30 leuke feiten over Periodiek systeem

Waaraan is het atoomnummer van een element gelijk?

Bij een vrij, ongeladen atoom is dat getal ook gelijk aan het aantal elektronen; varianten met andere aantallen neutronen heten isotopen.

Welk element is het meest elektronegatief?

Chloor trekt dan weer het sterkst een extra elektron aan; die eigenschap heet elektronenaffiniteit.

Welke groepsnaam draagt groep 17 van het periodiek systeem?

Slechts zes van de achttien groepen hebben een eigen naam; groep 18 omvat alle edelgassen en de groepen 3 tot 16 hebben in het Nederlands geen naam.

In welk jaar publiceerde Dmitri Mendelejev zijn eerste periodiek systeem?

Julius Lothar Meyer publiceerde een jaar later onafhankelijk een eigen systeem, als uitbreiding van zijn tabel uit 1864.

Welke twee elementen zijn bij 0 graden Celsius op het aardoppervlak vloeibaar?

Elf elementen zijn bij die temperatuur gasvormig, waaronder waterstof, stikstof, zuurstof en alle edelgassen; van de elementen vanaf rutherfordium is de fase niet bekend.

Welk blok omvat de eerste twee groepen van het periodiek systeem plus waterstof en helium?

Elk blok is genoemd naar de subschil waarin het 'laatste' elektron zit; het p-blok bevat onder andere alle metalloïden.

Welk atoomnummer heeft wolfraam?

Het grijswitte overgangsmetaal heeft het symbool W; in het Engels en veel Romaanse talen heet het tungsten.

Wat betekent 'tung sten', de Zweedse oorsprong van de Engelse naam van wolfraam?

De naam werd rond 1758 gegeven aan het mineraal dat nu scheeliet heet, een verbinding van calcium en wolfraam.

Welke twee elementen voorspelde Mendelejev met behulp van de leemten in zijn tabel?

Hij was niet de eerste die gaten openliet, maar wel de eerste die ze gebruikte om de eigenschappen van nog onbekende elementen te voorspellen.

Hoeveel neutronen bevat de kern van een atoom koolstof-14?

Alle koolstofatomen hebben zes protonen; ongeveer 1% van de natuurlijke koolstof is koolstof-13 met zeven neutronen.

Welk element sluit anno 2026 als nummer 118 het periodiek systeem af?

Elementen vanaf nummer 95 zijn alleen in laboratoria gesynthetiseerd; elementen vanaf 119 moeten het nog met een tijdelijke naam doen.

Wie stelde in 1932 het concept elektronegativiteit voor?

De waarde stijgt van links naar rechts in een periode en daalt van boven naar onder in een groep; cesium is het minst elektronegatieve element.

Welke chemicus observeerde in 1857 dat koolstof vaak met vier andere atomen verbonden is?

Methaan bestaat uit één koolstofatoom en vier waterstofatomen; dit idee werd later bekend als valentie.

Welke Engelse chemicus vergeleek de periodiciteit van de elementen met muzikale octaven?

Zijn tijdgenoten bespotten de 'wet van de octaven' en de Chemical Society weigerde zijn werk te publiceren, al voorspelde hij er het bestaan van germanium mee.

Welk in 1940 synthetisch geproduceerd element werd in 1971 toch in de natuur gevonden?

Het ging om zeer kleine hoeveelheden; neptunium, in 1939 gesynthetiseerd, was het eerste transurane element uit een laboratorium.

Welke Amerikaanse wetenschapper stelde in 1945 voor dat de actinoïden een f-subschil vullen?

Collega's raadden hem af zo'n radicaal voorstel te publiceren; hij deed het toch en won in 1951 de Nobelprijs voor de chemie.

Hoeveel van de bekende elementen komen in de natuur voor?

Daarvan zijn er 84 'primordiaal', dus aanwezig sinds het begin van de Aarde; de andere 10 ontstaan alleen bij het verval van die oerelementen.

Welk element is het lichtste dat vrijwel alleen in synthetische vorm voorkomt?

Het heeft atoomnummer 43, een van de vier gaten tussen aluminium en goud die in 1913 op basis van de kernlading werden voorspeld.

Wie merkte in 1829 op dat veel elementen in drietallen (triaden) konden worden gegroepeerd?

Lithium, natrium en kalium vormden zo'n drietal; het atoomgewicht van het middelste lid was ongeveer het gemiddelde van de andere twee.

Wie stelde in 1913 experimenteel de kernlading (het atoomnummer) van elk element vast?

Hij voorspelde dat de enige nog onbekende elementen tussen aluminium en goud de nummers 43, 61, 72 en 75 waren; alle vier werden later ontdekt.

Welke groep met zink, cadmium en kwik telt volgens de IUPAC-definitie niet als overgangsmetaal?

Volgens de IUPAC moet een overgangsmetaal een incomplete d-subschil hebben of kationen met zo'n subschil kunnen vormen.

Welk edelgas heeft een kationische chemie die beter bij metalen past?

Toen de edelgassen rond 1900 werden ontdekt, noemde men ze 'groep 0', omdat er nog geen chemische reactiviteit van bekend was.

Welk element kon alleen worden gefotografeerd via het licht van zo'n 300.000 atomen?

Element 85, astaat, is zelfs nog nooit waargenomen; het element in kwestie draagt nummer 87 en werd door Mendelejev eka-cesium genoemd.

Welk aardalkalimetaal gedraagt zich door zijn amfotere chemie eerder als een hoofdgroepmetaal?

Het vormt meestal covalente verbindingen; de grenzen tussen de categorieën zijn nooit scherp en zulke overlappingen komen vaker voor.

Welke twee buurelementen verwisselde Mendelejev tegen de volgorde van hun atoomgewicht in?

Zo pasten ze beter in hun chemische families; pas in 1913 bleek dat zijn ordening overeenkomt met oplopende atoomnummers.

Welke twee elementen kregen op 31 mei 2012 officieel hun naam?

Het gaat om de elementen 114 en 116; de elementen 113, 115, 117 en 118 volgden pas in 2016, na formele erkenning door de IUPAC.

Hoe heet het effect waardoor hafnium nagenoeg dezelfde atoomstraal heeft als zirkonium?

De 4f-elektronen schermen de stijgende kernlading slecht af; het effect is merkbaar tot aan platina en geldt ook voor tantaal en niobium.

Wat is het zwaarste element dat in macroscopische hoeveelheden in pure vorm is waargenomen?

Het draagt atoomnummer 99; men neemt aan dat de elementen 95 tot 100 ooit in de natuur voorkwamen, maar nu niet meer.

Welk atoomnummer noemde Richard Feynman als het einde van het periodiek systeem?

Boven dat nummer zouden 1s-elektronen in het atoommodel van Bohr sneller dan het licht gaan; John Emsley hield het op 128 en Albert Khazan op 155.

Welke twee elementen staan in sommige systemen in plaats van lanthaan en actinium in groep 3?

Scandium en yttrium zijn de onomstreden eerste leden van de groep; de meeste chemici zijn zich van de controverse niet eens bewust.