30 leuke feiten over Hagedissen

In welk land leeft de komodovaraan, de grootste hagedis ter wereld, in het wild?

Het dier leeft op het eiland Komodo, in enkele reservaten op het grotere Flores en op een paar kleinere eilanden eromheen.

In welk seizoen vindt de voortplanting van hagedissen in de regel plaats?

Zo worden de eitjes afgezet wanneer het warm is en komen ze uit op het moment dat er genoeg voedsel is voor de jongen.

Hoe houden gekko's hun ogen schoon zonder beweeglijke oogleden?

Bij deze dieren is het onderste ooglid over de oogbal vergroeid met het bovenste; samen vormen ze een doorzichtig, beschermend venster.

Welke hagedis eet algen die hij onder water van de rotsen schraapt?

Slechts enkele hagedissen zoeken actief naar voedsel onder water; de meeste zwemmers springen alleen bij gevaar in het water.

In welk deel van het etmaal zijn gekko's meestal actief?

De meeste gekko's leven bovendien in bomen, al bestaan er ook soorten die juist overdag op pad gaan.

Wat eet een volwassen groene leguaan uitsluitend?

Als jong dier jaagt hij nog op prooien; meer grote leguaanachtigen gaan met het ouder worden steeds vegetarischer eten.

Hoe raken hagedissen bij het vervellen hun oude huid kwijt?

De nieuwe huid oogt helderder, is gladder en meteen droog; uitharden zoals bij geleedpotigen is niet nodig.

Waarvoor dient de tong van een hagedis in de eerste plaats?

Drinken gaat er ook mee: hagedissen likken dauwdruppels op en maken na een maaltijd hun bek ermee schoon.

Wat spuiten enkele stekelleguanen vanuit adertjes onder hun ogen naar een vijand?

Ze voeren de druk in die adertjes op tot ze knappen en mikken het straaltje daarna op het gelaat van de aanvaller.

Waaraan danken gekko's hun vermogen om ondersteboven tegen glas te lopen?

Ze zitten in kleine gleufjes, de lamellae, en vertakken zich steeds verder, zodat het contactoppervlak enorm groot wordt.

Welk uitwendig kenmerk aan de kop hebben hagedissen wel en slangen niet?

Toch gaan hagedissen vooral af op trillingen in de grond, waarmee ze prooien opsporen en vijanden op tijd ontwijken.

Tot welke orde worden hagedissen samen met de slangen gerekend?

De wetenschappelijke naam van die orde is Squamata; slangen zijn ooit uit hagedissen ontstaan en horen er evolutionair bij.

Uit welke hoornachtige stof zijn de schubben van een hagedis opgebouwd?

De schubben zijn waterafstotend en hebben geen poriën; dat voorkomt uitdroging, maar maakt zweten onmogelijk.

Hoeveel kamers telt het hart van een hagedis?

Een gespierd tussenschot verdeelt de enkele ventrikel, zodat zuurstofrijk en zuurstofarm bloed toch gescheiden blijven.

Waarmee opent een jonge hagedis het ei van binnenuit?

Dit verbeende uitsteeksel aan de snuit heeft geen andere functie en laat na enige tijd vanzelf los.

Welke vakterm geeft aan dat hagedissen koudbloedig zijn?

Ze kunnen hun lichaamswarmte niet direct zelf regelen en warmen zich daarom in de ochtend en de namiddag op in de zon.

Hoe heet het afbreken van de staart wanneer een vijand een hagedis daaraan grijpt?

De losse staart blijft nog een tijd kronkelen en leidt de aanvaller af; later groeit er een kleinere, donkerdere staart terug.

Waarbij speelt het derde oog boven op de kop van een hagedis een rol?

Het bestaat uit lichtgevoelige cellen onder de huid en merkt ook de schaduw op van een roofvogel die van boven komt aanstormen.

Uit welk land komen de twee giftige soorten korsthagedissen?

Deze dieren hebben gele of roze tot rode kleuren; bij alle andere hagedissen zeggen felle kleuren niets over giftigheid.

Wat bleek de komodovaraan volgens een ontdekking uit 2009 te bezitten?

Lange tijd werd gedacht dat de gevaarlijke beet van dit dier te wijten was aan de bacteriën in zijn bek.

Wat is in traditionele zin de wetenschappelijke naam van de hagedissen?

Lange tijd was ook de naam Sauria in gebruik, die tegenwoordig een veel ruimere groep reptielen aanduidt.

Welk orgaan gebruiken hagedissen in droge gebieden als waterreservoir?

Bij het gilamonster kan het water daar weken tot maanden bewaard blijven; bij uitdroging gaat het terug het lichaam in.

Naar welk orgaan in het verhemelte brengt de tong van een hagedis geurdeeltjes?

Het zit vol geurreceptoren; daarom steken hagedissen, net als slangen, hun tong geregeld uit de bek.

In welk tijdperk splitsten de hagedissen zich vermoedelijk af, zo'n 230 miljoen jaar geleden?

Goede vondsten uit die tijd zijn schaars; de ouderdom wordt vooral afgeleid uit het feit dat de brughagedissen toen al bestonden.

Hoe heet de zomerslaap die hagedissen bij aanhoudende hitte houden?

Weken tot maanden trekken ze zich dan terug in holletjes, onder stenen of boomstronken om oververhitting en uitdroging te voorkomen.

Op welk eiland leeft de enige soort uit de familie van de dove varanen?

Andere families zijn veel wijder verspreid: agamen komen bijvoorbeeld in alle werelddelen voor.

Hoe heten de kleine benige insluitingen die de huid van sommige hagedissen verstevigen?

Korsthagedissen en knobbelhagedissen dragen zo'n pantser; het beschermt goed, maar maakt de huid stijver en minder beweeglijk.

In welk jaar ontdekte een luitenant van het KNIL de komodovaraan?

Van Steyn van Hensbroek stuurde foto's en een huid naar Pieter Ouwens in Buitenzorg, die de soort in 1912 voor de wetenschap beschreef.

Uit welke taal komt egidehsa, een voorloper van het woord hagedis?

De beginletter h is er later bij gekomen, als volksetymologische toevoeging onder invloed van het woord heg.

Welke pigmentcellen geven de huid van een hagedis een gele kleur?

Zulke chromatoforen liggen in de bovenste laag van de lederhuid; kleurwisselaars zoals kameleons herverdelen de pigmenten erin.