Uzbekistan — 30 ciekawostek

Uprawa której rośliny ma od lat największe znaczenie dla gospodarki Uzbekistanu?

Rozwinięte są tu także produkcja jedwabiu, hodowla owiec i sadownictwo, a klimat sprzyja uprawie moreli, brzoskwiń i granatów.

Jak nazywano szlak, który przez ziemie Uzbekistanu łączył cywilizacje Azji i Europy?

Trasa była swoistą linią łączności między cywilizacjami Indii, Bliskiego Wschodu i Europy, a jej korytarz Zarafshon-Karakum trafił w 2023 r. na listę UNESCO.

Czyje wojska dokonały w latach 1220–1221 niszczycielskiego najazdu na ziemie Uzbekistanu?

Mongołów wyparł stąd dopiero w XIV wieku Timur, po czym region wkroczył na drogę szybkiego rozwoju.

Który wódz starożytności podbił ziemie dzisiejszego Uzbekistanu po okresie rządów perskich?

Po jego śmierci władzę przejęli tu Seleucydzi, a w połowie III wieku p.n.e. rządy objęły miejscowe rody.

Na który kraj Związek Radziecki napadł w 1979 r. z terytorium Uzbekistanu?

Granica Uzbekistanu z tym państwem ma zaledwie 137 km i jest najkrótszą z pięciu granic kraju.

Które miasto, zdobyte w 1366 r., stało się stolicą imperium Timura Chromego?

W I tysiącleciu p.n.e. to samo miasto było centrum starożytnej Sogdiany, a w 2001 r. wpisano je na listę UNESCO jako Skrzyżowanie Kultur.

Która wielka rzeka, obok Amu-darii, wyznacza położenie Uzbekistanu w Azji Środkowej?

Powierzchnia kraju jest w większości równinna; góry i przedgórza zajmują około 20% jego obszaru.

Któremu państwu Islom Karimov udostępnił w 2001 r. uzbecką przestrzeń powietrzną?

Władze zastrzegły, że mogą to być wyłącznie oddziały pomocnicze i humanitarne, by uniknąć oskarżeń o udzielenie bazy wypadowej do wojny napastniczej.

Która urodzajna, nawadniana kotlina na wschodzie kraju tylko w części należy do Uzbekistanu?

Leży ona między Górami Ałajskimi a Tienszanem, czyli pasmami wznoszącymi się na wschodzie i północnym wschodzie kraju.

Jaka rozległa pustynia leży na Nizinie Turańskiej w środkowej części Uzbekistanu?

Osadnictwo skupia się tam w nielicznych oazach i dolinach rzek, takich jak Zarafszan czy Kaszka-daria.

Do jakiej temperatury potrafi dochodzić upał podczas suchego lata w Uzbekistanie?

Zimy są tu ciepłe, z temperaturami od 3 do 10 °C, a opady na terenach równinnych nie przekraczają 200 mm.

Która organizacja poparła radykalne poglądy Islamskiego Ruchu Uzbekistanu?

Ruch wywołał w latach 90. powstanie dżihadystyczne, dążąc do utworzenia państwa muzułmańskiego, a potem ponadnarodowego kalifatu w Azji Centralnej.

Który kraj Uzbekistan wyprzedził w 2023 r. pod względem ludności wśród państw dawnego ZSRR?

W Uzbekistanie mieszka ponad 45% ludności całej Azji Środkowej, a wśród państw powstałych po rozpadzie ZSRR ludniejsza jest tylko Rosja.

Z którym imperium carska Rosja rywalizowała w XIX wieku o wpływy na ziemiach Uzbekistanu?

Koczownicze plemiona uzbeckie zawładnęły tym terenem w końcu XV wieku, a ich chanaty Rosja podbijała stopniowo.

Z którym sąsiadem Uzbekistan ma najdłuższą granicę, liczącą 2203 km?

Łączna długość granic Uzbekistanu z pięcioma sąsiadami wynosi 6221 km.

Ile państw na świecie, wliczając Uzbekistan, jest podwójnie śródlądowych?

Brak dostępu do morza sprawia, że uzbeckie siły zbrojne składają się tylko z wojsk lądowych i sił powietrznych.

Jak nazywa się jedyna republika autonomiczna w granicach Uzbekistanu?

Poza nią kraj dzieli się na 12 wilajetów i wydzielone miasto stołeczne, a Karakałpacy stanowią 2,21% ludności.

W którym mieście leży Itchan Kala, wpisana na listę UNESCO w 1990 r.?

Był to pierwszy z pięciu obiektów kulturowych Uzbekistanu na liście światowego dziedzictwa; kolejny dopisano trzy lata później.

Obserwatorzy której organizacji ostro krytykowali uzbeckie wybory z grudnia 2004 r.?

Zarzucano m.in. niedopuszczanie do wyborów działaczy opozycyjnych i pełną kontrolę administracji nad środkami przekazu; władze rosyjskie uznały głosowanie za przejrzyste.

Na podbój którego kraju Timur wyruszył 8 stycznia 1405 r. w swoją ostatnią wyprawę?

Wyprawie nie sprzyjał bardzo duży mróz; władca ciężko zaniemógł w Otrarze, gdzie zmarł 18 lutego 1405 r.

W którym roku powstała Uzbecka Socjalistyczna Republika Radziecka?

Republika weszła w skład ZSRR i pozostała jego częścią aż do ogłoszenia deklaracji niepodległości.

Która mniejszość narodowa jest najliczniejsza w Uzbekistanie, stanowiąc 4,81% ludności?

Oficjalne dane są szacunkowe, bo od 1989 r. w kraju nie przeprowadzono ani jednego spisu ludności.

Jaki pustynny płaskowyż zajmuje zachodni skraj Uzbekistanu?

Do Uzbekistanu należy również południowa część dawnego Jeziora Aralskiego.

Która perska dynastia rządziła ziemiami dzisiejszego Uzbekistanu od VI w. p.n.e.?

Wcześniej, w I tysiącleciu p.n.e., tereny te leżały w obrębie starożytnych królestw Baktrii i Sogdiany.

Jak po uzbecku nazywa się dwuizbowy parlament Uzbekistanu, czyli Najwyższe Zgromadzenie?

Jego izba niższa to Izba Ustawodawcza, po uzbecku Qonunchilik palatasi.

W którym roku Uzbekistan uruchomił pierwszy w Azji Środkowej pociąg dużych prędkości?

Inauguracja odbyła się we wrześniu; kolej łączy też wiele miast kraju z sąsiednimi byłymi republikami radzieckimi.

Jaką nazwę nosi szybki pociąg elektryczny Talgo 250 kursujący w Uzbekistanie?

Po uzyskaniu niepodległości Uzbekistan uruchomił dwa systemy kolei dużych prędkości.

Która irańska dynastia objęła w X wieku rządy na ziemiach Uzbekistanu po odejściu Arabów?

Arabowie zapanowali tu w VIII wieku, a miejscowa kultura, odmieniona przez głęboką islamizację, odrodziła się dopiero w IX w.

Kto 14 grudnia 2016 r. stanął na czele rządu Uzbekistanu jako premier?

Uzbekistan jest unitarną republiką o systemie prezydenckim, w której głową państwa pozostaje prezydent.

Z którego mongolskiego plemienia wywodził się Timur Chromy, syn zubożałego arystokraty?

Jego imię pochodzi z języka mongolskiego i oznacza żelazo, a ojciec przyszłego zdobywcy nazywał się Taragaj.