30 leuke feiten over Platentektoniek

Welk supercontinent vormden de continenten aan weerszijden van de Atlantische Oceaan ooit samen?

De groei van de Atlantische Oceaan is te reconstrueren tot ongeveer 180 miljoen jaar geleden; oudere oceanische lithosfeer bestaat niet meer.

Hoe heet het onder een andere plaat schuiven van een tektonische plaat bij een convergente grens?

Meestal is de wegduikende plaat er een van oceanische korst; als twee continenten botsen, duikt geen van beide weg en ontstaat een gebergte.

Hoeveel grote tektonische platen telt de Aarde, afhankelijk van de definitie?

Daarnaast bestaat er een groot aantal kleinere platen; de platen bewegen ten opzichte van elkaar met enkele centimeters per jaar.

Wat is het bekendste deel van de transforme breukzone langs de westkust van de Verenigde Staten?

De breukzone verbindt een oceanische spreidingszone rond Neder-Californië met een kleine spreidingszone ten noordwesten van San Francisco.

Hoe snel bewegen aardplaten ten opzichte van elkaar?

Sinds de jaren 1990 kan die verschuiving daadwerkelijk gemeten worden, dankzij geodetische metingen met satellieten en VLBI.

Wiens hypothese van continentverschuiving werd in de jaren 60 opgevolgd door de platentektoniek?

Anders dan de oudere hypothese raakte de nieuwe theorie al snel algemeen aanvaard in de wetenschappelijke gemeenschap.

Hoe dik is de lithosfeer, de buitenste gesteentelaag van de Aarde, gemiddeld?

Deze buitenste laag is verdeeld in tektonische platen of schollen, die onafhankelijk van elkaar langs het aardoppervlak bewegen.

Hoe heet een plaatgrens waar twee platen langs elkaar bewegen?

Bij de twee andere typen bewegen platen naar elkaar toe of juist van elkaar af; langs al deze grenzen concentreren zich aardbevingen en vulkanisme.

Welk gebergte is het beste voorbeeld van een lange keten boven een subductiezone onder een continent?

Zulke lange ketens ontstaan omdat de ligging van de subductiezone onder het continent nauwelijks verandert; erboven ligt een vulkaanboog met explosief vulkanisme.

Door stromingen in welke onderliggende laag bewegen de aardplaten over het aardoppervlak?

Deze laag is niet vloeibaar, maar heeft zo'n lage schuifsterkte dat ze op de geologische tijdschaal als een langzaam stromende stroperige vloeistof werkt.

Het ontbreken van welke stof verklaart waarschijnlijk waarom Venus geen platentektoniek heeft?

Venus is bijna even groot als de Aarde en vulkanisch zeer actief, wat het ontbreken van bewegende platen daar lastig verklaarbaar maakt.

Welke zee wordt beschouwd als een oceaan in zijn beginstadium?

Als de lithosfeer onder een riftzone uit elkaar blijft bewegen, ontstaat een smal oceanisch bekken dat steeds breder groeit.

Waarom subduceert continentale korst in de praktijk slecht?

Daardoor zijn op de continenten nog gesteenten van enkele miljarden jaren oud te vinden, terwijl oceanische korst een beperkte levensduur heeft.

Welk groot continent lag rond 500 miljoen jaar geleden op het zuidelijk halfrond?

In het noorden lag toen een groot aantal kleinere continenten, die zich tijdens de Caledonische gebergtevorming tot Euramerika samenvoegden.

Welke oceanische plaat subduceert onder de Zuid-Amerikaanse Plaat?

Bij deze subductie raken oceaansedimenten en stukken oceanische plaat (ofiolieten) los en worden ze over de overrijdende plaat geschoven.

Welke oceaan zal in de toekomst waarschijnlijk kleiner worden?

Australië zal ondertussen naar het noorden bewegen tot het tegen Azië aan ligt, en Oost-Afrika zal zich van de rest van Afrika losmaken.

Hoe heet de cyclus waarin supercontinenten uiteenriften en zich later weer samenvoegen?

Reconstructies wijzen uit dat er al vóór de vorming van Pangea meerdere keren een supercontinent heeft bestaan.

Hoe heet het noordelijke blok dat ontstond toen het openen van de Tethysoceaan het supercontinent splitste?

Het zuidelijke blok viel later uiteen in India, Antarctica, Afrika, Zuid-Amerika en Australië.

Hoe lang zijn alle mid-oceanische ruggen op Aarde bij elkaar opgeteld?

Deze 'gebergten onder water' vormen samen de langste aaneengesloten gebergten op Aarde en komen omhoog door de grote warmtestroom uit de Aarde.

Ouder dan hoeveel miljoen jaar komt oceanische korst nauwelijks voor?

Continenten subduceren niet snel omdat ze lichter en dikker zijn; daarom bevatten ze gesteenten van enkele miljarden jaren oud.

Op welke diepte ligt de kern-mantelgrens, waar hete opwaartse stromingen ontstaan?

De opwaartse stroming komt door het temperatuurverschil tussen mantel en kern, versterkt door de warmte van natuurlijk radioactief verval.

Hoe heet de trekkracht die een zware, oude subducerende plaat op zichzelf uitoefent?

Het effect neemt af naarmate de plaat dieper in de mantel doordringt en het dichtheidsverschil met de omringende laag kleiner wordt.

Op welk halfrond liggen de meeste subductiezones?

Omdat de spreidingszones vooral in het zuiden liggen, beweegt lithosfeer gemiddeld van zuid naar noord en raken de continenten in het noorden geconcentreerd.

Welk bekken is een voorbeeld van een 'failed rift', een rift die stopte met groeien?

Deze rift werd in het Jura en Krijt gevormd; riften vertakken zich vaak, waarna één vertakking tot oceaan uitgroeit en de andere inactief wordt.

Hoe heet een bekken dat door extensie achter een eilandboog ontstaat?

Eilandbogen liggen van boven gezien meestal in een gekromde boog, een gevolg van de geometrie van een wegduikende plaat op een gekromd aardoppervlak.

Na gemiddeld hoeveel jaar wordt oceanische lithosfeer dichter dan de laag eronder?

Na haar vorming op een spreidingsrug koelt oceanische lithosfeer langzaam af en groeit ze aan de onderkant aan, waardoor ze steeds zwaarder wordt.

Welk paleocontinent besloeg ongeveer het huidige Scandinavië?

De sporen van de Caledonische gebergtevorming, waarbij dit continent betrokken was, zijn vooral in Scandinavië en op de Britse Eilanden te vinden.

Hoe heet het punt waar de rotatie-as van een tektonische plaat het aardoppervlak snijdt?

Elke plaatbeweging is wiskundig een rotatie om een as door het middelpunt van de Aarde, zodat de beweging een kleincirkel vormt.

Hoe heet de dieptezone waar een wegduikende plaat aardbevingen veroorzaakt?

Langs zo'n zone schuiven de platen over elkaar en vormt zich een trog in de oceaanbodem, met daarnaast een accretiewig van afgeschraapte korst en sediment.

Hoe heet het proces waarbij de verhitte onderkorst boven een subductiezone felsische magma vormt?

De felsische magma stijgt op en intrudeert in de overrijdende plaat, waardoor erboven een vulkaanboog met veel explosief vulkanisme ontstaat.