30 leuke feiten over De ijzertijd

Welke periode van de prehistorie ging direct aan de ijzertijd vooraf?

De naam ijzertijd verwijst naar het veelvuldige gebruik van ijzer bij het maken van metalen voorwerpen.

De komst van welk volk markeert het einde van de ijzertijd in de Lage Landen?

Dat gebeurde rond het begin van onze jaartelling.

Voor welk wapen werd in de ijzertijd bij uitstek ijzer gebruikt?

Ook voor gereedschap kreeg ijzer de voorkeur boven het oudere brons.

Van welk metaal waren de sieraden die de doden van de Hallstattcultuur vaak droegen?

De doden kregen bovendien kostbare voorwerpen mee, onder meer uit het Middellandse Zeegebied.

Uit welke bron kwam het enige ijzer dat de mens oorspronkelijk kende?

Dit ijzer was een zeldzaamheid; het duurde lang voordat men leerde het metaal uit zijn erts vrij te maken.

Waardoor zijn veel ijzeren voorwerpen uit de prehistorie bijna volledig vergaan?

Brons blijft in de bodem veel beter bewaard; ijzer overleeft alleen als het toevallig onder zeer gunstige omstandigheden ligt.

Welk voordeel had ijzer ten opzichte van brons in de prehistorie?

Brons is harder en daardoor op zich beter geschikt voor wapens en gereedschap, maar het was veel moeilijker te krijgen.

Waarvoor bleef brons ook in de ijzertijd een belangrijk materiaal?

Vooral armbanden en paardentuig werden nog van brons gemaakt.

Van welk lichaamsdeel worden in graven van de Hallstattcultuur vaak kleimodelletjes gevonden?

Soms zijn op dezelfde manier ook andere voorwerpen in het klein nagemaakt.

Rond welk jaar v.Chr. laat men de ijzertijd in Midden-Europa beginnen?

Het begin valt samen met de opkomst van de Hallstattcultuur, onder invloeden uit de oostelijke steppen.

Rond welk jaar v.Chr. begon de ijzertijd het vroegst, onder meer in Griekenland en India?

Ook de Levant hoorde bij de streken waar het ijzer zo vroeg zijn intrede deed.

Welke lijkbezorging was in de zevende eeuw v.Chr. nog heel gewoon in de Hallstattcultuur?

De resten gingen in urnen, die vervolgens in de grafheuvel werden bijgezet.

Welk metaal komt, anders dan ijzer, wel vaak als vrij metaal in gedegen vorm voor?

Juist doordat ijzer zelden in gedegen vorm voorkomt, bleef het lange tijd een weinig gebruikt metaal.

In welke deelstaat ligt het dorp waarnaar de Hallstattcultuur is genoemd?

De beschaving liet sporen na van Zuid-Duitsland en Zwitserland tot Noord-Italië, Tsjechië en Hongarije.

Voor welke twee gebieden wordt de term ijzertijd in de praktijk gebruikt?

Een groot deel van West-Azië bevond zich in die periode al in de historische tijd.

Welke betekenis had de wagen in de Hallstattcultuur waarschijnlijk?

In de graven liggen ook veel symbolische wieltjes; waarom die werden meegegeven, is niet geheel duidelijk.

Van welk materiaal was het kleurrijke servies in de graven van rijke Hallstattmannen?

In de eeuw daarna maakte dit servies plaats voor servies van brons.

In welke houding werden sommige doden van de Hallstattcultuur op hun wagen begraven?

Deze manier van begraven bleef ook in de daaropvolgende periode gebruikelijk.

Hoe worden de grote bronzen vaten uit de graven van de Hallstattcultuur ook wel genoemd?

Waar deze vaten precies voor dienden, is niet helemaal duidelijk.

Waarmee ging de overgang naar de ijzertijd in het oostelijke Middellandse Zee-bekken gepaard?

In dit deel van de wereld brak het ijzeren tijdperk eeuwen eerder aan dan in Midden-Europa.

Welke vrouwenfiguur draagt de Cultuswagen van Strettweg, naast ruiters, bediendes en paarden?

De vierwielige kar uit de 7e eeuw v.Chr. werd in Zuidoost-Oostenrijk gevonden en staat nu in een museum in Graz.

Welke periode sluit zonder culturele onderbreking aan op de Hallstattperiode?

Naar sommige vindplaatsen uit die latere tijd verwezen klassieke schrijvers al met namen als Keltoi, Celtae en Galli.

Waarvoor werden de bronzen situlae uit Centraal-Europa oorspronkelijk gemaakt?

Deze emmers kwamen via handel naar Nederland, waar negen exemplaren zijn gevonden.

Bij welke plaats ligt het Holtingerveld, met de vroegste ijzersporen van Noord-Nederland?

In een graf uit de 6e eeuw v.Chr. lagen daar ijzeren speerpunten en paardenbitten; in het zuiden van het land was ijzer toen al gangbaar.

Uit welke lokale cultuur kwam de Hallstattcultuur voort?

Bij die overgang speelde Thraco-Cimmerische invloed een rol; daarna groeide de cultuur uit tot een Keltische stam.

Bij welke rivier ligt Waldalgsheim, waar een wagengraf voor een vrouw is gevonden?

Het graf lag dicht bij de stad Bingen; het lichaam zelf was verdwenen.

Wie deed als eerste systematische opgravingen in het grafveld bij Hallstatt?

Hij werkte in opdracht van het keizerlijke munt- en antiekenkabinet en legde in totaal 980 graven bloot.

Wat betekent het Germaanse woord waarvan „vorst” in vorstengraf is afgeleid?

De belangrijkste mensen in de samenleving kregen een eigen grafheuvel; zulke heuvels heten nu vorstengraven.

Rond welk jaar v.Chr. eindigde Hallstatt D, de laatste fase van de Hallstattcultuur?

Samen met de voorgaande fase C vormt D het ijzertijddeel van deze cultuur; de fasen A en B zijn ouder.

In welk jaar werd in de mijn van Hallstatt een gemummificeerde mijnwerker gevonden?

De man leefde ergens tussen de 6e en de 4e eeuw voor onze jaartelling; de vondst werd vernietigd voordat de moderne wetenschap haar kon onderzoeken.