Cywilizacja Majów — 30 ciekawostek

Jaki system liczbowy rozwinęli Majowie, którzy wynaleźli też koncepcję zera?

Majowie obliczyli czas obiegu Księżyca wokół Ziemi z dokładnością do trzeciego miejsca po przecinku i przewidywali zaćmienia.

Kto wzniecił w 1994 roku powstanie w meksykańskim stanie Chiapas, wspierane przez Majów?

Bunty Majów wybuchały przez cały okres kolonialny, m.in. w 1712 i 1868 roku, zwłaszcza wśród górskich ludów Tzeltal i Tzotzil.

Jakie zjawisko, potwierdzone badaniami geochemicznymi, nękało ziemie Majów od 800 do 1050 roku?

Na kryzys klimatyczny nałożyła się katastrofa ekologiczna spowodowana przeeksploatowaniem zasobów naturalnych.

Ile stopni ma każdy z czterech biegów schodów piramidy El Castillo w Chichén Itzá?

Cztery biegi dają razem 364 stopnie, a wejście do świątyni liczy się jako 365. – tyle, ile dni ma rok słoneczny.

Którego miasta władcą był K’inich Janaab’ Pakal, zwany Pakalem Wielkim?

Pakal panował w latach 615–683 i zasłynął zakrojonymi na wielką skalę projektami budowlanymi; jego matka Sak K’uk założyła nową dynastię.

Co oznacza tytuł „Popol Vuh”, najsłynniejszego dzieła literatury Majów Kicze?

Dzieło spisano już po podboju alfabetem łacińskim w języku Majów; uchodzi za jedno z najwybitniejszych dzieł literatury prekolumbijskiej.

W jaki sposób Majowie składali ofiary z ludzi w okresie klasycznym?

Dopiero w okresie postklasycznym, wzorem Tolteków i Azteków, zaczęto rozcinać klatkę piersiową ofiary.

W którym dzisiejszym państwie leży Cuello, najstarsza znana osada Majów?

Osada Cuello jest datowana na 1200 r. p.n.e.; jej pierwsze domy z materiałów organicznych nie przetrwały ciepłego, wilgotnego klimatu.

Jaki kolor Majowie przypisywali wschodniej stronie świata?

Narożniki ziemi podtrzymywały cztery wcielenia boga Pawahtuuna, a kolor zielony symbolizował centrum świata.

Podczas której swojej podróży Krzysztof Kolumb spotkał w Zatoce Hondurasu majańskich kupców?

Spotkanie z 1502 roku uchodzi za pierwszy kontakt Majów z Hiszpanami; kupcy płynęli na łodziach wzdłuż wybrzeża.

Jaką długość ma największe w Mezoameryce boisko do gry w piłkę, położone w Chichén Itzá?

Boisko powstało po 900 roku, w okresie wpływów Tolteków, razem ze Świątynią Wojowników i grupą Tysiąca Kolumn.

Które miasto, założone przez wodza Itzá w XIII wieku, przez ponad 250 lat dominowało na Jukatanie?

Założyciel nosił imię K’uk’ulkan, tak jak jego toltecki poprzednik; miasto powstało w latach 1263–1283.

Armie którego miasta pokonał w 695 roku król Tikál, Jasaw Chan K’awiil I?

Oba miasta wyszły z konfliktu tak osłabione, że żadne inne nie zdołało objąć przywództwa nad regionem.

Jak nazywa się styl architektoniczny Uxmal i Kabáh, słynący z bogato rzeźbionych elewacji?

Ten sam styl nosi starsza, przedtoltecka dzielnica Chichén Itzá, które w tym czasie przeżywało swój pierwszy okres świetności.

W którym roku piechota Martína de Ursuy zdobyła Nojpeten, ostatnie niezależne miasto Majów?

Hiszpanie dotarli na wyspę okrętem, którego elementy przetransportowano wcześniej lądem; ostatni władca Ajaw Kan’Ek trafił do aresztu domowego.

Gdzie 20 lutego 1524 roku Pedro de Alvarado pokonał armię Kicze i zabił księcia Tecún Umán?

Po bitwie Alvarado wkroczył do stolicy Kicze, Gumarcaah, powiesił króla Oxib-Queh wraz z zastępcą i spalił miasto.

Z którego miasta wygnano Ce Acatl Topiltzina, tolteckiego władcę utożsamianego z Kukulkanem?

Ta na poły legendarna postać bywała przedstawiana jako upierzony wąż albo jako brodaty mężczyzna o białej skórze.

Który hiszpański rozbitek poślubił córkę władcy Chetumalu i został dowódcą jego wojowników?

Odmówił powrotu na wezwanie Cortesa i stanął na czele oporu Majów; zginął prawdopodobnie w walkach w Hondurasie w 1536 roku.

Do jakiego odsetka dawnej liczby spadła ludność Tikál po upadku okresu klasycznego?

Tylko Seibal i Caracol rozwijały się jeszcze przez krótki czas; ruiny wielu ośrodków odkryto ponownie dopiero w XIX lub XX wieku.

Na ruinach którego majańskiego miasta Francisco de Montejo Młodszy założył w 1540 roku Meridę?

Władca pobliskiego Maní, Ah Kukum Xiu, sprzymierzył się wtedy z Hiszpanami, przyjął chrzest i tytuł hidalgo.

Jak nazywała się stolica Itzów założona na wyspie leśnego jeziora przez uchodźców z Chichén Itzá?

Uchodźców wypędził władca Mayapánu Hunak Ke’el, który w sojuszu z Izamal zdobył i splądrował ich miasto.

W którym meksykańskim stanie leży Itzimte, gdzie odnaleziono ostatnią datowaną stelę Majów?

Stela z Itzimte nosi datę 15 stycznia 910 roku; po niej Majowie zarzucili wznoszenie rzeźbionych stel kalendarzowych.

Między iloma niewielkimi państwami toczyły się wojny domowe na Jukatanie tuż przed konkwistą?

Ród Xiu założył stolicę w Maní, potomek rodu Cocom osiadł w Sotuta, a potomkowie najwyższego kapłana utworzyli królestwo Ah K’in Chel.

W którym roku rozpoczęła się pierwsza udokumentowana wojna Majów, między Tikál a Caracol?

Caracol początkowo przegrywało i zostało złupione, lecz w 562 roku jego król Yajaw Te’ K’inich II ostatecznie pokonał Tikál.

Do którego roku Toltekowie opuścili Chichén Itzá?

Sukces miasta wynikał z kontroli handlu przybrzeżnego, siły militarnej i pielgrzymek do świętej studni boga deszczu Chaaka.

Ile lat panował Yuknoom Ch’een II, który wstąpił na tron w 636 roku?

Za jego rządów miasto sprzymierzyło się z Piedras Negras, Dos Pilas, El Perú i Naranjo, stając się nową potęgą regionu.

Kto 14 stycznia 378 roku „przybył” do Tikál, kończąc panowanie Chak Tok Ich’aaka I?

Przybysz był prawdopodobnie generałem z Teotihuacán; w tym samym roku tron Tikál objął syn tajemniczej „Sowy Miotacza Oszczepów”.

Władca którego ośrodka ściął w 738 roku króla Copánu, Waxaklajuuna Ub’aah K’awiila?

Ścięty król krótko wcześniej ukończył jedną z najsłynniejszych budowli Copánu – wielkie boisko do gry w piłkę.

Ile ton soli rocznie zużywało według szacunków samo miasto Tikál?

Sól trzeba było sprowadzać w głąb lądu, podobnie jak jadeit, obsydian na narzędzia oraz bazalt i granit na żarna.

Kto w 426 roku założył dynastię królewską w Copánie?

Założyciel przybył z zachodu, a wpływy środkowomeksykańskie odcisnęły się wówczas na ikonografii i architekturze wielu miast Majów.