30 leuke feiten over Supernova's: exploderende sterren

Wat blijft er na een supernova over als de massa te groot is voor een neutronenster?

Zo'n object is zo zwaar en dicht dat zelfs licht niet aan de zwaartekracht ervan kan ontsnappen.

Wat betekent het woord nova, waarvan de naam supernova is afgeleid?

De naam verwijst naar de enorme helderheidstoename: een hemellichaam dat eerst nauwelijks zichtbaar was, kan een tijdlang de hemel domineren.

Hoe worden de allersterkste supernovae genoemd?

Een exploderende ster vlamt op met de lichtkracht van honderden miljoenen tot meer dan een miljard zonnen.

Met welke groente wordt de gelaagde opbouw van een ster vlak voor de supernova vergeleken?

Van buiten naar binnen volgen onder meer lagen met koolstof, neon en zuurstof elkaar op, met de zwaarste elementen in het midden.

Welke nevel is het overblijfsel van de supernova die in het jaar 1054 werd gezien?

De lagen die een ster bij de explosie afstoot, worden na enkele jaren voor telescopen zichtbaar als een zich uitbreidende nevelvlek.

Welk soort ster in een dubbelstersysteem kan uitgroeien tot een supernova van type Ia?

De andere typen, Ib, Ic en II, zijn het natuurlijke levenseinde van zware sterren.

In welk jaar werd voor het laatst een supernova in onze eigen Melkweg waargenomen?

Dat was nog net vóór de uitvinding van de telescoop. Zulke explosies zijn zeldzaam: in 2000 jaar zijn er in de Melkweg minder dan tien gezien.

In welk sterrenstelsel werd in 1885 een supernova gezien, later SN 1885A genoemd?

Pas in de jaren 1930 maakte Edwin Hubble duidelijk hoe ver dat stelsel staat, en dus hoe helder de explosie moet zijn geweest.

Vanaf ongeveer hoeveel zonsmassa's eindigt een ster haar leven als supernova?

Bij zo'n zware ster explodeert de buitenste schil als gevolg van een implosie van het binnenste.

Hoe heet de grafiek die het verloop van de helderheid van een supernova in de tijd toont?

Tot de jaren 60 was dit het belangrijkste criterium voor de indeling; tegenwoordig kijkt men in de eerste plaats naar het optisch spectrum.

Een supernova op de plek van welke ster, 8,6 lichtjaar ver, zou de volle maan overstralen?

Zou zo'n explosie op de plaats van de zon plaatsvinden, dan zou de aarde verdampen.

Welk element ontbreekt in het spectrum van een supernova van type I?

Bij type I duurt het helderheidsmaximum een maand of iets korter; daarna neemt de helderheid heel regelmatig af.

Wat zou je volgens onderzoekers midden in de nacht kunnen doen als Eta Carinae explodeert?

Voor de aarde zou zo'n explosie volgens de wetenschappers geen gevaar opleveren.

Wat geeft de letter C aan in de supernovanaam SN 2003C?

De eerste 26 supernovae van een jaar krijgen een hoofdletter van A tot Z; daarna volgen combinaties van kleine letters, zoals aa en ab.

Het statische heelal van welke Griekse denker kwam door de supernova van 1572 onder vuur?

In dat wereldbeeld was alles voorbij de maan en de planeten onveranderlijk; een plots opduikend hemellicht was een sterk tegenargument.

Welk element heeft de stabielste atoomkern in de natuur?

Bij kernreacties tussen zulke kernen komt daarom geen energie vrij: ze kosten juist energie, wat de instorting van een sterkern verergert.

Welke deeltjes voeren het grootste deel van de energie af uit een imploderende sterkern?

Ze hebben vrijwel geen wisselwerking met andere materie en verlaten de ster daardoor binnen enkele seconden ongehinderd.

In welk jaar verscheen de helderste supernova die ooit is waargenomen?

Chinese en Arabische astronomen beschreven deze explosie in detail.

Waarvoor staat de letter P in het supernovatype II-P?

Bij dit type blijft de helderheid drie maanden hoog en gaat ze pas daarna duidelijk dalen.

Tot welke snelheid, in kilometer per seconde, schiet een supernova gas de ruimte in?

De bewegingsenergie van dat uitgestoten gas is dertig keer zo groot als alle energie die in de vorm van straling vrijkomt.

Op hoeveel lichtjaar van de aarde staat de ster Eta Carinae?

Dat is veel dichterbij dan SN 2006gy, die op 240 miljoen lichtjaar stond en een voorloper van vergelijkbare massa had.

Van welk element is een supernova van type Ic, anders dan type Ib, ontdaan?

Geschat wordt dat bij type Ib ongeveer één zonsmassa wordt uitgestoten, dat is 15 tot 25% van de massa van de ster.

In welk Chinees geschiedwerk staat de oudste melding van een supernova, uit het jaar 185?

De melding dateert van 7 december 185 en is afkomstig van een aantal Chinese astronomen.

Welk aandeel van alle supernovae is naar schatting van type II?

Type Ia en type Ib/c zijn elk goed voor naar schatting een vijfde; type Ia wordt wel het vaakst gezien, omdat het gemiddeld vijf keer zo helder is.

Welke neutronenster werd in 1968 als eerste in verband gebracht met een supernovarest?

Een neutronenster is een klein, superzwaar lichaam dat na de explosie kan achterblijven en als pulsar waarneembaar is.

Welk radioactief isotoop ontstaat bij de explosieve kernfusie van een type Ia-supernova?

Het vervalt via kobalt-56 tot een stabiele kern; de energie die daarbij vrijkomt verhit het gas, dat daardoor fel oplicht.

Hoeveel zonsmassa's telde de ster die als supernova 1987A explodeerde oorspronkelijk?

Daarvan zijn er 13 uitgestoten, deels al vóór de eigenlijke uitbarsting door een sterke sterrenwind.

Om de hoeveel dagen halveert de radioactiviteit van kobalt-56 na een type Ia-supernova?

In bijna precies dezelfde periode neemt ook de helderheid van de explosie met de helft af: het licht komt van radioactief verval.

Hoeveel supernovae werden er in 2005 ontdekt, met SN 2005nc als laatste van dat jaar?

Sinds 2000 worden er elk jaar honderden ontdekt; na de eerste 26 krijgen ze twee kleine letters in hun naam.

In welk sterrenbeeld ontplofte in mei 2007 de supernova 2007ck?

Kort daarna, op 4 juni 2007, zagen astronomen in hetzelfde sterrenstelsel een tweede explosie, van het type Ia; dat is hoogst ongewoon.