Planety Układu Słonecznego — 30 ciekawostek

Ile planet liczy Układ Słoneczny według obowiązującej definicji IAU?

Cztery wewnętrzne to planety skaliste, podobne rozmiarami i składem do Ziemi; cztery zewnętrzne to gazowe olbrzymy, a każdy z nich ma pierścienie.

W którym roku oficjalnie odebrano Plutonowi status planety?

Nowa definicja zaliczyła Plutona do świeżo utworzonej kategorii planet karłowatych; sam Pluton okazał się tylko jednym z wielu obiektów pasa Kuipera.

Z jakich gazów składają się głównie atmosfery gazowych olbrzymów?

W atmosferach Wenus i Marsa przeważają dwutlenek węgla oraz azot, natomiast ziemska składa się głównie z azotu i tlenu.

Z kropli jakiego kwasu składają się chmury spowijające Wenus?

Chmury te odbijają około 60% światła słonecznego, a do powierzchni dociera zaledwie 1% – tyle, co pod najgrubszymi chmurami na Ziemi.

W którym roku za orbitą Neptuna odkryto Plutona?

Pierwsze obserwacje sugerowały, że nowy obiekt jest większy od Ziemi; później okazał się znacznie mniejszy, ale i tak przewyższał wszystkie planetoidy.

Do jakiej temperatury nagrzewa się powierzchnia Wenus wskutek efektu cieplarnianego?

Jest tam goręcej niż na najbliższej Słońcu planecie, choć Wenus krąży niemal dwa razy dalej i otrzymuje tylko 25% docierającej tam energii.

Kto już w XVI wieku pisał o niezliczonych ziemiach krążących wokół niezliczonych słońc?

Na potwierdzenie tej wizji trzeba było czekać czterysta lat: pierwsze planety poza Układem Słonecznym ogłoszono dopiero w 1992 r.

Kto na początku XVII wieku odkrył przez teleskop, że Wenus przechodzi przez fazy jak Księżyc?

Ta obserwacja była jednym z pierwszych dowodów przeczących geocentrycznemu systemowi Ptolemeusza – fazy są możliwe tylko wtedy, gdy Wenus krąży wokół Słońca.

Co po grecku oznacza wyrażenie, od którego pochodzi nazwa „planeta”?

Grecy przeciwstawiali je gwiazdom stałym (łac. stellae fixae), które nie zmieniały położenia na niebie względem siebie.

Do jakiej kategorii zaliczono po 1851 r. Ceres, Pallas, Juno i Westę?

Kiedy znanych było już piętnaście takich obiektów, uznano, że są znacznie mniejsze od planet i poruszają się po zbliżonych orbitach, tworząc wspólny pas.

Ile dób ziemskich trwa jeden obrót Wenus wokół własnej osi?

To najdłuższy okres obrotu wśród planet: na równiku powierzchnia Wenus przesuwa się z prędkością zaledwie 6,5 km/h, podczas gdy ziemska – 1670 km/h.

W którym roku odkryto Neptuna?

Przez kilkadziesiąt lat po tym odkryciu uznawano istnienie ośmiu planet – dokładnie tyle, ile liczy Układ Słoneczny dzisiaj.

W którym roku odkryto Urana – siódmą planetę Układu Słonecznego?

Obiekty odkrywane od początku XIX wieku między orbitami Marsa i Jowisza początkowo także zaliczano do planet, dopóki nie wydzielono dla nich osobnej kategorii.

Nazwy których dwóch planet Układu Słonecznego nie pochodzą od imion rzymskich bogów?

W Grecji używa się imion bóstw greckich, np. Hermes zamiast Merkurego czy Zeus zamiast Jowisza; inne nazwy funkcjonują też w języku chińskim.

Ile razy ciśnienie atmosferyczne na powierzchni Wenus przewyższa ziemskie?

Takie ciśnienie odpowiada panującemu w ziemskich oceanach na głębokości prawie 1 km, a sama atmosfera ma masę 93 razy większą od ziemskiej.

W którym mieście 24 sierpnia 2006 r. kongres IAU uchwalił definicję planety?

Definicja wymaga m.in., by ciało oczyściło sąsiedztwo swojej orbity – to właśnie ten trzeci warunek wzbudził najwięcej kontrowersji.

Odkrycie którego obiektu transneptunowego w 2005 r. wymusiło nową definicję planety?

Ten obiekt jest tylko nieznacznie mniejszy od Plutona, co pokazało, że Pluton nie jest wyjątkowy, lecz należy do licznej populacji pasa Kuipera.

Jak nazywa się niegwiazdowe obiekty o masie przekraczającej próg fuzji deuteru?

Obiekty o masie planetarnej, ale swobodnie unoszące się w młodych gromadach gwiazd, IAU proponuje nazywać brązowymi podkarłami.

Dokąd James Cook wyruszył w 1768 roku, by obserwować tranzyt Wenus?

Tranzyty Wenus pozwoliły wyznaczyć odległość Ziemi od Słońca, a konsekwencją tej wyprawy było dotarcie Cooka do wschodniego wybrzeża Australii w 1771 r.

Jaką misją kierował Alan Stern, który nadal nazywa Plutona „dziewiątą planetą”?

Stern jest też współautorem geofizycznej definicji planety, według której planetami są także planety karłowate i księżyce o masie planetarnej.

Obserwacje której sondy wskazują, że mniejsze planety pozasłoneczne są liczniejsze od olbrzymów?

Początkowo odkrywano głównie planety o masie zbliżonej do masy Jowisza lub większej, bo takie najłatwiej wykryć.

Jaką nazwę nosi najwyższe pasmo górskie na Wenus?

Pasmo upamiętnia fizyka Jamesa Clerka Maxwella i jest jednym z nielicznych wyjątków od reguły, że formy terenu na Wenus noszą imiona kobiet.

Kto w 1761 roku odkrył atmosferę Wenus?

Schröter w 1790 r. zauważył, że rogi wąskiego sierpa Wenus obejmują ponad 180°, i słusznie przypisał to rozpraszaniu światła w gęstej atmosferze.

Jaką nazwę nadała IAU w 2008 r. planetom karłowatym krążącym za orbitą Neptuna?

Do tej grupy należy Pluton oraz inne duże obiekty pasa Kuipera; Ceres, krążąca w pasie planetoid, do niej nie należy.

Który orbiter odkrył w 1980 roku, że pole magnetyczne Wenus jest znacznie słabsze od ziemskiego?

To pole powstaje w wyniku oddziaływania jonosfery z wiatrem słonecznym, a nie dzięki dynamu w jądrze planety, jak na Ziemi.

Ile ogromnych wulkanów o średnicy ponad 100 km naliczono co najmniej na Wenus?

Na Ziemi jedynym kompleksem wulkanicznym tej wielkości są Hawaje; różnica wynika ze starszej skorupy Wenus, a nie z większej aktywności.

Co ile dni Wenus znajduje się w złączeniu dolnym, czyli najbliżej Ziemi?

Średnia odległość wynosi wtedy 41 mln km; ten odstęp jest niemal dokładnie równy pięciu wenusjańskim dobom słonecznym, choć nie wiadomo, czy to przypadek.

Jaką wartość musi przekraczać wyznacznik planetarny μ, by obiekt uzyskał dominację na orbicie?

Pomiary mas ciał Układu Słonecznego pokazują różnicę czterech rzędów wielkości między wyznacznikami planet i planet karłowatych.

Który astronom jako pierwszy zaobserwował przejście Wenus na tle tarczy Słońca (1032 r.)?

Wywnioskował z tego, że Wenus krąży bliżej Ziemi niż Słońce; w XII wieku podobne czarne plamy na tarczy Słońca opisał Ibn Bajjah z Andaluzji.

Która z ośmiu planet ma najmniejszy wyznacznik planetarny μ?

Wartość μ tej planety wynosi 5,1×10³, podczas gdy największa wśród planet karłowatych, u Ceres, to zaledwie 0,33.