30 leuke feiten over Astronomie

Waarnaar wordt in het SETI-Project gezocht?

De röntgen- en gamma-astronomie, vooral met satellieten, leidde intussen tot vele nieuwe inzichten over het heelal.

Wiens inzicht in zwaartekracht en hemelse dynamica verklaarde de planeetbewegingen volledig?

Later bewees de spectroscopie dat sterren gelijksoortige objecten zijn als de Zon, met een grote variëteit aan temperaturen en massa's.

Uit hoeveel sterrenbeelden bestaat de dierenriem zoals de oude Grieken die definieerden?

Door die band bewegen zon, maan en planeten; de vroegste astronomie beperkte zich tot wat met het blote oog zichtbaar is.

Waarvan is Ouranos, de naamgever van Uranus, in de Griekse mythologie de personificatie?

Uranus draagt die naam in gelatiniseerde vorm en is de op twee na grootste planeet van het zonnestelsel.

In welk Chileens gebergte staan bekende observatoria voor infraroodwaarnemingen?

Ook Hawaï en de Canarische Eilanden zijn bekende hoge locaties; vroeger hingen instrumenten vaak aan ballonnen op grote hoogte.

Op wiens naam staat de officiële ontdekking van de planeet Uranus op 13 maart 1781?

Het was de eerste planeet die sinds de uitvinding van de telescoop werd ontdekt; in de oudheid was hij onbekend.

Wie beschreef als eerste op een correcte manier de bewegingen van de planeten rond de Zon?

Hij leidde zijn wetten af uit waarnemingen, maar had geen inzicht in de achterliggende oorzaak ervan.

Uit welke theorie volgt de mogelijkheid dat zwarte gaten bestaan?

Zwarte gaten zijn inmiddels ook direct waargenomen; in de toekomst kunnen ook zwaartekrachtgolven informatie over kosmische gebeurtenissen opleveren.

Wat betekent 'nómos' in het Griekse woord waarvan 'astronomie' is afgeleid?

Ástron betekent ster of sterrenbeeld; samen gaat het om het toekennen van wetmatigheden aan sterren.

In welk jaar stelde Copernicus zijn heliocentrische model van het zonnestelsel op?

De uitvinding van de telescoop aan het eind van de 16e eeuw maakte het daarna mogelijk de ruimte diepgaander te bestuderen.

In welke eeuw werd pas bewezen dat de Melkweg uit een aparte groep sterren bestaat?

In diezelfde periode werden ook andere sterrenstelsels, nevels en gaswolken ontdekt.

Welke stof absorbeert infrarood licht zo sterk dat infraroodtelescopen op bergen staan?

Een ruimtetelescoop heeft nog grotere voordelen, omdat daarmee nog meer ruis vanuit de atmosfeer kan worden geëlimineerd.

Welke Vlaamse wetenschapper introduceerde rond 1600 het woord 'sterrenkunde'?

Het woord astronomie zelf komt uit het Grieks: ástron betekent ster of sterrenbeeld en nómos betekent wet.

Welk effect veroorzaakt de roodverschuiving waaruit de uitdijing van het heelal bleek?

Hieruit blijkt dat de meeste andere sterrenstelsels van ons af bewegen.

In welk jaar werd Neptunus ontdekt, nabij de plaats berekend uit baanafwijkingen van Uranus?

Latere afwijkingen van de voorspelde baan van Uranus werden gezien als aanwijzing voor een onontdekte planeet die ze veroorzaakte.

Welke astronomen uit de oudheid legden met hun hemelduidingen de basis van de astrologie?

Men kon in die tijd al zons- en maansverduisteringen voorspellen; ook het verschijnen van kometen sprak sterk tot de verbeelding.

Welke Nederlandse astronoom stelde in 1950 een reservoir van miljarden komeetlichamen voor?

Dit reservoir strekt zich uit tot wel één à twee lichtjaar rond het zonnestelsel en verklaart kometen met hyperbolische banen.

Welke straling wordt samen met de wet van Hubble als bewijs voor de oerknal aangevoerd?

Ook het relatieve voorkomen van de verschillende elementen in het heelal ondersteunt dit model, dat de kosmologie in de 20e eeuw enorm vooruitbracht.

In ongeveer hoeveel jaar doorloopt Uranus zijn baan rond de Zon?

De planeet staat op ruwweg 20 astronomische eenheden van de Zon, bijna 2,9 miljard kilometer.

Welke Nederlands-Amerikaanse astronoom opperde in 1951 een komeetgordel net voorbij Neptunus?

Uit deze gordel komen de kortperiodieke kometen, met een omlooptijd tussen de 50 en een paar duizend jaar.

Welke radiotelescoop, de grootste ter wereld, wordt gebouwd door het Nederlandse ASTRON?

De ontvangers van radiotelescopen lijken op de ontvangers voor normale radio-ontvangst.

In hoeveel tijd draait Uranus één keer om zijn as?

De bovenste atmosfeerlagen voltooien door zeer krachtige winden een rotatie in ongeveer 14 uur.

Welk concilie uit 325 koppelde de paasdatum aan de eerste zondag na de paasvollemaan?

Die afhankelijkheid van de zon en de maanstand stimuleerde in de middeleeuwen de computus paschalis en daarmee de astronomie in Europa.

Welke naam kreeg Uranus van zijn ontdekker, ter ere van de Engelse koning George III?

Pas decennia later kreeg de planeet officieel de naam die Johann Bode eerder had voorgesteld.

Welke hoek maakt de equator van Uranus met het baanvlak van de planeet?

Ter vergelijking: de Aarde heeft een obliquiteit van 23,45°; mogelijk kantelde Uranus door een botsing met een ander groot hemellichaam.

Bij welke ster werd in 1995 de eerste planeet buiten ons zonnestelsel ontdekt?

In de jaren daarna volgden nog veel meer exoplaneten; de ruimtevaart bracht astronomische ontdekkingen in een stroomversnelling.

Welke Engelse astronoom nam Uranus in 1690 als eerste waar, maar hield hem voor een ster?

Met het blote oog is Uranus alleen in oppositie en onder zeer gunstige omstandigheden net te zien.

Onder welke sternaam noteerde Flamsteed zijn waarneming van Uranus in 1690?

Hij plaatste het object in het sterrenbeeld Stier; met een gewone verrekijker is Uranus niet meer dan een zwak sterretje.

In welk jaar werd de door Johann Bode voorgestelde naam Uranus officieel in gebruik genomen?

Tot die tijd werd de planeet ook wel 'Herschel' genoemd, naar de man op wiens naam de officiële ontdekking staat.

Wie berekende als eerste de baanelementen van Uranus en presenteerde die in 1783?

Zijn berekeningen bleken later af te wijken van de werkelijke baan, wat uiteindelijk tot de ontdekking van een achtste planeet leidde.