Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Hagedissen vormen de grootste groep van alle moderne reptielen: van gekko's die ondersteboven tegen glas lopen tot varanen van meer dan drie meter lang. Deze quiz gaat over hun bouw, huid en zintuigen, hun voedsel en verdediging, de voortplanting en hun lange evolutie. Ook de soorten uit Nederland en België komen voorbij. De vragen lopen op van makkelijk naar pittig, dus zowel de natuurliefhebber als de terrariumkenner kan zijn kennis testen.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01In welk land leeft de komodovaraan, de grootste hagedis ter wereld, in het wild?
Indonesië
Het dier leeft op het eiland Komodo, in enkele reservaten op het grotere Flores en op een paar kleinere eilanden eromheen.
Q 02In welk seizoen vindt de voortplanting van hagedissen in de regel plaats?
Lente
Zo worden de eitjes afgezet wanneer het warm is en komen ze uit op het moment dat er genoeg voedsel is voor de jongen.
Q 03Hoe houden gekko's hun ogen schoon zonder beweeglijke oogleden?
Aflikken met de tong
Bij deze dieren is het onderste ooglid over de oogbal vergroeid met het bovenste; samen vormen ze een doorzichtig, beschermend venster.
Q 04Welke hagedis eet algen die hij onder water van de rotsen schraapt?
Zeeleguaan
Slechts enkele hagedissen zoeken actief naar voedsel onder water; de meeste zwemmers springen alleen bij gevaar in het water.
Q 05In welk deel van het etmaal zijn gekko's meestal actief?
Nacht
De meeste gekko's leven bovendien in bomen, al bestaan er ook soorten die juist overdag op pad gaan.
Q 06Wat eet een volwassen groene leguaan uitsluitend?
Planten
Als jong dier jaagt hij nog op prooien; meer grote leguaanachtigen gaan met het ouder worden steeds vegetarischer eten.
Q 07Hoe raken hagedissen bij het vervellen hun oude huid kwijt?
In flarden
De nieuwe huid oogt helderder, is gladder en meteen droog; uitharden zoals bij geleedpotigen is niet nodig.
Q 08Waarvoor dient de tong van een hagedis in de eerste plaats?
Ruiken
Drinken gaat er ook mee: hagedissen likken dauwdruppels op en maken na een maaltijd hun bek ermee schoon.
Q 09Wat spuiten enkele stekelleguanen vanuit adertjes onder hun ogen naar een vijand?
Bloed
Ze voeren de druk in die adertjes op tot ze knappen en mikken het straaltje daarna op het gelaat van de aanvaller.
Q 10Waaraan danken gekko's hun vermogen om ondersteboven tegen glas te lopen?
Minuscule haartjes
Ze zitten in kleine gleufjes, de lamellae, en vertakken zich steeds verder, zodat het contactoppervlak enorm groot wordt.
Q 11Welk uitwendig kenmerk aan de kop hebben hagedissen wel en slangen niet?
Ooropeningen
Toch gaan hagedissen vooral af op trillingen in de grond, waarmee ze prooien opsporen en vijanden op tijd ontwijken.
Q 12Tot welke orde worden hagedissen samen met de slangen gerekend?
Schubreptielen
De wetenschappelijke naam van die orde is Squamata; slangen zijn ooit uit hagedissen ontstaan en horen er evolutionair bij.
Q 13Uit welke hoornachtige stof zijn de schubben van een hagedis opgebouwd?
Keratine
De schubben zijn waterafstotend en hebben geen poriën; dat voorkomt uitdroging, maar maakt zweten onmogelijk.
Q 21Wat is in traditionele zin de wetenschappelijke naam van de hagedissen?
Lacertilia
Lange tijd was ook de naam Sauria in gebruik, die tegenwoordig een veel ruimere groep reptielen aanduidt.
Q 22Welk orgaan gebruiken hagedissen in droge gebieden als waterreservoir?
Blaas
Bij het gilamonster kan het water daar weken tot maanden bewaard blijven; bij uitdroging gaat het terug het lichaam in.
Q 23Naar welk orgaan in het verhemelte brengt de tong van een hagedis geurdeeltjes?
Orgaan van Jacobson
Het zit vol geurreceptoren; daarom steken hagedissen, net als slangen, hun tong geregeld uit de bek.
Q 14Hoeveel kamers telt het hart van een hagedis?
Drie
Een gespierd tussenschot verdeelt de enkele ventrikel, zodat zuurstofrijk en zuurstofarm bloed toch gescheiden blijven.
Q 15Waarmee opent een jonge hagedis het ei van binnenuit?
Eitand
Dit verbeende uitsteeksel aan de snuit heeft geen andere functie en laat na enige tijd vanzelf los.
Q 16Welke vakterm geeft aan dat hagedissen koudbloedig zijn?
Ectotherm
Ze kunnen hun lichaamswarmte niet direct zelf regelen en warmen zich daarom in de ochtend en de namiddag op in de zon.
Q 17Hoe heet het afbreken van de staart wanneer een vijand een hagedis daaraan grijpt?
Autotomie
De losse staart blijft nog een tijd kronkelen en leidt de aanvaller af; later groeit er een kleinere, donkerdere staart terug.
Q 18Waarbij speelt het derde oog boven op de kop van een hagedis een rol?
Dag- en nachtritme
Het bestaat uit lichtgevoelige cellen onder de huid en merkt ook de schaduw op van een roofvogel die van boven komt aanstormen.
Q 19Uit welk land komen de twee giftige soorten korsthagedissen?
Mexico
Deze dieren hebben gele of roze tot rode kleuren; bij alle andere hagedissen zeggen felle kleuren niets over giftigheid.
Q 20Wat bleek de komodovaraan volgens een ontdekking uit 2009 te bezitten?
Gifklieren
Lange tijd werd gedacht dat de gevaarlijke beet van dit dier te wijten was aan de bacteriën in zijn bek.
Q 24In welk tijdperk splitsten de hagedissen zich vermoedelijk af, zo'n 230 miljoen jaar geleden?
Trias
Goede vondsten uit die tijd zijn schaars; de ouderdom wordt vooral afgeleid uit het feit dat de brughagedissen toen al bestonden.
Q 25Hoe heet de zomerslaap die hagedissen bij aanhoudende hitte houden?
Aestivatie
Weken tot maanden trekken ze zich dan terug in holletjes, onder stenen of boomstronken om oververhitting en uitdroging te voorkomen.
Q 26Op welk eiland leeft de enige soort uit de familie van de dove varanen?
Borneo
Andere families zijn veel wijder verspreid: agamen komen bijvoorbeeld in alle werelddelen voor.
Q 27Hoe heten de kleine benige insluitingen die de huid van sommige hagedissen verstevigen?
Osteodermen
Korsthagedissen en knobbelhagedissen dragen zo'n pantser; het beschermt goed, maar maakt de huid stijver en minder beweeglijk.
Q 28In welk jaar ontdekte een luitenant van het KNIL de komodovaraan?
1910
Van Steyn van Hensbroek stuurde foto's en een huid naar Pieter Ouwens in Buitenzorg, die de soort in 1912 voor de wetenschap beschreef.
Q 29Uit welke taal komt egidehsa, een voorloper van het woord hagedis?
Oudhoogduits
De beginletter h is er later bij gekomen, als volksetymologische toevoeging onder invloed van het woord heg.
Q 30Welke pigmentcellen geven de huid van een hagedis een gele kleur?
Xantoforen
Zulke chromatoforen liggen in de bovenste laag van de lederhuid; kleurwisselaars zoals kameleons herverdelen de pigmenten erin.