Czas i jego pomiar — 30 ciekawostek

Jak nazywa się rozregulowanie zegara biologicznego po szybkiej zmianie stref czasowych?

Przejściowa desynchronizacja względem lokalnego cyklu dnia i nocy wpływa na sen, koncentrację i subiektywne odczucie rytmu dnia.

Który paradoks uchodzi za najbardziej znany paradoks podróży w przeszłość?

Paradoksy czasowe pojawiłyby się, gdyby skutek mógł poprzedzać przyczynę. To właśnie przyczynowość jest największą trudnością dla wypraw w przeszłość.

Jak nazywa się element zegara słonecznego, który rzuca cień wskazujący porę dnia?

Zegary słoneczne dzieliły dzień na mniejsze części, a nocą zastępowały je zegary wodne. Czas odmierzano też świecami, kadzidłami i dzwonami klasztornymi.

Ile godzin może trwać najdłuższa doba cywilna przy zmianie czasu sezonowego?

Zmiany czasu sezonowego sprawiają, że doba cywilna bywa też o godzinę krótsza od zwykłej. W wielu państwach czas urzędowy zmienia się w ten sposób okresowo.

W którym wieku przyjęto kalendarz gregoriański?

Reforma skorygowała narastające przesunięcie dat względem roku słonecznego, a nowy kalendarz stał się podstawowym kalendarzem cywilnym w znacznej części świata.

Jak oficjalnie nazywa się londyńska wieża zegarowa znana jako Big Ben?

Wieża należy do Pałacu Westminsterskiego. Wcześniej nazywano ją wieżą św. Szczepana albo po prostu Wieżą Zegarową.

Które dwa wynalazki szczególnie przyspieszyły w XIX wieku ujednolicenie rachuby czasu?

Wymusiły one wspólną rachubę czasu między odległymi miastami i regionami. Standaryzacja czasu stała się jednym z warunków nowoczesnej cywilizacji technicznej.

Ile sekund liczy zwykle doba w skali UTC?

Z sekundą przestępną doba ma o jedną sekundę więcej. Teoretycznie możliwa jest też doba o sekundę krótsza, ale ujemnej sekundy przestępnej dotąd nie zastosowano.

Co ile stopni biegną południki rozdzielające strefy czasowe w modelu idealnym?

W takim modelu sąsiednie strefy różnią się o godzinę. W praktyce ich granice pokrywają się jednak z granicami politycznymi państw.

W której dziedzinie transportu stosuje się jednolicie czas UTC, bez zmian na czas letni?

Czas urzędowy wielu państw zmienia się okresowo, a nieliczne kraje stosują czas przesunięty o pół godziny względem południka środkowego strefy.

Na atomie którego pierwiastka oparto w 1967 roku definicję sekundy?

Wcześniej sekundę wyznaczano jako ułamek średniej doby słonecznej, a potem roku zwrotnikowego. Wzorzec atomowy okazał się znacznie stabilniejszy niż ruch obrotowy Ziemi.

Jaki kalendarz wprowadzono podczas rewolucji francuskiej i po kilku latach zarzucono?

Była to nowożytna próba pełnej racjonalizacji rachuby czasu. Najstarsze kalendarze opierały się na obserwacji faz Księżyca i zmian pór roku.

Które doświadczenie nie potwierdziło istnienia eteru i otworzyło drogę teorii względności?

Kłopot sprawiały równania elektromagnetyzmu: wynikała z nich stała prędkość światła w próżni, trudna do pogodzenia z absolutnym czasem i prostym dodawaniem prędkości.

Która instytucja utrzymuje w Polsce wzorzec czasu i częstotliwości?

Fizyczną realizację skali UTC oznacza się w Polsce jako UTC(PL). Z niej wyprowadza się czas urzędowy, używany też w bankowości i telekomunikacji.

Któremu filozofowi tradycja przypisuje zegar wodny z funkcją budzika?

Ktezybios miał z kolei udoskonalić klepsydry, stosując regulatory przepływu i elementy automatyki.

Jak nazywają się hipotetyczne cząstki poruszające się szybciej od światła?

Pojawiają się one w dyskusjach o podróżach w czasie, które pozostają raczej narzędziem eksperymentu myślowego niż uznaną możliwością techniczną.

Którą strzałkę czasu wiąże się z drugą zasadą termodynamiki?

Wiele równań fizyki jest odwracalnych w czasie, a mimo to niektóre procesy wyróżniają kierunek od przeszłości ku przyszłości.

Jakim greckim terminem określano właściwy, stosowny moment działania?

Później tym samym słowem określano także czas jakościowy, rozumiany nie tylko jako mierzalny upływ chwil.

W którym roku p.n.e. wprowadzono kalendarz juliański?

Kalendarz ten uporządkował rachubę dni przez regularny rok przestępny, lecz nadal lekko rozmijał się z rokiem zwrotnikowym.

Czyj formalizm opisuje zdarzenia trzema współrzędnymi przestrzennymi i jedną czasową?

W szczególnej teorii względności czas przestaje być samodzielnym, absolutnym parametrem i staje się częścią czterowymiarowej czasoprzestrzeni.

W którym roku zegary atomowe obleciały świat samolotami rejsowymi w teście względności?

Cztery zegary leciały raz na wschód, a raz na zachód. Różnice ich wskazań zgadzały się z przewidywaniami teorii.

Który filozof przeciwstawiał mierzalnemu czasowi nauki pojęcie trwania?

Trwanie rozumiał jako jakościowo przeżywany ciąg doświadczenia. Martin Heidegger skupił się z kolei na ludzkiej czasowości i byciu ku przyszłości.

W granicy ilu sekund od czasu UT1 utrzymuje się skalę UTC?

Służą do tego sekundy przestępne. Skala UT1 opiera się na kącie obrotu Ziemi i wyznacza się ją z obserwacji astronomicznych oraz geodezyjnych.

Do którego roku ma wzrosnąć dopuszczalna różnica między UT1 a UTC według decyzji z 2022 roku?

Zmiana ma ograniczyć problemy techniczne, jakie sekundy przestępne wywołują w infrastrukturze cyfrowej.

Czyje nazwisko nosi zasada samospójności, przywoływana w sporach o podróże w czasie?

Obok niej rozważa się wieloświatową interpretację mechaniki kwantowej, ale żadna propozycja nie dała powszechnie akceptowanego rozwiązania.

Czyja metryka jest egzotycznym rozwiązaniem równań pola dopuszczającym podróż w czasie?

Podobnie egzotyczne są zamknięte krzywe czasopodobne. Takie rozwiązania pozostają silnie hipotetyczne, a ich fizyczna realizowalność jest przedmiotem sporów.

Ile herców wynosi częstotliwość przejścia nadsubtelnego, która definiuje sekundę SI?

Równoważnie sekunda to czas trwania takiej właśnie liczby okresów promieniowania. Rozwój zegarów optycznych zapowiada jeszcze dokładniejsze realizacje tej jednostki.

Kto bronił tezy, że u podstaw świat to zbiór możliwych konfiguracji bez jednego czasu?

W takim ujęciu podstawowy opis świata jest w pewnym sensie bezczasowy, a znany z doświadczenia upływ czasu okazuje się własnością emergentną.

Która społeczność Papui-Nowej Gwinei ujmuje przyszłość jako leżącą pod górę doliny?

Przeszłość leży tam odpowiednio w dole rzecznej doliny. To ujęcie zakotwiczone w cechach środowiska, a nie w osi własnego ciała.

Kto ukuł termin „pozorna teraźniejszość” w wydanej anonimowo książce z 1882 roku?

Pojęcie oznacza krótki odcinek czasu przeżywany jako „teraz”. Rozsławił je William James, który autora przywoływał pod fikcyjnym nazwiskiem E. R. Clay.