Pustynie — 30 ciekawostek

Gdzie na pustyniach występują większe płaty roślinności?

Rośliny pustynne gromadzą wodę, wydłużają korzenie aż do wód podziemnych i wytwarzają kutykulę – cienką warstwę kutyny chroniącą przed utratą wody.

Czym pokryte są tereny strefy podbiegunowej zaliczane do pustyń lodowych?

Termin pustynia bywa stosowany także do obszarów pozbawionych zwartej roślinności z innych powodów niż przewaga parowania nad opadami.

Jakiego odsetka powierzchni nie przekracza zwarta roślinność na pustyni?

Parowanie przewyższa tam ilość opadów, a temperatury na gorących pustyniach przekraczają w dzień nawet 50 °C, by nocą spaść do 0 °C.

W jakiej strefie klimatycznej występują głównie pustynie właściwe?

Chodzi m.in. o Afrykę Północną i Południową, Bliski Wschód, Amerykę Południową i środkową Australię; w strefie podzwrotnikowej leżą np. pustynie Azji Środkowej.

Jak nazywa się lis pustynny żyjący w Afryce Północnej i na Półwyspie Arabskim?

Wśród ssaków pustynnych liczne są też gryzonie, antylopy, gazele, góralki i wielbłądy, a w Australii torbacze.

Która grupa kręgowców wyraźnie dominuje na pustyniach?

Chodzi o liczne gatunki jaszczurek – agam, legwanów, waranów, gekonów i scynków – a także węży i żółwi; ich rogowe łuski skutecznie chronią przed utratą wody.

W jakiej części magazynują wodę sukulenty takie jak kaktusy i wilczomlecze?

Agawy, aloesy i rozchodniki gromadzą z kolei wodę w specjalnej tkance miękiszowej liści.

Co wyznacza południową granicę Sahary?

Sahara rozciąga się na 2000 km szerokości, a od północy ogranicza ją pasmo Atlasu.

W którym kraju leży Salar de Uyuni, sztandarowy przykład pustyni słonej?

Po wyschnięciu słonego zbiornika wodnego dno może pokryć się wykwitami soli, tworząc tzw. sołonczaki.

Które ptaki jako jedyne zamieszkują najbardziej suche tereny pustynne?

Ptaki wydalają kwas moczowy i mogą pokonywać długie trasy do wodopoju, lecz z powodu szybkiej przemiany materii potrzebują dużo pokarmu, więc trzymają się raczej półpustyń.

Które dwie rzeki są jedynymi rzekami stałymi na Saharze?

Sahara należy do najuboższych w wodę obszarów Ziemi; poza tym występują tam tylko słone jeziora okresowe, zwane szottami lub sebkami.

Po jakim wydarzeniu odkryto na Saharze złoża ropy naftowej?

W okresie kolonialnym mocarstwa nie były zainteresowane rozwojem gospodarczym tego obszaru; dziś ropę i gaz eksploatuje się głównie w Algierii i Libii.

Na terytorium ilu państw leży Sahara?

Są to Maroko, Sahara Zachodnia, Algieria, Tunezja, Libia, Egipt, Mauretania, Mali, Niger, Czad i Sudan.

Jak nazywa się kręte doliny pustynne, które po ulewie zmieniają się w rwący potok?

W Meksyku i USA takie doliny zwą się arrayo, a na terenach nadkaspijskich bałkan; wypełniają je nieregularne, krótkotrwałe cieki epizodyczne.

Jak powstały pustynie strefy umiarkowanej, takie jak Gobi czy Takla Makan?

Pustynie nadbrzeżne, jak Namib czy Atakama, zawdzięczają z kolei istnienie zimnym prądom morskim, a zwrotnikowe – klimatowi zwrotnikowemu.

Jak nazywa się pustynię skalistą, kamienistą, typową dla znacznej części Sahary?

Pustynie żwirowe to serir lub reg, a w Australii gibber; tereny kamieniste obejmują też znaczną część Tybetu i fragment Gór Skalistych.

Jakim terminem określa się pustynię piaszczystą?

Do największych pustyń piaszczystych świata należą Ar-Rub al-Chali na Półwyspie Arabskim oraz Wielka Pustynia Piaszczysta i Wielka Pustynia Wiktorii w Australii.

Jaki rodzaj wietrzenia przeważa na pustyniach?

Sprzyjają mu częste i znaczne wahania temperatury: silna insolacja na pustyniach gorących oraz zamróz na pustyniach kontynentalnych.

Jaki typ pustyni zajmuje największe obszary Sahary?

Wbrew obiegowej opinii piaski pokrywają tylko około jednej dziewiątej Sahary; do jej kamienistych obszarów należą m.in. Tibesti i Tanizruft.

W którym kraju leży pustynia Tabernas?

Tabernas leży na południowym wschodzie tego kraju; w Polsce do pustyń zalicza się z kolei Błędowską, Siedlecką i Kozłowską.

Dzięki czemu między 8 a 3 tys. lat p.n.e. Sahara była obszarem zdatnym do życia?

Po zaniku tych deszczy Sahara zaczęła pustynnieć, a większość zamieszkującej ją ludności wycofała się na inne tereny.

Co, według obecnych poglądów, odgrywa największą rolę w kształtowaniu rzeźby pustyni?

Za najważniejsze procesy uważa się spłukiwanie bruzdowe i wąwozowe oraz zmyw pokrywowy; okresowe deszcze pogłębiają też stare doliny plejstoceńskie.

Jak nazywa się zespół przystosowań roślin sprzyjających oszczędnej gospodarce wodnej?

Rośliny te ograniczają transpirację w ciągu dnia, nocą adsorbują możliwie dużo rosy i wytrzymują długie okresy uśpienia.

Zasięg jakiej rośliny wyznacza granicę między pustyniami chłodnymi a gorącymi?

Roślina ta nie rośnie tam, gdzie występują długie okresy ujemnych temperatur; z powodu mrozów na pustyniach chłodnych brak też zupełnie sukulentów.

Poniżej jakiej rocznej sumy opadów obszar uznaje się w Europie za pustynię?

W Stanach Zjednoczonych próg jest dwa razy wyższy, a niektóre tereny, np. środkowa Sahara czy północ Chile, nie widzą deszczu przez wiele kolejnych lat.

W granicach którego państwa leży wpisana na listę UNESCO wyżyna Aïr z pustynią Ténéré?

W tym samym kraju wydobywa się uran, podobnie jak w Saharze Zachodniej.

Jaki zimny prąd morski odpowiada za powstanie nadbrzeżnej pustyni Namib?

Na tej samej zasadzie powstała Atakama, którą kształtuje Prąd Peruwiański.

Jak nazywa się żłobienie i polerowanie skał przez piasek niesiony wiatrem?

Jej wytworami są wygłady eoliczne, żłobki i bruzdy, graniaki wiatrowe oraz grzyby i okapy skalne.

Zasolenie gleby jakim związkiem stworzyło pustynie bylicowe w Wielkiej Kotlinie?

Takie pustynie występują też w zachodniej części Azji Środkowej; gleby pustynne często pokrywają skorupy chlorkowe, gipsowe lub wapienne.

W której epoce istniały już niektóre pustynie Mongolii i północno-zachodnich Chin?

Inne pustynie powstały dopiero w plejstocenie, w okresie suchego i wietrznego klimatu, a gdy wilgotność rosła, ich zasięg się kurczył.