30 leuke feiten over Kompas

Waar is de variatie zo groot dat een magnetisch kompas geheel onbruikbaar is?

Elders op de wereld kunnen variaties tot tientallen graden optreden.

Waarom is een magnetisch kompas in vliegtuigen en op schepen nog altijd wettelijk verplicht?

Voor normaal gebruik is het magnetisch kompas in vliegtuigen verdrongen door moderne en geavanceerde navigatiesystemen.

Via welk volk verspreidde het gebruik van het kompas zich in de 12e eeuw naar Europa?

Het scheepskompas werd in Europa vervolgens pas vanaf het midden van de 14e eeuw algemeen toegepast.

Hoe heet de lokale afwijking tussen het magnetische en het geografische noorden ook wel?

Deze afwijking, ook variatie genoemd, moet worden verrekend bij het uitzetten van een richting en verandert meestal maar langzaam.

Welke richting geeft een gyroscopisch kompas aan?

De snel draaiende tol stelt zijn as evenwijdig aan de aardas en blijft daarna in dezelfde richting staan.

In welke vorm verscheen het kompas voor het eerst in China, als de sīnán?

Het voorwerp wees naar het zuiden en werd gebruikt voor geomantiek, niet voor navigatie.

Hoe heet het gyroscopisch werkende instrument waarmee vliegtuigen zijn uitgerust?

Het instrument verschilt weinig van het gyrokompas uit de scheepvaart, maar moet handmatig in de juiste richting worden ingesteld.

In welke richting loopt de gradenverdeling van een modern kompas, anders dan in de wiskunde?

De hoofdstreken Noord, Oost, Zuid en West worden op de roos doorgaans met een letter aangegeven.

Hoe is een scheepskompas opgehangen zodat het op een slingerend schip bruikbaar blijft?

Het scheepskompas is een specifieke uitvoering van het magnetische kompas, dat een vrij opgehangen magneet naar het aardmagnetisch veld laat draaien.

Hoe heet de kompasafwijking die naast de variatie bestaat en vooral op ijzeren schepen speelt?

Het metaal van het schip beïnvloedt het magnetisch veld waarnaar het kompas zich richt.

Welke trillende microelektronica vervangt in mobiele telefoons de gyroscopische tol?

Dit soort gyroscopische versnellingsmeters zit behalve in schepen ook in gameconsoles.

Waarop dreven de oudste navigatiekompassen, stukken gemagnetiseerd ijzer, in het water?

Verbeteringen zoals een staafmagneet, een betere ophanging en de kompasroos volgden pas later.

Waarvoor maakt het uitbalanceren een kompas gevoeliger, wat vooral in een vliegtuig een bezwaar is?

Bij een koers naar het oosten of westen brengt gas geven of afremmen de naald daardoor in beweging.

Hoe heet het verschijnsel dat magnetische veldlijnen niet evenwijdig aan het aardoppervlak lopen?

Het is de derde afwijking waarmee een magnetisch kompas te maken heeft, naast de variatie en de invloed van het schip zelf.

In hoeveel streken was de roos van de oudste kompassen uit de 13e tot 15e eeuw verdeeld?

In de 16e eeuw werd het aantal streken verdubbeld, en later nog eens en nog eens.

Wat wil de noordkant van een kompasnaald op het noordelijk halfrond van nature doen?

Op het zuidelijk halfrond helt het aardmagnetisch veld juist naar het zuiden.

In welke vorm van navigatie zijn gyrokompassen ook in de ruimte nog te gebruiken?

In de ruimte zijn ze niet meer noordzoekend, omdat ze de aardrotatie daar niet meer ondervinden.

Hoe wordt het duiken van een kompasnaald op één halfrond eenvoudig gecompenseerd?

Het nadeel is dat zo'n kompas daardoor minder bruikbaar wordt op het andere halfrond.

Welke termen gebruikt men tegenwoordig om spraakverwarring over de magneetpolen van de aarde te vermijden?

De verwarring ontstaat doordat de magneetpool bij de geografische noordpool fysisch gezien een magnetische zuidpool is.

Vanaf ongeveer welk jaar werd het scheepskompas in Europa algemeen toegepast?

Het gebruik van het kompas had Europa zo'n twee eeuwen eerder via de Arabische wereld bereikt.

Hoe groot is de kompasvariatie in Nederland momenteel ongeveer?

Daardoor valt het magnetische noorden in Nederland bijna samen met het geografische noorden.

Van welk meetinstrument is een fibre optic gyrokompas een toepassing?

Het meet de faseverschuiving van twee tegen elkaar in roterende lichtbundels in een draaiende spoel van glasvezel.

In hoeveel delen was de kompasroos uiteindelijk maximaal verdeeld?

Daarmee voldeed de roos aan de toenmalige behoefte om de koers te bepalen.

In hoeveel duizendsten (mils) is de roos van een militair kompas soms verdeeld?

Eén mil komt vrij goed overeen met een meter op een kilometer afstand, handig voor de artillerie bij het inschieten.

Hoe heet het compenseren van een scheepskompas door kleine magneetjes in de buurt aan te brengen?

Daarna wordt op een aantal gelijkmatig over de cirkel verdeelde koersen de miswijzing bepaald en in een tabel bij het kompas bewaard.

Van welk natuurkundig effect maakt het ringlasergyrokompas gebruik?

Het ringlasergyrokompas meet het frequentieverschil van twee tegen elkaar in roterende lichtbundels.

Hoe noemt men de kleine hoek tussen het gyronoorden en het echte noorden van een gyrokompas?

Gyroscopische kompassen houden een ingestelde richting vast ten opzichte van een ver punt in de ruimte, maar vertonen toch een klein verloop.

Uit welke eeuw stamt de vaststelling uit het Demonendal dat zeilsteen ijzer aantrekt?

De waarneming wordt toegeschreven aan de Meester uit het Demonendal, lang voor het kompas op zee werd gebruikt.

Wie schreef in 1117 Pingzhou Ke Tan, met de vroegste vermelding van een kompas op zee?

De titel van het boek betekent ‘Tafelgesprekken van Pingzhou’.

Welke geleerde stelde in de 1e eeuw v.Chr. de tekstenverzameling Hanfeizi Youdu samen?

Uit die tekstenverzameling blijkt, naast bewaarde exemplaren, het bestaan van de Chinese zuidwijzende sīnán.