22 leuke feiten over Etymologie en woordherkomst

Wat bestudeert de etymologie als deelgebied van de taalkunde?

Wie dit vak bedrijft heet een etymoloog; veel etymologen werken bij uitgeverijen van woordenboeken en encyclopedieën.

Wat is de Duitse cognaat van het Nederlandse woord 'hout'?

Waar het Nederlands een t heeft, staat in het Duits systematisch een ts-klank, geschreven als z; vergelijk ook snuit en Schnauze.

Hoe heet een woord dat een geluid nabootst, zoals koekoek?

Zulke woorden lijken in veel talen op elkaar, maar trotseren de klankwetten: ze zijn geen cognaten.

Welke Tsjechische schrijver gebruikte het woord robot voor het eerst, in een toneelstuk uit 1920?

In een ingezonden brief uit 1933 vertelde hij dat het woord eigenlijk door zijn broer was verzonnen.

Uit welke taal hebben vele talen het woord 'tank' overgenomen?

In het Duits werd het daarom niet 'Zank': de ontlening vond pas plaats na de klankverandering van t naar z.

In welke taal heet koffie 'kahve'?

Het woord is een zwerfwoord: het sprong van taal naar taal mee met het product zelf.

In welke taal heet de koekoek 'kukułka'?

In het Hongaars heet de vogel kakukk en in het Italiaans cuculo; elke taal liet zich apart inspireren door de roep van de vogel.

In welk jaar werd het toneelstuk R.U.R., waarin het woord robot werd geïntroduceerd, geschreven?

Dertien jaar later legde de schrijver in een dagblad uit wie het woord werkelijk had bedacht.

Wat betekent het Griekse lógos in de samenstelling etymologie?

Het eerste deel van de samenstelling, étymon, is zelf weer afgeleid van een Grieks bijvoeglijk naamwoord.

Hoe noemt men een woord dat steeds van de ene taal naar de andere is overgesprongen?

Zulke woorden horen vaak bij producten die zich geleidelijk over de wereld hebben verspreid, zoals koffie.

Hoe noemt men verwante woorden die zich in twee talen uit hetzelfde woord in de brontaal hebben ontwikkeld?

Wanneer twee talen veel van zulke woorden delen, is het waarschijnlijk dat ze uit één en dezelfde brontaal zijn ontstaan.

Hoe heet een systematische uitspraakverandering in een bepaald taalgebied in een bepaalde periode?

Het opsporen en plaatsen ervan is een van de belangrijkste activiteiten in de historische taalkunde.

Met welk teken geven taalwetenschappers een gereconstrueerde, nooit opgeschreven woordvorm weer?

Zulke vormen worden gereconstrueerd door klankwetten te extrapoleren.

In welke moderne taal zijn op die manier vrij veel doubletten uit het Latijn ontstaan?

Een doublet ontstaat als hetzelfde bronwoord zich op twee manieren ontwikkelt of later nog eens in een andere vorm wordt geleend.

Hoeveel categorieën onderscheidt een etymoloog bij woorden die in vorm en betekenis overeenstemmen?

In de eerste twee categorieën is sprake van etymologische verwantschap, in de laatste twee niet.

Welke geleerde schreef het encyclopedische werk Etymologiae, dat eeuwenlang veel werd geraadpleegd?

In dat werk probeerde hij informatie over allerlei zaken te relateren aan de oorspronkelijke betekenis van een woord.

In welke eeuw werd een groot aantal klankwetten voor de Indo-Europese talen vastgelegd?

Met zulke regels kunnen hele reeksen verschillen tussen verwante woorden worden verklaard, bijvoorbeeld tussen Nederlands en Duits.

Hoe heet het verschijnsel waarbij één woord uit de brontaal zich op twee manieren in een taal ontwikkelt?

Het gebeurt ook wanneer een woord later nog eens in een andere vorm uit dezelfde brontaal wordt geleend.

Door welke verschuiving werd de oorspronkelijke t in het Hoogduits een z?

Die regel werd vastgesteld met behulp van oude documenten en woorden die lang geleden door andere talen aan het Duits zijn ontleend.

Tot welke categorie rekent een etymoloog gelijkenissen als het Chinese mā en het Nederlandse mama?

Het gaat om de eerste woorden die een kind leert, dus de klanken moeten heel eenvoudig te articuleren zijn.

Welke nationaliteit had de etymoloog Albert Carnoy (1878-1961)?

Een andere bekende etymoloog uit hetzelfde land was Jean Haust, die leefde van 1868 tot 1946.

In welk jaar werd de Nederlandse etymologe Nicoline van der Sijs geboren?

Zij is een van de bekendste Nederlandse etymologen, naast de in 1964 overleden Jan de Vries.