Komputery i historia informatyki — 28 ciekawostek

Jaki najstarszy znany przyrząd ułatwiający obliczenia jest używany od starożytności?

Po opublikowaniu przez Johna Napiera tablic logarytmów na początku XVII wieku powstały analogowe przyrządy obliczeniowe, w tym suwak logarytmiczny.

Kogo uznaje się za pierwszą programistkę w historii?

Opisywała programowanie maszyny analitycznej – mechanicznego komputera ogólnego przeznaczenia, którego jej konstruktorowi nigdy nie udało się zbudować.

Jak nazywa się mała, bardzo szybka pamięć umieszczana między procesorem a RAM-em?

Przechowuje ostatnio używane dane i skraca czas dostępu w typowych operacjach; po angielsku nazywa się ją cache.

Co ile lat, według prawa Moore’a, podwajała się liczba tranzystorów w układach scalonych?

To empiryczne prawo przez kolejne dekady napędzało wykładniczy wzrost mocy obliczeniowej komputerów.

W którym mieście założono Elwro, największego polskiego producenta komputerów?

Założone w 1959 roku Elwro jako pierwsze w Europie Środkowo-Wschodniej podjęło seryjną produkcję maszyn cyfrowych.

W którym roku wynaleziono tranzystor, który zastąpił zawodne lampy elektronowe?

Opracowane pod koniec lat 50. układy scalone pozwoliły umieszczać coraz więcej elementów elektronicznych na jednej płytce krzemowej.

Jak nazywała się rodzina komputerów mainframe produkowana w Elwro i eksportowana do krajów RWPG?

Należała do nielicznych europejskich komputerów mainframe zbudowanych poza Związkiem Radzieckim.

Która kategoria komputerów jest najliczniejsza i najbardziej rozpowszechniona na świecie?

To proste i tanie układy sterujące automatyką przemysłową, elektroniką użytkową, pojazdami i sprzętem AGD.

Które urządzenie z początku XIX wieku programowano za pomocą kart dziurkowanych?

Wzór tkaniny zapisywano na wymiennym nośniku, a instrukcje na takim nośniku stały się kluczową lekcją dla budowniczych pierwszych automatycznych maszyn obliczeniowych.

Kto zbudował przekaźnikowy komputer Z3 w 1941 roku?

W tym samym okresie w USA powstały lampowy Atanasoff-Berry Computer i elektromechaniczny Harvard Mark I.

Na którym uniwersytecie zespół Mauchly’ego i Eckerta zbudował ENIAC?

Budowę prowadzono w latach 1943–1945, a komputery lampowe tej epoki określa się dziś mianem pierwszej generacji.

Jak nazywał się pierwszy mikroprocesor, który trafił na rynek w 1971 roku?

Mikroprocesor to kompletny procesor zamknięty w jednym układzie scalonym – zwieńczenie miniaturyzacji zapoczątkowanej układami scalonymi z końca lat 50.

Jak nazywa się układ łączący procesor, GPU, cache i moduły komunikacji w jednym chipie?

Skrót pochodzi od angielskiego „system on chip”; takie układy dominują w urządzeniach mobilnych i systemach wbudowanych.

Który tygodnik w 1982 roku ogłosił komputer „Maszyną Roku”?

Kolejne dekady przyniosły graficzne interfejsy użytkownika, laptopy oraz smartfony i tablety – kieszonkowe komputery zintegrowane z telefonem.

W którym roku Alan Turing opisał model znany dziś jako maszyna Turinga?

Praca „O liczbach obliczalnych” rozwiązywała problem rozstrzygalności, który David Hilbert postawił w 1928 roku.

Który uczony propagował stosowanie systemu dwójkowego w maszynach liczących w XVII wieku?

W XIX wieku arytmometr Thomasa de Colmara stał się pierwszym kalkulatorem produkowanym masowo na rynek.

Ile ważył ENIAC, pierwszy programowalny elektroniczny komputer ogólnego przeznaczenia?

Maszyna zawierała ok. 18 tysięcy lamp elektronowych i 1500 przekaźników oraz zajmowała pomieszczenie o wymiarach 15 na 9 metrów.

Jak nazywał się pierwszy działający polski komputer cyfrowy, uruchomiony w 1958 roku?

Maszynę uruchomiono w Zakładzie Aparatów Matematycznych Polskiej Akademii Nauk, a jej konstrukcję rozwinięto w serii maszyn ZAM.

Kto kierował zespołem, który skonstruował 16-bitowy minikomputer K-202?

Wydajność K-202 dorównywała najlepszym konstrukcjom zachodnim, lecz z powodów organizacyjnych i politycznych powstało zaledwie około trzydziestu egzemplarzy.

Kto pod koniec XIX wieku użył kart dziurkowanych do opracowania wyników spisu powszechnego w USA?

Założone przez niego przedsiębiorstwo weszło później w skład koncernu IBM.

Szyfry której niemieckiej maszyny łamano w Wielkiej Brytanii komputerami Colossus?

Colossus powstał w czasie II wojny światowej, gdy pierwsze komputery cyfrowe budowano równolegle w USA, Wielkiej Brytanii i Niemczech.

Od którego roku sprzedawano Altair 8800, zestaw komputerowy do samodzielnego montażu?

Altair 8800 zapoczątkował rynek komputerów dla hobbystów; dopiero Apple II i IBM PC uczyniły z komputera osobistego urządzenie powszechnego użytku.

Który superkomputer był najszybszy na świecie w rankingu TOP500 z listopada 2025 roku?

Ta amerykańska maszyna osiągała moc obliczeniową ok. 1,8 eksaflopsa.

Która maszyna z Manchesteru jako pierwsza wykonała program przechowywany w pamięci?

Rozwinięto ją w Manchester Mark I, pierwowzór sprzedawanego od 1951 roku komercyjnego Ferranti Mark I.

Kto skonstruował analizator różniczkowy, komputer analogowy z lat 30. XX wieku?

Maszyny analogowe sprawdzały się w symulacjach czasu rzeczywistego, ale miały ograniczoną precyzję i w drugiej połowie XX wieku wyparły je komputery cyfrowe.

Komu w 1951 roku dostarczono pierwszy egzemplarz komputera UNIVAC I?

Dwa lata wcześniej, w 1949 roku, w Cambridge uruchomiono komputer EDSAC.

Który z tych polskich komputerów był maszyną analogową?

Pozostałe polskie maszyny analogowe to AKAT-1 i ARR; w latach 80. XX wieku budowano już głównie mikrokomputery.

W jakim komputerze, produkowanym z krajowych podzespołów, wykorzystano później projekt K-202?

Minikomputer K-202 powstał w latach 1970–1973 we współpracy z firmami brytyjskimi, a jego produkcję przerwano po kilkudziesięciu sztukach.