30 leuke feiten over Mesopotamië, de bakermat van de beschaving

Wat betekent de naam Mesopotamië letterlijk in het Oudgrieks?

De naam is opgebouwd uit de Griekse woorden mesos (midden) en potamos (rivier); de Aramese term birit narim duidde dezelfde streek aan.

Op welk grondtal was het getalstelsel van de Mesopotamiërs gebaseerd?

Dit stelsel leeft voort in de minuten van een uur, de uren van een dag en de graden van een cirkel; de Soemerische kalender kende al een week van zeven dagen.

Wie was de eerste koning van Akkad?

Hij veroverde Noord-Mesopotamië, Elam en op latere leeftijd ook Neder-Mesopotamië en geldt daarmee als stichter van het eerste wereldrijk.

Welk gebergte vormt de oostgrens van het historische Mesopotamië?

In het westen en zuiden begrenzen de Syrische Woestijn en de Grote Arabische Woestijn het gebied.

Waarmee werden contracten in het oude Mesopotamië ondertekend?

Vóór het schrift gebruikte men al rekenstenen met geometrische tekens als geheugensteun bij de levering van goederen.

Rond welk jaar werd in Soemer de oudste vorm van schrift uitgevonden?

Het begon als pictografisch schrift; pas later ontwikkelde zich daaruit het spijkerschrift.

Hoe lang is de Tigris ongeveer?

De rivierbeddingen liggen door het afgezette slib hoger dan het omringende akkerland, dat daardoor makkelijk geïrrigeerd kon worden.

Uit welk materiaal is de ruim een meter hoge, met reliëfs versierde Vaas van Uruk gemaakt?

Soemerische kunstenaars kenden ook een mozaïektechniek waarbij gekleurde kalksteen, schelpen en lapis lazuli met bitumen op hout werden bevestigd.

Welke Mesopotamische god was verantwoordelijk voor de wind en de landbouw?

De goden zetelden in een goddelijke raad die de wereld bestuurde, met aan het hoofd Anu, die over de sterren en dus over de kalender heerste.

In welk jaar viel Ninive, de hoofdstad van het Nieuw-Assyrische Rijk?

De laatste Assyrische heerser, Sin-shar-ishkun, bezweek onder een gezamenlijke aanval van Chaldeeën, Babyloniërs, Meden, Scythen en Cimmeriërs.

Met welk huidig land komt Dilmun overeen, een handelspartner van Mesopotamië?

Een andere nauwe contactregio was Elam in het huidige Iran, dat lange tijd een eigen taal en cultuur bewaarde.

Welke vorst van de derde dynastie van Ur werd tot Koning van Soemer en Akkad gekroond?

Hij liet ook het gewoonterecht vastleggen; onder zijn zoon Sjulgi bereikte de Soemerische literatuur haar hoogtepunt.

Welke god was in Mesopotamië de zonnegod?

Ninhursag gold als godin van de stenige grond en van de geboorte; volgens één mythe schiep zij samen met Enki de mens uit het bloed van opstandige goden.

Door welk volk werd de stad Ur aan het einde van de derde dynastie verwoest?

Daarna volgde een chaotische tijd waarin Isin en Larsa in het zuiden en Eshnunna en Assur in het noorden om de hegemonie streden.

In welk jaar werden de koningsgraven van Ur ontdekt?

De zestien koninklijke tombes waren ondergrondse ruimten, bereikbaar via gangen en overwelfd met ton- of koepelgewelven van gedecoreerde tegels.

Onder welke naam staat Noord-Mesopotamië ook bekend?

Zuid-Mesopotamië omvat zuidelijk Irak, Koeweit en delen van West-Iran.

Op hoeveel kleitabletten staat het Gilgamesj-epos?

Het epos vertelt het leven van de legendarische koning van Uruk en zijn metgezel Enkidu; uit dezelfde tijd dateren tienduizenden administratieve teksten.

Hoeveel ton sediment voeren de Eufraat en de Tigris samen per dag aan?

In het zuiden verplaatsen de rivierbeddingen zich door die afzettingen geregeld, zodat ruïnes van oude steden nu vaak kilometers van het water liggen.

Hoe heet de hedendaagse plaats bij de ruïnes van Uruk, waar de Witte Tempel staat?

De goed bewaarde ziggurat waarop de tempel staat dateert uit het vierde millennium v.Chr.; in de Bijbel heet de stad Erech.

Welke Akkadische vorst droeg de titel 'de Koning der vier windstreken'?

Deze kleinzoon van de rijksstichter breidde het gebied verder naar het noorden uit; later viel het rijk uiteen door invallen van onder meer de Guti.

Onder welke koning reikte Assyrië van de Middellandse Zee tot de Perzische Golf?

Na zijn bewind volgde een duistere periode waarin het Midden-Oosten uiteenviel in vele kleine staten en de Arameeërs dominant werden.

Rond welk jaar was in Mesopotamië de overgang van beeldschrift naar klankschrift voltooid?

Dat is de stap van ideogram naar fonogram: een teken stond voortaan voor een spraakklank in plaats van voor een begrip.

Hoe heet de aangeslibde deltastreek in het uiterste zuiden van Babylonië?

Babylonië bestond oorspronkelijk uit twee delen: het zuidelijke Soemer en het noordelijker gelegen Akkad.

Welke chronologie gebruiken handboeken over het oude Nabije Oosten tegenwoordig het meest?

Een studie uit 2001 met hogeresolutie-C14-dateringen uit Turkije leverde jaartallen op die hier heel dicht bij aansloten.

Welke Hettitische koning plunderde Babylon in 1595 v.Chr.?

Hij keerde met kisten goud terug naar Hattusas en liet de stad verder ongemoeid, maar het was wel het einde van de Hammurabi-dynastie.

Hoeveel vertrekken telde het paleis van Zimrilim in Mari?

Veel zalen waren versierd met fresco's in oker, rood en zwart op een witte achtergrond, met details in blauw, geel en groen.

Tot hoeveel jaar lopen de verschillende chronologieën van het oude Mesopotamië uiteen?

Onderzoekers stelden lange, midden, korte en ultrakorte chronologieën op, elk met eigen problemen in de absolute datering.

In welke plaats stond de Tempel van het Oog?

Op de wit gepleisterde muren hingen koperen lijsten met oogafbeeldingen, en er stonden vele duizenden witte of zwarte 'brillenbeeldjes' met een oogmotief.

Welk Hebreeuws woord vertaalt de Griekse Septuagint met Mesopotamië?

De Septuagint is de Griekse vertaling van de Hebreeuwse Bijbel uit de derde eeuw v.Chr.

Welke reeks kleitabletten koppelde hemelverschijnselen aan het lot van koning en land?

Babylonische astronomen voorspelden ook welke steden door een komende maansverduistering getroffen zouden worden.