Dinozaury — 30 ciekawostek

Ile milionów lat temu nastąpiło wymieranie kredowe, które zakończyło erę dinozaurów?

Wymieranie kredowe zmiotło wszystkie dinozaury z wyjątkiem ptaków Neornithes; przetrwały też inne diapsydy, m.in. żółwie, jaszczurki, węże i sfenodonty.

W którym okresie geologicznym pojawiły się pierwsze dinozaury?

Pierwsze dinozaury pojawiły się około 237 milionów lat temu, ale dominującą grupą kręgowców lądowych stały się dopiero na początku jury.

Ile w pełni rozwiniętych palców miał tyranozaur na każdej dłoni?

W pierwszym zmontowanym szkielecie z 1915 roku brakujące kości dłoni zastąpiono dłuższymi, trójpalczastymi, wzorowanymi na allozaurze.

Które współczesne zwierzęta, poza ptakami, są najbliższymi krewnymi dinozaurów?

Obie grupy należą do archozaurów; dinozaury wyróżnia jednak ustawienie kończyn prosto pod tułowiem, a nie rozstawionych na boki.

Jak nazywał się superkontynent, który w późnym triasie i wczesnej jurze łączył wszystkie lądy?

Zamieszkiwała go ogólnoświatowa fauna złożona głównie z mięsożernych celofyzoidów i roślinożernych wczesnych zauropodomorfów.

Jakie nieformalne imię nosi największy znany szkielet tyranozaura, wystawiany w Chicago?

Okaz oznaczony jako FMNH PR2081 mierzy 12,8 metra długości i 4 metry wysokości liczonej od ziemi do stawów biodrowych.

Jak nazywają się kamienie połykane przez dinozaury dla rozdrabniania pokarmu w żołądku?

Połykanie kamieni jako żaren jest zachowaniem znanym również u dzisiejszych ptaków; pomaga rozcierać nawet twarde włókna roślinne.

Ile gatunków ptaków – żyjących dinozaurów – występuje obecnie na Ziemi?

Ptaki są najbardziej zróżnicowaną grupą kręgowców z wyjątkiem okoniokształtnych; nieptasich dinozaurów opisano do 2014 roku 943 rodzaje.

Za szczątki jakich stworzeń uważano w dawnych Chinach skamieniałe kości dinozaurów?

Wieśniacy w środkowych Chinach do dziś używają odsłoniętych skamieniałości w medycynie tradycyjnej, a w Europie brano je za szczątki gigantów zabitych przez potop.

Ile mierzyły kończyny przednie dorosłego tyranozaura?

Mimo niewielkich rozmiarów nie były organami szczątkowymi – miały obszerne pola przyczepu mięśni, co świadczy o znacznej sile.

Który paleontolog w 1842 roku stworzył termin „dinozaury”?

Twórca terminu połączył w nowy takson iguanodonta, megalozaura i hyleozaura, a przy wsparciu księcia Alberta założył Muzeum Historii Naturalnej w Londynie.

Na której pustyni znaleziono w 1971 roku welociraptora atakującego protoceratopsa?

Ta skamieniałość dowiodła, że dinozaury rzeczywiście się atakowały; o walkach świadczą też rany po ugryzieniach na głowach teropodów.

Jakie owoce przypominały kształtem zakrzywione zęby tyranozaura?

Największy znaleziony ząb tyranozaura mierzył 30,5 cm wraz z korzeniem i jest największym znanym zębem mięsożernego dinozaura.

W którym mieście stoi zmontowany szkielet zauropoda Giraffatitan brancai?

Szkielet złożono z kości kilku osobników odkrytych w Tanzanii w latach 1907–1912; mierzy 12 m wysokości i 22,5 m długości.

Nagły wzrost poziomu jakiego pierwiastka w warstwie z końca kredy uznano za dowód impaktu?

Ciało o średnicy 5–10 km uderzyło w okolice Półwyspu Jukatan, a wybity z krateru materiał odbijał promieniowanie słoneczne, ochładzając całą planetę.

W jakim kraju leży Bernissart, gdzie w 1878 roku odkryto szczątki 31 iguanodontów?

Uważa się, że te ornitopody zginęły razem, wpadając do głębokiego, zalanego wodą leja krasowego – to pierwsze świadectwo stadnego życia dinozaurów.

Ile kilometrów średnicy ma krater Chicxulub, pozostałość uderzenia z końca kredy?

Modele sugerują, że po uderzeniu wymieranie postępowało z niezwykłą prędkością – być może w ciągu godzin, a nie lat.

Do ilu kilogramów mógł ważyć tyranozaur według większości współczesnych szacunków?

Choć większy od późnojurajskiego allozaura, tyranozaur był nieco mniejszy od kredowych drapieżników z rodzajów Spinosaurus i Giganotosaurus.

W jakim kraju odkryto skamieliny opisane w 1955 roku jako Tyrannosaurus bataar?

Opisany przez Jewgienija Malejewa gatunek w 1965 roku przeniesiono do nowego rodzaju Tarbosaurus, choć część analiz nadal uznawała go za azjatyckiego tyranozaura.

Które dinozaury wydawały szeroką gamę dźwięków dzięki wydrążonym grzebieniom na głowie?

Według badań Phila Sentera z 2008 roku większość mezozoicznych dinozaurów prawdopodobnie nie potrafiła wydawać żadnych dźwięków, wbrew wizerunkowi z animacji.

Kto w 1868 roku jako pierwszy zasugerował, że dinozaury są przodkami ptaków?

Teorię porzucono po pracach Gerharda Heilmanna, bo dinozaurom rzekomo brakowało obojczyka; wrócił do niej w latach 70. XX wieku John Ostrom.

Na ile gramów szacuje się masę anchiornisa, najmniejszego znanego nieptasiego dinozaura?

Długość szkieletu Anchiornis huxleyi wynosiła niecałe 35 cm; najmniejsze roślinożerne dinozaury, mikroceratus i wannanozaur, mierzyły około 60 cm.

Z której chińskiej formacji geologicznej pochodzi większość znanych pierzastych dinozaurów?

W okresie kredy ziemie dzisiejszego Liaoning stanowiły część kontynentu wyspowego; pióra zachowują się rzadko, bo są bardzo delikatnymi strukturami.

Ile lat według analizy histologicznej miał w chwili śmierci największy okaz tyranozaura?

Najmniejszy znany okaz, LACM 28471 z Los Angeles, ważył zaledwie 29,9 kg i miał tylko 2 lata; w fazie szybkiego wzrostu młody tyranozaur przybierał 600 kg rocznie.

Który okaz tyranozaura jako jedyny zidentyfikowano jako samicę dzięki tkance rdzennej?

Tkanka rdzenna powstaje u ptaków tylko u samic podczas jajeczkowania jako źródło wapnia do budowy skorupki; osobnik zginął, wytwarzając jajo.

Ile nowych gatunków dinozaurów odkrył Othniel Charles Marsh w czasie „wojen o kości”?

Rywalizacja z Edwardem Drinkerem Cope'em trwała 30 lat; obaj badacze używali nawet dynamitu do wydobywania kości, niszcząc wiele cennych okazów.

Z którego piętra kredy pochodzą skamieniałości Tyrannosaurus rex?

Gatunek żył w ostatnich trzech milionach lat kredy, około 68,5–65,5 mln lat temu, na zachodzie Ameryki Północnej, i należał do ostatnich nieptasich dinozaurów.

Kto stworzył nazwę Ornithischia dla dinozaurów ptasiomiednicznych?

Nazwa pochodzi od greckich słów ornitos („ptasi”) i ischion („biodro”); kość łonowa tych dinozaurów kieruje się doogonowo, równolegle do kości kulszowej.

Kto w 1677 roku opublikował opis kości megalozaura, uznając ją za kość udową olbrzyma?

Pierwszy kustosz Ashmolean Museum poprawnie rozpoznał dystalny koniec kości udowej, ale sądził, że należała do wielkiego człowieka znanego z Biblii.

Jaki rodzaj wyróżniono w 1988 roku dla czaszki znanej wcześniej jako Gorgosaurus lancensis?

Wielu paleontologów uważa, że licząca 60 cm czaszka z Montany należy do młodego tyranozaura, choć ma więcej zębów niż dorosłe okazy T. rex.