30 leuke feiten over Nazi-Duitsland: het Derde Rijk 1933-1945

De Duitse aanval op welk land was in 1939 de directe aanleiding voor de Tweede Wereldoorlog?

Groot-Brittannië en Frankrijk reageerden in september van dat jaar met een oorlogsverklaring; bij de eerdere overval op Tsjecho-Slowakije hadden ze nog niet ingegrepen.

Welke titel, die gids, leider of aanvoerder betekent, liet Adolf Hitler zich geven?

Officieel berustte alle macht bij hem, maar in de praktijk liet hij veel over aan ondergeschikten met onduidelijke, overlappende bevoegdheden.

Welk land annexeerde het Derde Rijk in 1938 in de operatie die als de Anschluss bekend werd?

Economische afhankelijkheid van Duitsland had het buurland al grotendeels rijp gemaakt voor de inlijving.

Welke beruchte dienst moest in nazi-Duitsland binnenlandse tegenstand opsporen en smoren?

De dienst hoorde bij een rigide controlesysteem dat werd opgezet terwijl nieuwe wetten een eind maakten aan de mensenrechten en de scheiding der machten.

Onder wiens leiding breidde de SS haar macht uit ten koste van andere instellingen?

De organisatie kreeg zoveel te zeggen dat bijna iedere bestuurder van het Derde Rijk haar op zijn eigen terrein tegenkwam.

Onder welke naam staat de poging tot staatsgreep van Adolf Hitler in 1923 bekend?

De aanstichters van zulke rechtse coups werden door het gerecht opvallend mild behandeld, zeker in vergelijking met extreemlinkse revolutionairen.

Welke rijkspresident vroeg de NSDAP in januari 1933 tot een nieuw kabinet toe te treden?

Een half jaar eerder had hij dat nog afgehouden. Uit angst voor een communistische coup gaf hij toe, hoewel hij Hitler niet vertrouwde.

Naar welke stad zijn de rassenwetten van 15 september 1935 genoemd?

De wetten regulariseerden de systematische discriminatie van burgers met Joodse voorouders, die meteen na de machtsovername van staatswege was begonnen.

Welke republiek kwam op 30 januari 1933 ten einde toen de naziheerschappij begon?

De naziheerschappij hield stand tot 23 mei 1945, toen de kopstukken van de laatste Duitse regering werden gearresteerd.

Met welk land sloot Duitsland vlak voor de oorlog tot ieders verbazing een niet-aanvalsverdrag?

Het verdrag gaf Hitler de handen vrij tegen de geallieerden en hielp bij de Duitse economische penetratie in Centraal- en Zuidoost-Europa.

Hoe noemde de nazipropaganda de Duitse staat ook wel?

Aanhangers van het rijksidee verwachtten dat de nieuwe staat net zo lang zou bestaan als het middeleeuwse 'eerste rijk'. Het werden uiteindelijk twaalf jaar.

Welke groep kreeg van de nazipropaganda de schuld van de Rijksdagbrand?

De brand gaf Hitler de gedroomde aanleiding: hij kreeg van de rijkspresident speciale bevoegdheden om de orde te herstellen.

Welk rijk gold in het begrip Derde Rijk als het eerste rijk?

Als tweede rijk gold het Duitse Keizerrijk, dat tot 1918 bestond. De nationaalsocialisten gebruikten de term zelf overigens niet.

Op welke conferentie van 20 januari 1942 werd het plan voor de Joodse genocide opgevat?

In de Holocaust die volgde vielen de meeste slachtoffers in vernietigingskampen en bij massa-executies door Einsatzgruppen.

Over welk gebied kreeg Hitler op de Conferentie van München zijn zin?

De aanspraken hadden bijna tot oorlog geleid. Een half jaar later brak Hitler het verdrag al door heel Tsjechië in te nemen.

Hoeveel Europese Joden werden in de Holocaust vermoord?

Eerst werden Joden gedeporteerd naar stedelijke getto's; daarna begon de internering in kampen, officieel in afwachting van deportatie naar Oost-Europa.

Wie werd in overeenstemming met Hitlers testament tot zijn opvolger benoemd?

Hitler dicteerde dat testament vlak voor zijn zelfmoord; de opvolger restte weinig meer dan het tekenen van de totale overgave.

Hoe heet de geallieerde politiek om Hitler zijn zin te geven om zo de vrede te bewaren?

De geallieerden beseften dat die koers Hitler niet tegenhield toen hij na een half jaar het verdrag van München brak en heel Tsjechië innam.

Welke revolutie ging na de Eerste Wereldoorlog vooraf aan de vorming van de Duitse republiek?

De oude macht van de Pruisische aristocratie en de militairen maakte plaats voor een democratisch gekozen kabinet.

Hoe werd de nieuwe Duits-Poolse grens in het akkoord van Potsdam voorlopig aangeduid?

Onduidelijk bleef welke van de twee rivieren met de naam Neisse bedoeld was; de Sovjet-autoriteiten stelden de westelijke in als voldongen feit.

Welk plan moest de Duitse economie vanaf 1936 onder Göring zelfbedruipend maken?

Het plan gold als onrealistisch, maar maakte van de gevolmachtigd beheerder in feite een economische dictator.

Welk gebied keerde na een volksstemming terug bij Duitsland, tot triomf van de nazi's?

De volksstemming was al vastgelegd in het Verdrag van Versailles, en het gebied was van tevoren grondig genazificeerd.

Welke acteur speelt de hoofdrol van SS-inspecteur in de film "Fatherland" (1994)?

De film is gebaseerd op het gelijknamige boek van de Engelse schrijver Robert Harris over een wereld waarin de nazi's hebben gewonnen.

Welke minister van Economische Zaken kwam in nazi-Duitsland vaak in conflict met Göring?

Hij bekostigde de herbewapening vindingrijk, onder meer met de gelddrukpers, maar vreesde tegen 1936 een bankroet en bood in augustus 1937 zijn ontslag aan.

Wie verving Winston Churchill als Brits premier tijdens de Conferentie van Potsdam?

De wissel volgde op de verkiezingszege van de Labour-partij; met Stalin en Truman besliste de nieuwe premier hoe Duitsland geregeerd moest worden.

Naar welke stad is de laatste regering van nazi-Duitsland in mei 1945 genoemd?

De regering ontstond nadat ook Goebbels en andere kopstukken zelfmoord hadden gepleegd, en bleef aan tot de arrestatie van haar leden op 23 mei.

Op welke locatie in Potsdam vond de geallieerde conferentie van juli en augustus 1945 plaats?

De conferentie duurde van 17 juli tot 2 augustus; de drie machtigste geallieerde landen bespraken er de toekomst van Duitsland.

In welk jaar werd Göring plaatsvervanger voor alle aangelegenheden van het landsbestuur?

Daarmee zou hij Hitler in feite als leider opvolgen. Hij bleef dat tot 23 april 1945, toen Hitler hem uit al zijn functies onthief.

Wat eiste Hitler ook op toen hij het ambt van rijkspresident met het zijne verenigde?

Dat gebeurde na de dood van de hoogbejaarde president op 2 augustus; daarna was Hitler tot 1945 ook staatshoofd.

Welke Duitse skiester won het alpineskiën bij de vrouwen toen dat voor het eerst olympisch was?

Dat was op de Winterspelen van 1936 in Garmisch-Partenkirchen; bij de mannen won Franz Pfnür, eveneens een Duitser.