Wódka — 30 ciekawostek

Jak nazywa się tradycyjna polska wódka gatunkowa zaprawiana miodem?

Po licytacji znaków w 1999 r. powstała marka parasolowa Krupnik Czysty – wódka produkowana bez miodu.

Co podawano w środowisku szlacheckim, by odmówić kandydatowi starającemu się o rękę panny?

Na wsi odmowa polegała po prostu na nieprzyjęciu gorzałki przyniesionej przez swata, a zwrot „przyjeżdżał z wódką” oznaczał oświadczyny.

Jak spolszczono łacińskie wyrażenie aqua vitae, oznaczające przedestylowane wino?

Destylowana trzykrotnie i rozcieńczana wersja tego trunku cieszyła się w dawnej Polsce największym uznaniem.

Jakim słowem ukraińscy producenci zastępują na etykietach słowo wódka?

To odpowiednik polskiej gorzałki; zmiana ma podkreślać odcięcie się od rosyjskiej dominacji w branży.

Z jakiego wyrażenia powstało w wyniku uniwerbizacji słowo gorzałka?

W XVII w. gorzałka i wódka stały się synonimami, a w XX w. gorzałka wypadła z języka urzędowego i stała się określeniem potocznym.

Ile procent objętości wynosi minimalna zawartość alkoholu w wódce według definicji unijnej?

Zwykle wódka ma 40% obj., a spirytus rolniczy, z którego powstaje, musi mieć moc co najmniej 96% obj.

W którym mieście rodzina Baczewskich założyła w 1782 r. najstarszą markę polskiej wódki?

Dzięki nowinkom technologicznym zakład Baczewskich stał się pod koniec XIX w. znany w całej Europie.

Z jakiego surowca produkowana jest francuska wódka Cîroc?

W nowoczesnym podejściu surowiec nie ma znaczenia: celem jest napój możliwie pozbawiony zapachu, smaku i barwy.

Z którego roku pochodzi pierwszy zachowany zapis słowa wódka?

Zapis pochodzi z dokumentu o zakupie ziemi, spisanego po łacinie z użyciem języka staropolskiego.

Jak aż do początków XX w. nazywano w Rosji trunek znany dziś jako wódka?

Rosyjskie słowo wodka pojawiło się w źródłach w 1533 r., ale przez długi czas używano go wyłącznie w kontekście medycznym.

Które marki były w 2009 r. głównymi przykładami polskich wódek produkowanych z ziemniaków?

Ziemniaki stanowiły wtedy już tylko 3% surowca w polskiej produkcji spirytusu, choć w 1990 r. było to 66%.

Co oznaczało słowo wódka w najstarszym zachowanym średniowiecznym zapisie?

Z czasem wódką nazywano także kosmetyki, środki lecznicze, a nawet abstynenta – osobę, „co tylko wodę pija”.

Jaką tradycyjną nazwę zastąpiło w Szwecji w latach 50. XX w. słowo wódka?

Dawna nazwa oznaczała napój spirytusowy na bazie zbóż lub ziemniaków; Szwecja należy do tzw. pasa wódki.

W którym roku polski król nadał szlachcie przywilej propinacji?

Przywilej obejmował produkcję i sprzedaż alkoholu w obrębie dóbr szlacheckich; w zaborach utrzymywano go jeszcze w XIX w.

W jakim państwie w 1760 r. po raz pierwszy wyprodukowano na skalę przemysłową destylat z ziemniaków?

Wymagało to nowych rozwiązań, bo z ziemniaków nie dało się pozyskać enzymów potrzebnych do scukrzenia skrobi.

Który kraj europejski jest największym odbiorcą wódki eksportowanej z Polski?

Poza Unią najważniejszym partnerem są USA, gdzie polscy producenci sprzedają więcej wódki niż Rosjanie.

Kto w 1534 r. użył słowa wódka w znaczeniu bliskim dzisiejszemu w pracy „O ziołach i o mocy ich”?

W tej publikacji termin obejmował wszystkie medyczne destylaty – zarówno etanol, jak i olejki eteryczne.

Co dosłownie oznacza arabskie słowo ʿaraq, którym nazywano skraplającą się parę alkoholu?

Europejscy uczeni znali sztukę destylacji już w XIII w., ale stosowali ją głównie w medycynie, alchemii i perfumerii.

Ile litrów napojów destylowanych rocznie pili w XVIII w. arystokraci i bogaci mieszczanie?

Chłopi pili wtedy około 3 litrów rocznie, głównie przy okazjach takich jak wesela, i to gorzałkę destylowaną tylko raz.

Jak nazywano dawniej prostą wódkę destylowaną po raz czwarty w specjalnych alembikach?

Po pierwszej destylacji otrzymywano brantówkę, po drugiej prostkę, a po trzeciej okowitę o mocy do około 70% obj.

Który rosyjski minister finansów wprowadził w 1866 r. standard mocy wódki 40%?

Pogłoska przypisuje ten standard słynnemu chemikowi, który jednak nie był autorytetem w dziedzinie wódki i nie miał wpływu na jej skład.

Od którego roku w Rosji wódką nazywa się prawnie tylko mieszaninę spirytusu rektyfikowanego z wodą?

Dlatego Rosjanie nazywają wódką tylko to, co w Polsce jest wódką czystą; napoje aromatyzowane trafiają tam do kategorii nalewek i nastojek.

Gdzie propinację zniesiono najwcześniej, bo już w 1845 r.?

Austriacy zrobili to w 1889 r., a Rosjanie w 1898 r.; w miejsce propinacji wprowadzano monopol państwowy.

W czyim słowniku z 1528 r. po raz pierwszy wystąpiło słowo gorzałka?

Słownik ukazał się zaledwie kilka lat przed zielnikiem Falimirza, w którym gorzałkę zrównano z aqua vitae.

W którym roku po raz pierwszy odnotowano w Polsce sprzedaż ziemniaków do spożycia na krakowskim targu?

W XIX w. ziemniaki wyparły kasze jako źródło węglowodanów w polskiej kuchni i stały się tanim surowcem gorzelniczym.

Kto w 1817 r. opatentował aparaturę destylacyjną opłacalną dla małych destylarni?

Kolumny destylacyjne opatentowane później, w 1831 i 1868 r., pozwoliły zamieniać destylarnie w duże zakłady.

Kto w 1614 r. wydał utwór „Wódka albo gorzałka”?

Od tego utworu oba terminy zaczęto stosować wymiennie dla destylatów przeznaczonych do rekreacyjnego picia.

Na czyim dworze był lekarzem Mikołaj z Polski, który w dziele „Experimenta” opisał destylację?

Medyk nauczył się tej techniki w Montpellier; od XIV w. destylację wykładano też na Uniwersytecie Jagiellońskim.

Jaki rok Borys Rodionow przyjmuje za umowną datę powstania wódki czystej?

Wprowadzony wtedy w Rosji carskiej monopol nakazywał mieszać 95-procentowy rektyfikat z wodą do 40% alkoholu; wyrób zwano kazionnoje wino.

Ile gorzelni działało w Imperium Rosyjskim według danych z lat 1888/1889?

Najwięcej z nich leżało w zachodniej części państwa, zwłaszcza w guberniach dawnego Królestwa Polskiego.