Starożytność — 30 ciekawostek

Którego filozofa Filip II zatrudnił około 343 roku p.n.e. jako nauczyciela Aleksandra?

Filozof uczył księcia etyki, polityki, medycyny i literatury greckiej, a na wyprawę do Azji Aleksander zabrał później wielu uczonych.

Który lud jako pierwszy, około 1000 roku p.n.e., rozwinął pismo alfabetyczne?

Alfabet ten przejęli i zmodyfikowali Grecy, a po nich Rzymianie; jego twórcy słynęli też z luksusowych wyrobów ze szkła, kruszców i kości słoniowej.

Który lud pod koniec IV tysiąclecia p.n.e. zaczął używać pisma klinowego?

Sumerowie założyli w południowej Mezopotamii niezależne państwa-miasta, takie jak Eridu, Uruk i Ur, i utrzymywali kontakty handlowe aż z doliną Indusu.

Gdzie flota Kserksesa I doznała porażki podczas wyprawy na Grecję w 480 roku p.n.e.?

Armia lądowa Kserksesa przegrała następnie pod Platejami z połączonymi siłami Aten i Sparty, co zakończyło perskie próby podboju Grecji.

Za panowania którego władcy Babilon w XVIII wieku p.n.e. opanował całą Mezopotamię?

Jego następcy stracili władzę w XVI wieku p.n.e. na rzecz obcej dynastii kasyckiej, która rządziła Babilonią przez prawie pięć stuleci.

W którym roku armia wysłana przez Dariusza I poniosła klęskę pod Maratonem?

Wyprawę poprzedziło powstanie poleis Jonii na czele z Miletem, które w 499 p.n.e. zbuntowały się przeciw Persom i otrzymały pomoc od Aten.

W którym roku nastąpił ostateczny upadek polityczny cesarstwa zachodniorzymskiego?

W tym samym roku germański wódz Odoaker ogłosił się królem Italii, a pod koniec V wieku półwysep przejęli Ostrogoci Teodoryka Wielkiego.

Od którego roku co cztery lata organizowano igrzyska w Olimpii?

Od VI wieku p.n.e. podobne zawody odbywały się także w trzech innych miastach, a wspólną instytucją Greków była też wyrocznia Apollina w Delfach.

W jakim wieku zmarł Aleksander Macedoński w trakcie przygotowań do kolejnych wypraw?

Pozostawione przez niego imperium rozciągało się ze wschodu na zachód na 5 tys. km, a o jego podział walczyli potem dowódcy zwani diadochami.

Jak nazywa się najbardziej znany pałacowy ośrodek cywilizacji minojskiej na Krecie?

Około 1700 p.n.e. kreteńskie pałace zniszczyło trzęsienie ziemi lub najazd, lecz szybko odbudowano je większe i ozdobione dużymi freskami.

Pod jakim miastem Hetyci stoczyli z Egiptem nierozstrzygniętą bitwę w 1280 roku p.n.e.?

Zawarty w 1270 p.n.e. pokój utrzymał status quo, a Hetytom udało się jeszcze opanować Cypr, zanim ich państwo upadło na przełomie XIII i XII wieku p.n.e.

W którym roku Rzymianie doszczętnie zniszczyli Kartaginę?

Wojny punickie toczyły się w III i II wieku p.n.e. i przyniosły Rzymowi m.in. Sycylię, Hiszpanię oraz część północnej Afryki.

Jaki lud z Azji przejął w XVII wieku p.n.e. władzę w Egipcie Dolnym, kończąc Średnie Państwo?

Ich wypędzenie i ponowne zjednoczenie kraju w XVI wieku p.n.e. otworzyło Nowe Państwo, okres największej potęgi Egiptu, trwający do XI wieku p.n.e.

Jakie królestwo w Azji Mniejszej podbił Cyrus w 546 roku p.n.e.?

Cztery lata wcześniej Cyrus obalił medyjskiego króla Astyagesa, a po zajęciu Babilonii i znacznej części Azji Środkowej stworzył najrozleglejsze dotąd imperium.

Z czego pozyskiwano purpurę, którą barwiono słynne fenickie tkaniny?

Fenicja nie była jednolitym państwem, lecz zespołem niezależnych miast-państw, które po upadku potęg epoki brązu bogaciły się na handlu z Egiptem.

Które fenickie miasto założyło Kartaginę około 814 roku p.n.e.?

W VI–V wieku p.n.e. Kartagina osiągnęła status imperium i sama zakładała kolonie w strategicznych punktach, m.in. na Ibizie na Balearach.

W którym roku upadła Niniwa pod naporem sprzymierzonych wojsk medyjskich i babilońskich?

Dwa lata wcześniej armia Medów pod wodzą Kyaksaresa zniszczyła Aszur, a ostatni opór asyryjski wygasł w Harranie, dokąd wycofał się Aszuruballit II.

Pod jakim miastem Partowie zadali Rzymianom druzgocącą klęskę w 53 roku p.n.e.?

Rywalizacja obu mocarstw trwała potem niemal trzy stulecia; w latach 114, 197 i 216 Rzymianie zajmowali nawet partyjską stolicę Ktezyfon.

W jakim założonym przez siebie mieście Sargon Wielki umieścił stolicę swojego imperium?

Język Akadyjczyków, zapisywany pismem klinowym, przez większość II tysiąclecia p.n.e. służył jako lingua franca całego Bliskiego Wschodu poza Egiptem.

Jakie egipskie miasto zdobył Asarhaddon, odnosząc swój największy sukces militarny?

Zwycięstwo było krótkotrwałe: już po dwóch latach Egipcjanie odzyskali utracone terytorium, a kontrolę nad krajem przywrócił dopiero Aszurbanipal.

Jaki język pełnił rolę lingua franca w administracji imperium Achemenidów?

Imperium dzieliło się na satrapie o dużej niezależności, a jego władcy przez dwa stulecia cechowali się względną tolerancją wobec obcych zwyczajów i wierzeń.

Które miasto Hattusilis I odbudował i uczynił w XVII wieku p.n.e. stolicą państwa Hetytów?

Hetyci przybyli do Anatolii około 2000 roku p.n.e. i przejęli od ludu Hatti jego wierzenia oraz język, którego używali do celów religijnych.

Kto w 224 roku pokonał ostatniego króla Partów i zapoczątkował dynastię Sasanidów?

Nowe państwo nawiązywało do tradycji Achemenidów, przywracając tytuł króla królów, i odrzucało wpływy greckie oraz rzymskie na rzecz silnej centralizacji władzy.

Który faraon powstrzymał Ludy Morza w Palestynie i rozbił ich flotę w delcie Nilu?

Mimo zwycięstwa Egipt utracił większość posiadłości poza Afryką, a po śmierci tego władcy pogrążył się w kryzysie i nie odzyskał już dawnej świetności.

Kto zapoczątkował w Egipcie anachoretyzm, wczesną formę chrześcijańskiego monastycyzmu?

W IV wieku Egipt przeszedł szybką chrystianizację, a wcześniej prześladowane przez Bizancjum chrześcijaństwo stało się wkrótce religią dominującą nad Nilem.

Któremu władcy zwycięstwo pod Karkemisz zapewniło większość dawnego imperium asyryjskiego?

Po jego śmierci państwo Chaldejczyków osłabło, a w 539 p.n.e. Cyrus wykorzystał niepopularność króla Nabonida i zajął Babilonię.

Który król Asyrii splądrował i spalił Babilon, na co nie odważył się żaden z jego poprzedników?

Władca ten zginął zasztyletowany przez własnego syna, a jego najmłodszy syn rozpoczął panowanie od odbudowy zniszczonego miasta jako zadośćuczynienia za grzech ojca.

Który asyryjski król reformator powołał armię zawodową i koronował się na władcę Babilonii?

Po jego rządach imperium asyryjskie rozciągało się od granic Egiptu i Morza Śródziemnego po góry Zagros oraz od gór Taurus po Zatokę Perską.

Jaką stolicę Elamu zdobył i złupił Aszurbanipal po spustoszeniu całego kraju?

Brat tego króla, zasiadający na tronie Babilonu Szamasz-szuma-ukin, wzniecił przeciw niemu koalicję i po latach wojny zginął w płomieniach oblężonego pałacu.

Najazd jakiego ludu położył kres panowaniu Akadyjczyków nad Mezopotamią?

Najeźdźcy władali Mezopotamią przez prawie cały XXII wiek p.n.e., zanim władzę odzyskała III dynastia z Ur, której rozkwit łączył dorobek obu wcześniejszych kultur.