30 leuke feiten over Pokken

Waartoe konden pokkenblaasjes op het oog leiden?

De blaasjes lieten bovendien vrijwel altijd ontsierende littekens achter op de huid.

Naar het Latijnse woord voor welk dier is de term 'vaccineren' genoemd?

Wie koepokken had doorgemaakt, was beschermd tegen de echte pokken; het Latijnse woord in kwestie is vacca.

Op welke ziekte leken de eerste verschijnselen van pokken het meest?

Patiënten kregen spier- en gewrichtspijn, vermoeidheid, hoge koorts van ten minste 38,5 graden, misselijkheid en braken.

Welke Sovjetleider liet de littekens van zijn pokken op foto's wegretoucheren?

Hij liep de ziekte al in zijn jeugd op. Ook George Washington en Abraham Lincoln hebben de pokken gehad.

Welke veroveraar bestreed aan de Mexicaanse kust een rivaliserend leger met een pokkenpatiënt?

De besmette soldaat stak een man uit het andere kamp aan; tijdens de gevechten rond Tenochtitlan sloeg de ziekte over op de Azteken.

Welke Spanjaard veroverde in 1533 met een piepklein leger het door pokken verzwakte Incarijk?

De Inca's waren niet alleen door de ziekte verzwakt, maar ook door een burgeroorlog tussen de broers Atahualpa en Huáscar.

Welke Franse koning overleed aan de pokken?

Hij was niet de enige vorst die bezweek: de ziekte trof arm en rijk en maakte in golven grote aantallen slachtoffers.

Op welk lichaamsdeel krijgen runderen blaasjes door koepokken?

Voor het dier heeft de virale infectie verder weinig gevolgen. Melkmeisjes liepen de ziekte geregeld op.

Hoe hoog was de sterfte bij de hemorragische vorm van Variola major?

Patiënten kregen een tekort aan bloedplaatjes en bloedingen in organen als de milt, de nieren en de spieren.

In welke Nederlandse stad brak in 1951 de allerlaatste pokkenepidemie van het land uit?

Sinds de vaccinatieplicht in de negentiende eeuw kwamen epidemieën in Nederland steeds minder vaak voor.

Waar zaten de blaasjes bij pokken, anders dan bij waterpokken, vooral geconcentreerd?

Naast de grote aantallen blaasjes was hoge koorts het andere kenmerk van de ziekte.

Welke jongen, zoon van een tuinman, kreeg van Edward Jenner als eerste koepokken toegediend?

De jongen werd licht ziek en was binnen een week weer beter; op een latere besmetting met echte pokken reageerde hij helemaal niet meer.

Uit welk land bracht Mary Wortley Montagu de variolatie, een vroege pokkeninenting, mee?

Bij variolatie werd een minder zware vorm van pokken op de huid aangebracht; dat verkleinde de kans op een ernstig ziektebeeld, maar kon toch dodelijk aflopen.

Van welke vogel beschreef Edward Jenner in 1788 het broedparasitisme voor het eerst correct?

Zijn waarneming dat de jongen zelf de eieren uit het nest duwen, werd aanvankelijk niet geloofd.

Welke groep moest zich in Nederland vanaf 1953 verplicht tegen pokken laten inenten?

De plicht was vastgelegd in een aparte immunisatiewet. Sinds de tweede helft van de jaren zeventig komt de ziekte niet meer voor.

Op welk lichaamsdeel begon de huiduitslag bij pokken?

Binnen 24 tot 36 uur bedekte de uitslag het hele lichaam, vaak terwijl de koorts tijdelijk zakte.

In welk land woedde in 1972 de laatste Europese epidemie van wilde pokken?

Zes jaar later volgde in Engeland nog het laatst bekende geval ter wereld, dat ontstond in een gebouw waar pokkenonderzoek werd gedaan.

In welke Engelse stad werkte Janet Parker, in 1978 het laatste pokkenslachtoffer ter wereld?

Ze was fotografe bij de medische faculteit, waar op dat moment een onderzoeksproject met het virus liep. De exacte besmettingsweg is nooit gevonden.

Bij welke groep kwam het platte type van Variola major meestal voor?

Bij dit type voelden de blaasjes zacht aan en lagen ze min of meer in de huid verzonken; de sterfte bedroeg 96%.

In welk jaar viel Tenochtitlan, waarna het pokkenvirus zuidwaarts naar het Incarijk trok?

Bij de val van de stad had een enorme epidemie het grootste deel van de bevolking al gedood; de overlevenden waren te verzwakt om zich te verdedigen.

Hoe hoog was de sterfte bij Variola minor, de mildere vorm van pokken?

Bij deze vorm was ook de koorts lager, en ze kwam niet zo vaak voor als de gevaarlijke variant.

Hoeveel doden eisten de pokken naar schatting elk jaar in het Europa van de 18e eeuw?

Wie een epidemie overleefde, beschikte daarna meestal over voldoende afweer tegen de ziekte.

Welk deel van de Incabevolking overleed naar schatting aan de pokken?

Hele gebieden raakten ontvolkt, en veel overlevenden stierven daarna alsnog door andere ziekten of hongersnood.

Onder welke naam staat de Wet op de Besmettelijke Ziekten uit 1872 ook bekend?

De wet kwam er na een zware uitbraak van pokken en stelde vaccinatie verplicht.

Ruim hoeveel levens eiste de pokkenuitbraak van 1870 tot 1873 in Nederland?

De uitbraak trof ook grote delen van de rest van de wereld en leidde in Nederland in 1872 tot nieuwe wetgeving over besmettelijke ziekten.

Welke Incakeizer stierf aan de pokken, waarna zijn zonen een burgeroorlog uitvochten?

Kort voor hem was ook kroonprins Ninan Cuyochi aan de ziekte bezweken.

Welke Amerikaanse epidemioloog leidde vanaf 1966 de 'Smallpox Eradication Unit'?

Zijn internationale team groeide uit tot de veel grotere organisatie die de pokken uiteindelijk met succes uitroeide.

Welke naam kreeg het doel van de in 1967 gestarte campagne om de pokken uit te roeien?

Het doel werd bijna gehaald: de campagne liep slechts 9 maanden uit.

Welke prinses van Lucca en Piombino stelde op 25 december 1806 pokkenvaccinatie verplicht?

Ze wordt vaak ten onrechte de eerste initiatiefnemer genoemd; een Zwitsers kanton was haar negen maanden voor.

Welk Zwitsers kanton voerde in 1806 als eerste staat in Europa een pokkenvaccinatieplicht in?

De plicht ging in op 26 maart en kwam er door toedoen van Sanitätsrat Jakob Christoph Scherb.