Trzęsienia ziemi — 29 ciekawostek

Jak nazywa się miejsce na powierzchni ziemi położone bezpośrednio nad ogniskiem wstrząsu?

Zazwyczaj właśnie tam fale mają największą siłę niszczącą i wprawiają podłoże w najsilniejsze wibracje – to tzw. obszar epicentralny.

Jak nazywa się trzęsienia ziemi wywołane np. tąpnięciami górniczymi lub napełnieniem tamy?

Na obszarach gęsto zabudowanych mogą spowodować znaczące szkody materialne, jednak w większości przypadków okazują się niegroźne.

Jaki pośredni skutek trzęsienia ziemi zilustrowało w 1906 roku San Francisco?

Wstrząsy nawiedzające Kalifornię, w tym ten z 1906 roku, wiążą się z uskokiem San Andreas, na którego północno-wschodnim skrzydle leży to miasto.

Jak inaczej nazywa się ognisko trzęsienia ziemi, gdzie zaczyna się uwalnianie energii?

To punkt czysto teoretyczny, bo w rzeczywistości energia wstrząsu rozładowuje się zawsze na pewnej powierzchni uskoku.

Jak nazywa się sam zapis wstrząsu sejsmicznego?

Aparatura w stacjach sejsmicznych pracuje bez przerwy i bardzo rzadko utrwala idealnie poziomą linię – Ziemia drży nieustannie.

Jak nazywa się wstrząsy o malejącej magnitudzie, które następują po wstrząsie zasadniczym?

Najsilniejszy wstrząs wtórny, zwykle pierwszy po głównym, ma magnitudę około 1,3–1,5 razy mniejszą od wstrząsu zasadniczego.

Które fale sejsmiczne rozchodzą się zarówno w ciałach stałych, jak i w cieczach?

Dzięki tej własności przy bardzo silnych wstrząsach pokonują całe wnętrze Ziemi; skutkują naprzemiennym rozciąganiem i sprężaniem skał.

Jak nazywa się wstrząsy o magnitudzie 0 lub ujemnej, wykrywane tylko czułymi przyrządami?

Na drugim końcu skali magnituda 9,5 oznacza wstrząs, który powoduje zmiany w otaczającym krajobrazie.

Na jakich obszarach trzęsienie ziemi może wywołać zjawisko upłynnienia gruntu?

Wśród innych skutków wymienia się nieckowate jeziorka powstałe na skutek zaburzeń wód podziemnych oraz zapadliska.

Jakie dwie płyty litosfery oddziela uskok San Andreas?

Płyta pacyficzna przemieszcza się obecnie na północny zachód, a płyta kontynentalna – na południowy wschód.

Z jakimi górami związana jest większość naturalnych trzęsień ziemi w Polsce?

Ich ogniska znajdują się w uskokach, a w przypadku Karpat także wzdłuż nasunięć tektonicznych.

Co oznacza stopień XII w skali Mercallego-Cancaniego-Sieberga?

Stopień I tej dwunastostopniowej skali oznacza drgania rejestrowane wyłącznie przez aparaturę pomiarową.

Jaka instytucja prowadzi sieć obserwatoriów monitorujących aktywność sejsmiczną w Polsce?

Trzęsienia ziemi na obszarze Polski są stosunkowo rzadkie i zwykle ograniczają się do zjawisk o niewielkiej intensywności.

Jakiego typu uskokiem, według klasyfikacji geologicznej, jest kalifornijski uskok San Andreas?

Należy do pacyficznego systemu rozłamów skorupy ziemskiej i przebiega przez zachodnią oraz południową Kalifornię.

Jaka część energii trzęsienia ziemi rozchodzi się w postaci fal sejsmicznych?

Pozostała energia zamienia się w ciepło lub trwałe deformacje skał; tylko część fal dociera na powierzchnię jako niszczące fale powierzchniowe.

Gdzie w 1994 roku pionowe drgania podczas trzęsienia ziemi wyrzucały budynki w powietrze?

Niszczące są także uderzenia ukośne, zwłaszcza gdy ich przebieg jest niezgodny z dłuższą osią budynku.

Który chiński uczony skonstruował przyrząd uważany za najstarszy sejsmoskop?

Dzięki temu urządzeniu władze cesarskie mogły wysłać pomoc w region klęski jeszcze przed nadejściem rządowego posłańca.

Od czego odbijają się fale S, skoro rozchodzą się wyłącznie w ciałach stałych?

Fale poprzeczne wywołują „falisty” ruch warstw skalnych – skały zachowują się wtedy jak fale na wzburzonym morzu.

Ile razy w przybliżeniu rośnie energia wstrząsu z każdym kolejnym stopniem magnitudy?

W pomiarze każdy kolejny stopień jest tylko dziesięciokrotnie większy od poprzedniego, ale energia rośnie znacznie szybciej.

Do paszczy jakiego zwierzęcia spadała kulka w starożytnym chińskim sejsmoskopie?

Kulkę trzymał w pysku smok przymocowany od strony epicentrum, więc urządzenie wskazywało też kierunek, z którego nadszedł wstrząs.

Jak nazywa się linia łącząca obszary drgające w tym samym czasie podczas trzęsienia ziemi?

Prędkość rozchodzenia się fal sejsmicznych zależy od rodzaju podłoża i od rodzaju samej fali.

Jakie zjawisko może wywołać trzęsienie ziemi na dużych zamkniętych zbiornikach wodnych?

Wstrząs może też przerwać bieg rzeki, gdy powstanie szczelina prostopadła do nurtu, w której rzeka „znika”.

Jak inaczej nazywa się trzęsienia tektoniczne, wynikające z przesunięć skał wzdłuż uskoku?

Mogą występować także daleko od granic płyt litosfery, np. w strefach młodych gór takich jak Karpaty.

Jakiej magnitudy nie przekroczyły wstrząsy zarejestrowane w Polsce od początku pomiarów?

Obok wstrząsów naturalnych występują w Polsce wstrząsy wzbudzone działalnością górniczą, m.in. na Górnym Śląsku i w Legnicko-Głogowskim Okręgu Miedziowym.

Który port koło Neapolu stał się w 1983 roku bezużyteczny po nagłym podniesieniu lądu?

Podobny los spotkał w 1855 roku port w japońskim regionie Kanto; podniesienie wybrzeża może też utworzyć nowy klif.

Od jakiego przylądka na północnym zachodzie biegnie uskok San Andreas?

Na południowym wschodzie uskok dochodzi do Zatoki Kalifornijskiej i prawdopodobnie przedłuża się pod jej wodami.

Na ile lat określa się wiek uskoku San Andreas?

Uskok sięga 15 km w głąb, a na przeważającym odcinku jest niewidoczny, bo przykrywają go młode osady.

W rejonie której strefy tektonicznej, obok Podlasia, notowano w Polsce naturalne wstrząsy?

Naturalne wstrząsy odnotowano także w Górach Świętokrzyskich, choć większość polskich trzęsień wiąże się z neotektoniką Karpat i Sudetów.

O ile przesunęły się wzdłuż uskoku San Andreas osady mioceńskie?

Im starsze osady, tym większe przesunięcie: w ciągu ostatnich 30–40 tys. lat wyniosło ono zaledwie około kilometra.