Mikołaj Kopernik: życie i dzieło — 30 ciekawostek

Które miasto Mikołaj Kopernik nazwał w „De revolutionibus” swoim rodzinnym?

Astronom przyszedł na świat 19 lutego 1473 roku w rodzinie kupca Mikołaja i Barbary; miał dwie siostry i młodszego brata Andrzeja.

Kto w 1632 roku opublikował „Dialog o dwu najważniejszych układach świata”?

Rok później włoski astronom został publicznie osądzony i skazany na areszt domowy, a w 1634 roku samo dzieło wciągnięto na Indeks.

Co według legendy dotarło do umierającego Mikołaja Kopernika w ostatnim dniu życia?

Dzieło wydano 21 marca 1543 roku, gdy autor od grudnia leżał sparaliżowany po udarze mózgu i nie mógł mówić.

Jaki kształt orbit uwzględniła udoskonalona teoria heliocentryczna Johannesa Keplera?

Ten niemiecki astronom był uczniem Michaela Maestlina, który również należał do grona zwolenników Kopernika.

Czyje nazwisko, obok nazwiska Kopernika, nosi znane prawo w ekonomii?

Astronom sformułował też ilościową teorię pieniądza, a edykt królewski z 8 maja 1528 roku zarządził bicie nowej monety zgodnie z jego postulatami.

Który duński astronom nazywał Kopernika drugim Ptolemeuszem, lecz odrzucał heliocentryzm?

Uczony ten próbował połączyć elementy teorii Kopernika z paradygmatem geocentrycznym.

Z jakiej dziedziny Mikołaj Kopernik obronił w 1503 roku doktorat w Ferrarze?

Egzamin odbył się 31 maja. Wbrew napisowi na epitafium we Fromborku astronom nigdy nie uzyskał stopnia doktora medycyny.

Od nazwy jakiego metalu wywodzi się według językoznawców nazwisko Kopernik?

Ojciec astronoma, kupiec z Krakowa, handlował tym surowcem z Gdańskiem. Niemiecka nazwa metalu to Kupfer, a łacińska cuprum.

W którym włoskim mieście Kopernik rozpoczął w 1496 roku studia prawnicze?

W styczniu 1497 roku wpisał się tam do albumu nacji niemieckiej, do której zaliczano wtedy także Polaków, Czechów i Węgrów.

Do którego niemieckiego miasta Kopernik wysłał w 1542 roku „De revolutionibus” do druku?

Rękopis powędrował do drukarni kilka miesięcy po tym, jak uczeń astronoma Retyk wrócił do Wittenbergi.

Projekt reformy czego Kopernik opracował w 1513 roku na apel Soboru Laterańskiego?

Gotowy projekt wysłał do Rzymu. W tym samym czasie otrzymał od kapituły warmińskiej dom we Fromborku.

Jakie zjawisko Kopernik obserwował w Rzymie w nocy z 5 na 6 listopada 1500 roku?

Do Wiecznego Miasta pojechał z bratem Andrzejem i wygłosił tam kilka prywatnych wykładów.

Jaki numer ma pierwiastek chemiczny nazwany w 2010 roku na cześć Mikołaja Kopernika?

Nazwę nadała IUPAC 19 lutego, w 537. rocznicę narodzin astronoma. Symbol tego sztucznego pierwiastka to Cn.

W którym roku Mikołaj Kopernik rozpoczął studia w Akademii Krakowskiej?

Na uczelnię trafił razem z bratem dzięki protekcji wuja. Naukę zakończył w 1495 roku bez żadnego tytułu, bo ten utrudniłby dalsze studia we Włoszech.

W którym roku „De revolutionibus” Kopernika trafiło na Indeks Ksiąg Zakazanych?

Decyzję podjęło 5 marca Święte Oficjum. Objęła ona wszystkie prace mówiące o ruchu Ziemi jako realnym zjawisku, w tym dzieła Keplera.

Z którym wielkim mistrzem krzyżackim Kopernik bezskutecznie negocjował w styczniu 1520 roku?

Kilkanaście dni po rozmowach Krzyżacy napadli i spalili Frombork, a wojnę przerwał dopiero czteroletni rozejm z 5 kwietnia 1521 roku.

W którym szwedzkim mieście znalazł się księgozbiór Kopernika zrabowany z Fromborka?

Bibliotekę przy katedrze Szwedzi splądrowali w 1626 roku. Raport z 1914 roku wylicza 46 tomów z odręcznymi notatkami astronoma.

Kim, wbrew powszechnej opinii, Mikołaj Kopernik nigdy nie został?

Błąd wziął się z mylnego odczytania dokumentu z 1497 roku: zamiast słowa o księdzu widniało w nim łacińskie „personaliter”, czyli osobiście.

Któremu papieżowi Kopernik zadedykował dzieło „De revolutionibus orbium coelestium”?

Egzemplarz pierwszego wydania trafił do Collegium Hosianum w Braniewie, skąd w 1626 roku wywieziono go jako łup do Szwecji.

Jak brzmi łaciński tytuł rękopisu, w którym Kopernik pierwszy raz zarysował swoją teorię?

Tytuł znaczy „Mały komentarz”. Tekst powstał nie później niż w 1514 roku i krążył wśród astronomów w odpisach, a drukiem wyszedł dopiero w XIX wieku.

Do którego miasta Kopernik pojechał leczyć Georga von Kunheima, radcę księcia Albrechta?

Wyprawę odbył zmęczony astronom wiosną 1541 roku. Na Warmii ceniono go zresztą nie za astronomię, lecz jako lekarza i ekonomistę.

Co Kopernik kupił w 1514 roku we Fromborku za 175 grzywien srebra?

Na zapleczu swojego domu zbudował płytę obserwacyjną i sporządził instrumenty wzorowane na starożytnych: kwadrant, triquetrum i sferę armilarną.

Jak nazywała się gospodyni, z którą Kopernika podejrzewano o konkubinat?

Biskup kilkakrotnie nakazywał listownie, by astronom ją oddalił. W styczniu 1539 roku kobieta opuściła Frombork i wyjechała do Gdańska.

Co wybudowano z inicjatywy Kopernika podczas epidemii w 1519 roku?

Dzięki temu ludność Warmii i Pomorza miała świeżą wodę. Na co dzień lekarz Kopernik przepisywał typowe dla epoki leki wieloskładnikowe.

Który uczony prywatnie, poza Akademią Krakowską, uczył Kopernika astronomii?

Lata studenckie Kopernika przypadły na okres świetności krakowskiej szkoły astronomiczno-matematycznej, z którą związany był też Marcin Bylica z Olkusza.

Na jaką chorobę zapadł w 1507 roku Andrzej, brat Mikołaja Kopernika?

Chory wyjechał na leczenie do Włoch, a wuj biskup zaczął szykować na swojego następcę Mikołaja, który jednak odmówił i wybrał karierę naukową.

Kto na podstawie opisu Kopernika stworzył tablice astronomiczne „Tabulae prutenicae”?

Był profesorem, a przez pewien czas rektorem uniwersytetu w Wittenberdze. Poprawność jego tablic przyniosła teorii Kopernika szersze zainteresowanie.

Ilu groszom miało odpowiadać 60 szelągów według postulatu Kopernika z 1522 roku?

Na zjeździe stanów Prus Królewskich w Grudziądzu astronom apelował o ujednolicenie systemu monetarnego z zachowaniem szeląga jako waluty.

W którym roku ukazała się edycja Indeksu Ksiąg Zakazanych już bez dzieł kopernikowskich?

Formalnie zakaz ich wydawania anulowano 11 września 1822 roku, a już w 1620 roku Kongregacja Indeksu pozwoliła traktować nową teorię jako hipotezę.

Księga którego autora, należąca do Kopernika, pomogła w 2008 roku zidentyfikować jego szczątki?

Wcześniej planowano porównanie z DNA wuja astronoma, biskupa Łukasza Watzenrodego, ale miejsce jego pochówku pozostaje nieznane.