30 leuke feiten over Builenpest en de Zwarte Dood

Door welk dier wordt de builenpest overgebracht?

De verwekker is de bacterie Yersinia pestis.

Waaruit bestaat de behandeling van builenpest direct na de diagnose?

Snel ingrijpen is cruciaal: de overlevingskans stijgt dan van 40 naar ruim 85 procent.

Waarmee gaat builenpest gepaard?

Die zwellingen, de builen, kunnen overgaan tot verettering.

Hoe verhoudt de builenpest zich tot de andere vormen van pest?

De ziekte wordt veroorzaakt door een bacterie en via een vlo op de mens overgebracht.

Welke bacterie veroorzaakt de pest?

De bacterie wordt verspreid door vlooien die vooral op de zwarte rat parasiteren.

Welk Europees land werd het eerst door de Zwarte Dood getroffen?

Daarna ging de ziekte met de klok mee door Europa, tot ze rond 1351 Rusland bereikte.

In welke jaren woedde de Zwarte Dood in Europa?

In sommige landen stierven tientallen procenten van de bevolking.

Welke stadstaat teisterde de Zwarte Dood in 1348, wat de auteur van de Decamerone overleefde?

Die ervaring inspireerde hem tot het schrijven van zijn beroemde verhalenbundel.

Wie schreef dat men nog lunchte met vrienden, maar het avondmaal in het hiernamaals genoot?

De schrijver beschreef zo het razendsnelle ziekteverloop bij het begin van de epidemie in Italië.

Tot hoeveel stijgt de overlevingskans bij builenpest bij snelle behandeling?

Zonder behandeling overleeft nog niet de helft van de patiënten.

Welk deel van de onbehandelde builenpestpatiënten overleeft de ziekte?

De ziekte kent daarmee een hoge mortaliteit.

Hoeveel mensen kostte de Zwarte Dood wereldwijd het leven?

De pandemie werd veroorzaakt door de pestbacterie.

Welke complicatie door aantasting van eind-arteriën komt bij builenpest vaak voor?

Vooral ledematen en neus zijn getroffen, wat vaak tot amputatie van vingers of tenen leidt.

Naar welke stad waren de pausen in de veertiende eeuw in ‘Babylonische Ballingschap’?

Dezelfde eeuw kende ook de Honderdjarige Oorlog, klimaatverandering, misoogsten en hongersnood.

Hoeveel dagen na besmetting treden de eerste symptomen van builenpest doorgaans op?

Naast de builen komen meestal ook koorts, hoofdpijn en delirium voor.

In welk land kwam de Zwarte Dood rond 1351 ten slotte aan?

Engeland was in 1348 aan de beurt en het Noorse Bergen in 1349.

Bij welke dieren begon de Zwarte Dood waarschijnlijk?

Via vlooien sprong de ziekte over op ratten en van daaruit op de mens.

Hoe wordt de antibioticabehandeling van builenpest gestart?

Daarvoor worden bijvoorbeeld gentamycine of tobramycine gebruikt.

Welke Genuese havenstad aan de Zwarte Zee belegerden de Mongolen in 1346-1347?

Lange tijd dachten historici dat de pest via dat beleg Europa binnenkwam.

In welk jaar arriveerde de Zwarte Dood op de Krim?

Vanuit de Krim verspreidde de ziekte zich over Europa en Noord-Afrika.

Wanneer vindt bij builenpest de meeste sterfte plaats na de eerste symptomen?

Zonder behandeling overleeft maar een minderheid van de patiënten.

Hoeveel jonge vrouwen en mannen ontsnappen in de Decamerone aan de ziekte door te vluchten?

Het gezelschap zoekt zijn toevlucht in een villa buiten de stad.

In welk jaar werd pest-DNA gevonden in skeletten uit massagraven van de Zwarte Dood?

De vondst bevestigde dat de Zwarte Dood inderdaad een vorm van pest was.

In welk huidig land ontstond de Zwarte Dood hoogstwaarschijnlijk, volgens onderzoek uit 2022?

Dat de epidemie uit Azië kwam, waarschijnlijk Centraal-Azië, stond al langer vast.

Waarvan maakten de Gouden Horde, Venetianen en Genuezen gebruik tijdens de oorlog op de Krim?

Toen die in 1347 werden opgeheven, begon de pest zich naar het Middellandse Zeegebied te verspreiden.

Welk type virus werd lang opengelaten als mogelijke oorzaak van de Zwarte Dood?

Tot die groep behoren onder meer het ebolavirus en het marburgvirus.

Welk antibioticum kan bij builenpest oraal worden gegeven?

De behandeling begint doorgaans met een infuus; het orale middel is een aanvulling.

Van welke Latijnse term is de naam Zwarte Dood waarschijnlijk een al te letterlijke vertaling?

Het woord ‘atra’ kan zowel ‘verschrikkelijk’ als ‘zwart’ betekenen.

In welk land dook de term Zwarte Dood in 1551 voor het eerst op?

Daar heette het ‘Swarta Doden’; de Engelse ‘Black Death’ volgde pas in de zeventiende eeuw.

Wie schreef de kroniek over pestlijders die met een katapult een stad in werden geschoten?

Onderzoek uit 2017 wees uit dat dit verhaal niet geloofwaardig is.