30 leuke feiten over Stikstof: het element N

Voor hoeveel procent bestaat de aardatmosfeer uit stikstofgas?

Het grootste deel van de rest is zuurstofgas: dat maakt 21% van de ingeademde lucht uit.

Welke huidaandoening wordt 'aangestipt' met vloeibare stikstof?

Zo'n ingreep heet een cryogene behandeling. Ook cellen worden met de ijskoude vloeistof ingevroren.

Bij welke activiteit komt in Nederland vooral de stikstofverbinding ammoniak vrij?

Stikstofoxiden komen juist vooral uit de uitlaat van het wegverkeer en uit de industrie.

Welk atoomnummer heeft het element stikstof?

Het symbool N komt van de Latijnse naam van het element: nitrogenium.

Met welk gas reageert stikstof in het Haber-Boschproces tot ammoniak?

De reactie verloopt bij hoge temperatuur en hoge druk; uit de ammoniak wordt onder meer kunstmest gemaakt.

In de vorm van welke verbinding draagt stikstof bij aan het broeikaseffect?

Te veel stikstof kan daarnaast leiden tot verzuring van bodems.

Welke bouwstenen van eiwitten maakt een plant aan met stikstof uit nitraat?

Als basis voor die aanmaak gebruikt de plant glucose.

Welk gevaar voorkomt men door meelsilo's met grote hoeveelheden stikstof te vullen?

Omdat het gas tamelijk inert is, wordt het op grote schaal als beschermend gas gebruikt.

Welke chemicus bracht in juli 1909 de synthese van ammoniak in een laboratorium tot stand?

Vier jaar later kon ammoniak op grote schaal en economisch rendabel worden geproduceerd.

Hoe heet het proces waarbij bodembacteriën stikstof uit de atmosfeer in de bodem vastleggen?

Het nitraat dat van nature in de grond zit, danken planten aan symbiotische bacteriën die dit kunnen.

Welke reactie moet stikstof als beschermend gas bij het smelten van staal voorkomen?

Het gas is tamelijk inert en beschermt zo ook de productie van geïntegreerde schakelingen en geneesmiddelen.

In welke groep van het periodiek systeem staat het niet-metaal stikstof?

De groep is naar het element zelf genoemd: de stikstofgroep.

Wie ontdekte in 1772 het gas stikstof?

Rond dezelfde tijd bestudeerden ook Scheele, Cavendish en Priestley de stikstof in de atmosfeer.

Welke plantengroep, met soja en boon, leeft in symbiose met stikstofbindende bacteriën?

De micro-organismen zitten in de wortelknolletjes op de plantenwortels.

Met welke afkorting wordt vloeibare distikstof aangeduid?

Overklokkers gebruiken de vloeistof om bij computerhardware zeer hoge kloksnelheden te halen.

Wat beoogt de Europese Nitraatrichtlijn in heel Europa te beschermen?

De richtlijn moet voorkomen dat nitraten uit agrarische bronnen het grond- en oppervlaktewater verontreinigen.

Welke naam koos Lavoisier in 1789 voor stikstof, uit het Grieks voor 'niet' en 'leven'?

De naam omschrijft het deel van de lucht dat niet in te ademen is. 'Principe nitrigène' vond hij een even goede keuze.

Wat ontstaat wanneer stikstofoxiden en ammoniak in de lucht met elkaar reageren?

Stikstofverbindingen dragen zo bij aan luchtvervuiling in steden, die leidt tot verlies aan levensjaren.

Welk metaal dient in het Haber-Boschproces als katalysator?

Deeltjes van het vaste metaal komen in contact met een zuurstofvrij gasmengsel, dat onder hoge druk wordt verhit.

Uit welk land importeerde Duitsland zijn nitraat voordat het zelf ammoniak ging maken?

Het ingevoerde nitraat staat bekend als chilisalpeter; de aanvoer ervan werd door de oorlog onzeker.

Welk zuur vormt samen met salpeterzuur het mengsel koningswater?

Het mengsel is zo reactief dat het zelfs goud, de 'koning der metalen', in oplossing doet gaan.

Welk chemiebedrijf maakte de productie van ammoniak op grote schaal economisch rendabel?

Ingenieur Carl Bosch speelde daarbij binnen het bedrijf een essentiële rol.

Hoeveel procent van de jaarlijks geproduceerde ammoniak gaat naar stikstofkunstmest?

Die kunstmest heeft de vorm van ammoniumnitraat, ureum en watervrije ammoniak.

Onder welke Latijnse naam kenden middeleeuwse alchemisten salpeterzuur?

De naam betekent 'sterk water'. Het zuur werd afgeleid van salpeter, een stikstofverbinding die al in de oudheid bekend was.

Hoeveel stabiele isotopen heeft stikstof?

Het zijn 14N en 15N. De isotoop 15N is vrij zeldzaam: slechts 0,36% van het natuurlijke element bestaat eruit.

Welke stikstofverbinding is bijna even hard als diamant?

De stof heeft een variant van de diamantstructuur en blijft tot bijzonder hoge temperaturen stabiel.

Vanaf welk jaar komt het woord stikstof in het Nederlands voor?

Het woord is vermoedelijk overgenomen van het Duitse Stickstoff, dat twee jaar eerder was bedacht.

Met de zouten van welke groep elementen heeft de chemie van cyaniden overeenkomsten?

Het cyanide-ion vormt zouten met vele metalen; cyaniden zijn bijzonder giftige stikstofverbindingen.

Welk ouder proces verbruikte vier keer zoveel energie als het Haber-Boschproces?

Dankzij dat veel lagere energieverbruik werd de industriële productie van ammoniak economisch rendabel.

Bij welke techniek wordt isotopenvervanging door 15N toegepast, naast infraroodspectra?

Het gaat daarbij om het ontrafelen van spectra van organische en biologische verbindingen.