Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Mesopotamië, het Tweestromenland tussen Eufraat en Tigris, is de plek waar steden, schrift en wetten voor het eerst samenkwamen. Soemeriërs, Akkadiërs, Assyriërs en Babyloniërs bouwden er duizenden jaren lang aan rijken die elkaar afwisselden. Deze quiz neemt je mee van de eerste kleitabletten en ziggurats tot de muren van Babylon, de Zuil van Hammurabi en de list waarmee Cyrus de stad innam. Test je kennis van koningen, goden, uitvindingen en opgravingen uit het oude Nabije Oosten.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Wat betekent de naam Mesopotamië letterlijk in het Oudgrieks?
Land tussen rivieren
De naam is opgebouwd uit de Griekse woorden mesos (midden) en potamos (rivier); de Aramese term birit narim duidde dezelfde streek aan.
Q 02Op welk grondtal was het getalstelsel van de Mesopotamiërs gebaseerd?
60
Dit stelsel leeft voort in de minuten van een uur, de uren van een dag en de graden van een cirkel; de Soemerische kalender kende al een week van zeven dagen.
Q 03Wie was de eerste koning van Akkad?
Sargon de Grote
Hij veroverde Noord-Mesopotamië, Elam en op latere leeftijd ook Neder-Mesopotamië en geldt daarmee als stichter van het eerste wereldrijk.
Q 04Welk gebergte vormt de oostgrens van het historische Mesopotamië?
Zagrosgebergte
In het westen en zuiden begrenzen de Syrische Woestijn en de Grote Arabische Woestijn het gebied.
Q 05Waarmee werden contracten in het oude Mesopotamië ondertekend?
Rolzegel
Vóór het schrift gebruikte men al rekenstenen met geometrische tekens als geheugensteun bij de levering van goederen.
Q 06Rond welk jaar werd in Soemer de oudste vorm van schrift uitgevonden?
3300 v.Chr.
Het begon als pictografisch schrift; pas later ontwikkelde zich daaruit het spijkerschrift.
Q 07Hoe lang is de Tigris ongeveer?
1.900 km
De rivierbeddingen liggen door het afgezette slib hoger dan het omringende akkerland, dat daardoor makkelijk geïrrigeerd kon worden.
Q 08Uit welk materiaal is de ruim een meter hoge, met reliëfs versierde Vaas van Uruk gemaakt?
Albast
Soemerische kunstenaars kenden ook een mozaïektechniek waarbij gekleurde kalksteen, schelpen en lapis lazuli met bitumen op hout werden bevestigd.
Q 09Welke Mesopotamische god was verantwoordelijk voor de wind en de landbouw?
Enlil
De goden zetelden in een goddelijke raad die de wereld bestuurde, met aan het hoofd Anu, die over de sterren en dus over de kalender heerste.
Q 10In welk jaar viel Ninive, de hoofdstad van het Nieuw-Assyrische Rijk?
612 v.Chr.
De laatste Assyrische heerser, Sin-shar-ishkun, bezweek onder een gezamenlijke aanval van Chaldeeën, Babyloniërs, Meden, Scythen en Cimmeriërs.
Q 11Met welk huidig land komt Dilmun overeen, een handelspartner van Mesopotamië?
Bahrein
Een andere nauwe contactregio was Elam in het huidige Iran, dat lange tijd een eigen taal en cultuur bewaarde.
Q 12Welke vorst van de derde dynastie van Ur werd tot Koning van Soemer en Akkad gekroond?
Ur-Nammu
Hij liet ook het gewoonterecht vastleggen; onder zijn zoon Sjulgi bereikte de Soemerische literatuur haar hoogtepunt.
Q 13Welke god was in Mesopotamië de zonnegod?
Utu
Ninhursag gold als godin van de stenige grond en van de geboorte; volgens één mythe schiep zij samen met Enki de mens uit het bloed van opstandige goden.
Q 21Onder welke koning reikte Assyrië van de Middellandse Zee tot de Perzische Golf?
Tiglat-Pileser I
Na zijn bewind volgde een duistere periode waarin het Midden-Oosten uiteenviel in vele kleine staten en de Arameeërs dominant werden.
Q 22Rond welk jaar was in Mesopotamië de overgang van beeldschrift naar klankschrift voltooid?
2800 v.Chr.
Dat is de stap van ideogram naar fonogram: een teken stond voortaan voor een spraakklank in plaats van voor een begrip.
Q 23Hoe heet de aangeslibde deltastreek in het uiterste zuiden van Babylonië?
Zeeland
Babylonië bestond oorspronkelijk uit twee delen: het zuidelijke Soemer en het noordelijker gelegen Akkad.
Q 14Door welk volk werd de stad Ur aan het einde van de derde dynastie verwoest?
Elamieten
Daarna volgde een chaotische tijd waarin Isin en Larsa in het zuiden en Eshnunna en Assur in het noorden om de hegemonie streden.
Q 15In welk jaar werden de koningsgraven van Ur ontdekt?
1927
De zestien koninklijke tombes waren ondergrondse ruimten, bereikbaar via gangen en overwelfd met ton- of koepelgewelven van gedecoreerde tegels.
Q 16Onder welke naam staat Noord-Mesopotamië ook bekend?
Jazira
Zuid-Mesopotamië omvat zuidelijk Irak, Koeweit en delen van West-Iran.
Q 17Op hoeveel kleitabletten staat het Gilgamesj-epos?
11
Het epos vertelt het leven van de legendarische koning van Uruk en zijn metgezel Enkidu; uit dezelfde tijd dateren tienduizenden administratieve teksten.
Q 18Hoeveel ton sediment voeren de Eufraat en de Tigris samen per dag aan?
3 miljoen ton
In het zuiden verplaatsen de rivierbeddingen zich door die afzettingen geregeld, zodat ruïnes van oude steden nu vaak kilometers van het water liggen.
Q 19Hoe heet de hedendaagse plaats bij de ruïnes van Uruk, waar de Witte Tempel staat?
Warka
De goed bewaarde ziggurat waarop de tempel staat dateert uit het vierde millennium v.Chr.; in de Bijbel heet de stad Erech.
Q 20Welke Akkadische vorst droeg de titel 'de Koning der vier windstreken'?
Naram-Sin
Deze kleinzoon van de rijksstichter breidde het gebied verder naar het noorden uit; later viel het rijk uiteen door invallen van onder meer de Guti.
Q 24Welke chronologie gebruiken handboeken over het oude Nabije Oosten tegenwoordig het meest?
Midden-chronologie
Een studie uit 2001 met hogeresolutie-C14-dateringen uit Turkije leverde jaartallen op die hier heel dicht bij aansloten.
Q 25Welke Hettitische koning plunderde Babylon in 1595 v.Chr.?
Mursilis
Hij keerde met kisten goud terug naar Hattusas en liet de stad verder ongemoeid, maar het was wel het einde van de Hammurabi-dynastie.
Q 26Hoeveel vertrekken telde het paleis van Zimrilim in Mari?
300
Veel zalen waren versierd met fresco's in oker, rood en zwart op een witte achtergrond, met details in blauw, geel en groen.
Q 27Tot hoeveel jaar lopen de verschillende chronologieën van het oude Mesopotamië uiteen?
150 jaar
Onderzoekers stelden lange, midden, korte en ultrakorte chronologieën op, elk met eigen problemen in de absolute datering.
Q 28In welke plaats stond de Tempel van het Oog?
Brak
Op de wit gepleisterde muren hingen koperen lijsten met oogafbeeldingen, en er stonden vele duizenden witte of zwarte 'brillenbeeldjes' met een oogmotief.
Q 29Welk Hebreeuws woord vertaalt de Griekse Septuagint met Mesopotamië?
Naharaim
De Septuagint is de Griekse vertaling van de Hebreeuwse Bijbel uit de derde eeuw v.Chr.
Q 30Welke reeks kleitabletten koppelde hemelverschijnselen aan het lot van koning en land?
Enuma Anu Enlil
Babylonische astronomen voorspelden ook welke steden door een komende maansverduistering getroffen zouden worden.