30 leuke feiten over Lengte- en breedtegraad

Waar komen de lijnen van gelijke lengtegraad, vanuit het noorden gezien, weer samen?

Onderweg lopen ze recht en steeds verder uiteen, om daarna weer naar elkaar toe te buigen.

Wat is de grote spelbreker bij plaatsbepaling met zon en sterren?

Zonder zicht op de hemel valt er geen hoek te meten en dus ook geen breedte of lengte te berekenen.

Hoe heten de noord-zuidlijnen die van pool tot pool over de aarde lopen?

Samen met de oost-westlijnen vormen ze een denkbeeldig net over de aardbol, waarmee elke plek een eigen getallenpaar krijgt.

Hoeveel minuten telt één graad in geografische coördinaten?

Elke minuut is op dezelfde manier weer onderverdeeld in seconden.

Welke naam dragen de oost-westlijnen op een vaste afstand van de evenaar?

Ze worden ook breedtecirkels genoemd en worden naar de polen toe steeds kleiner.

Welke hoofdstad ligt op 4° 53' oosterlengte?

Brussel ligt iets minder ver naar het oosten, op 4° 21' 17" OL.

Bij welke ster komt de gemeten hoek boven de horizon vrijwel overeen met de breedte?

Bij andere hemellichamen zijn extra tabellen nodig, en buiten de culminatie ook een tijdmeting.

Welk derde gegeven kan naast breedte- en lengtegraad een locatie op aarde vastleggen?

Zulke coördinaten leggen een plek numeriek vast en steunen op een geodetisch coördinatensysteem.

Tot hoeveel graden loopt de lengtegraad maximaal op, oostwaarts of westwaarts geteld?

Soms wordt er ook in één richting doorgeteld, zodat de volledige cirkel in één keer rond is.

Met welk instrument meet een zeeman hoe ver de zon boven de horizon staat?

Het vaststellen van de breedtegraad is daarmee relatief eenvoudig, veel eenvoudiger dan dat van de lengte.

Hoeveel graden telt elke breedtecirkel, hoe klein die ook is?

Een lengtegraad telt de helft daarvan; pas met zijn spiegelbeeld aan de andere kant van de planeet is de cirkel rond.

Met hoeveel graden lengteverschil komt een tijdsverschil van één uur overeen?

Een uur is een 24e deel van een dag, en in een etmaal draait de aarde precies één keer om haar as.

Welke uitvinder loste het lengteprobleem op zee op met zijn scheepsklok?

Sindsdien hadden schepen twee klokken aan boord: één voor de plaatselijke tijd en één met de tijd van Greenwich.

Sinds welk jaar geldt de meridiaan van Greenwich als nulmeridiaan?

Vanaf die lijn wordt de geografische lengte als hoek naar het oosten of naar het westen gemeten.

Wat staat in de traditionele notatie van een positie vooraan?

De afkortingen NB en ZB komen daardoor vóór OL en WL te staan.

Welke instelling in Greenwich vormde de basis van de Britse nullijn op zeekaarten?

De tweede klok aan boord gaf de tijd van die plek aan; het verschil met de plaatselijke tijd leverde de lengte op.

In welke eeuw werd het pas goed mogelijk de geografische lengte van een plek te bepalen?

De sleutel was tijdmeting: pas toen kwamen er uurwerken die nauwkeurig genoeg liepen.

Welk instrument aan boord stond gelijk met de tijd van Greenwich om de lengte te bepalen?

Zeelieden lazen erop af hoe laat het in Greenwich was op het moment dat de zon op haar hoogste punt stond.

Hoeveel meter meet één zeemijl?

Dat is niet toevallig de afstand tussen twee opeenvolgende hoekminuten op de evenaar.

De manen van welke planeet dienden als betrouwbaar uurwerk voor lengteschattingen?

Voor de scheepvaart bleek de methode echter niet precies genoeg, met rampzalige gevolgen.

Met welke vorm van de aarde moet je rekenen bij het omrekenen van geografische coördinaten?

Zulke omrekeningen zijn nodig voor geprojecteerde coördinaten: een rechthoekig rooster van kilometers.

Waardoor neemt de afstand van 1° lengte sterk af richting hogere breedtes?

Op de evenaar liggen twee lengtegraden het verst uit elkaar; precies op de Noordpool is hun onderlinge afstand nul.

Hoe heet een doorsnede van de aarde door de polen, haaks op de evenaar?

De geografische lengte is de hoek tussen twee van zulke vlakken: dat van de plek zelf en dat van de nullijn.

Bij welke eilanden gebeurde in 1707 de scheepsramp die tot een Britse prijsvraag leidde?

Het Britse parlement wilde met de prijsvraag het probleem van de lengtebepaling eens en voor altijd oplossen.

Welke zeevaartterm duidt de hoek aan die gelijk is aan de afstand in graden tot de evenaar?

Zeelieden lazen die hoek vanouds af aan de stand van een hemellichaam boven de horizon.

Welk naslagwerk gebruikt een navigator om met hemellichamen de breedte te bepalen?

Vindt de meting niet plaats tijdens de culminatie, dan is bovendien een tijdmeting noodzakelijk.

Als welk soort coördinaten gelden geografische coördinaten zonder afplatting van de aarde?

Eén verschil blijft: voor de derde waarde wordt niet de afstand tot het middelpunt van de aarde gebruikt.

Hoeveel meter positiefout op de evenaar geeft één seconde afwijking van de scheepsklok?

In de tropen levert een klok die twee seconden verkeerd staat al een afwijking van bijna een kilometer op.

Hoe heten de tabellen van voorspelbare hemelverschijnselen die astronomen opstelden?

Ze gaven een redelijke schatting van de lengtegraad, maar voor de scheepvaart was de methode niet precies genoeg.

In welk Bijbelboek staat al dat navigatie onmogelijk was zonder zicht op zon en sterren?

De passage staat in hoofdstuk 27, vers 20, en laat zien hoe oud het probleem van een bedekte hemel voor zeelieden is.