alleen in kleinere stukken uiteen.

Onder welke naam is het mineraal haliet beter bekend?

Net als gips is het geen silicaat, en daarmee een uitzondering onder de gesteentevormende mineralen.

Hoe heten de vulkanische modderstromen die ontstaan uit los pyroclastisch materiaal?

De meeste vulkanen bestaan uit een afwisseling van pyroclastische gesteenten, uitvloeiingsgesteente en afzettingen van modderstromen.

Hoe heet sediment dat door de wind is aangevoerd?

Rivieren, ijs en de zee leveren respectievelijk fluviatiel, glaciaal en marien sediment.

Welk vakgebied binnen de geologie onderzoekt de vorming en samenstelling van gesteente?

Gesteenten bepalen in belangrijke mate het reliëf, de draagkracht van de ondergrond en de waterhuishouding.

Hoe heet de metamorfose van gesteente dat vlak bij een magmatische intrusie wordt verhit?

Deze vorm van metamorfose blijft meestal beperkt tot een klein gebied rondom de intrusie.

Hoe worden de fragmenten genoemd waaruit een gesteente kan zijn opgebouwd?

Een gesteente kan ook rechtstreeks uit mineralen bestaan in plaats van uit fragmenten.

Uit welk type gesteente bestaat verreweg het grootste deel van de aardkorst?

Magma ontstaat door partieel smelten van gesteente onderin de aardkorst of direct daaronder in de mantel.

Hoe heten de verticale magmalichamen waarin magma vanuit een magmakamer omhoog dringt?

Horizontale magmalichamen heten platen of laccolieten.

Hoe heten de deeltjes die bij explosief vulkanisme de lucht in worden geblazen?

Die deeltjes vormen een grote eruptiezuil boven de vulkaan en regenen later neer als een laag pyroclastisch gesteente.

Welk deel van de massa van de continentale aardkorst vormen de gesteentevormende elementen?

Zuurstof, ijzer, magnesium en calcium horen bij die negen elementen.

Hoe heet het afronden van brokstukken door onderlinge polijsting tijdens het transport?

Grotere sedimentkorrels worden in een rivier rollend over de bodem verplaatst.

Uit hooguit hoeveel gesteentevormende mineralen bestaan de meeste gesteenten voor ruim 90%?

Kwarts, calciet, veldspaat, amfibolen, pyroxenen en olivijn horen tot de bekendste gesteentevormende mineralen.

Hoe worden silica-arme mineralen genoemd die rijk zijn aan ijzer en magnesium?

Deze relatief zware mineralen kristalliseren in een magmakamer het eerst en zinken naar de bodem van de kamer.

Hoe heet de mate waarin een gesteente resistent is tegen erosie?

Lagen die goed bestand zijn tegen erosie kunnen ruggen in het landschap vormen.

Welk metamorf gesteente heeft de hoogste metamorfe graad?

Leisteen is laaggradig; fylliet en schist zitten daartussenin.

Hoe heten anorganische natuurlijke materialen zonder geordende roosterstructuur, zoals opaal?

Ook chalcedoon hoort tot deze groep; echte mineralen hebben wél een kristalrooster.

Hoe heten de processen die na de sedimentatie een los sediment in vast gesteente omzetten?

Onder invloed van grondwater en toenemende druk en temperatuur raakt het sediment gelithificeerd, oftewel versteend.

Welk proces vindt plaats door het langzaam afkoelen van magma in een magmakamer?

Magma heeft geen enkele kristallisatietemperatuur maar een kristallisatietraject: mineralen met een hoog smeltpunt kristalliseren het eerst.

Hoe heet het verbrokkelde materiaal dat door verwering ontstaat?

Onverweerd gesteente heet moedergesteente, in het Engels bedrock.

Hoe heet het proces waarbij vloeistoffen de chemische samenstelling van gesteente veranderen?

Skarn en greisen zijn voorbeelden van gesteenten die op deze manier zijn gevormd.

Boven welke temperatuur kan gesteente bij metamorfose gedeeltelijk beginnen te smelten?

Welk metamorf gesteente ontstaat hangt af van druk, temperatuur en de kinetiek van de reacties tussen de mineralen.

Hoe heet een metamorf gesteente met kleine, later weer gestolde smeltlichamen?

Regionale metamorfose treedt vooral op waar tektonische platen op elkaar in bewegen en kan een groot gebied beslaan.