30 leuke feiten over Renaissance

Wat betekent het woord ‘renaissance’ letterlijk?

De Italiaanse humanisten gebruikten het equivalent rinascita en meenden dat na het verval van de middeleeuwen een nieuwe gouden eeuw was aangebroken.

Hoe heet de bijeenkomst van kardinalen in de Sixtijnse Kapel om een nieuwe paus te kiezen?

De kapel is in de eerste plaats de pauselijke hofkapel; het pauselijk hof telde eind vijftiende eeuw zo'n 200 mensen.

Welk Latijns motto van de middeleeuwen staat tegenover het ‘carpe diem’ van de renaissance?

Middeleeuwers leefden goed en biechtten veel om voorbereid te zijn op de dood; de renaissancemens moest juist het beste van zijn leven maken.

Welke Medici genoot vooral faam als dichter, kunstkenner en mecenas?

Hij was een kleinzoon van Cosimo de' Medici, die met steun van de armere bevolking de politiek van de republiek beheerste.

Tot welk geslacht behoorde de beruchte paus Alexander VI (1492–1503)?

Hij probeerde op allerlei manieren de macht van zijn familie blijvend te vestigen en liet het Appartamento in het pauselijk paleis beschilderen.

Aan welke nijverheid dankte Florence in de renaissance vooral haar welvaart?

Aangemoedigd door hoge wolprijzen lieten veel landeigenaars elders in Europa schapen hoeden, waardoor duizenden boeren naar de steden trokken.

Welke dominicaanse prior joeg met zijn boeteprediking de Medici uit Florence?

Samen met de inval van de Fransen maakte zijn bewind een einde aan de culturele dominantie van Florence; kunstenaars en humanisten trokken weg.

Wie schreef ‘De levens van de grootste schilders, beeldhouwers en architecten’?

Hij zag de hergeboorte van de schilderkunst rond 1300 in Toscane, bij Cimabue en vooral Giotto, en bewonderde bovenal het genie van Michelangelo.

Welke architect kreeg verschillende opdrachten van paus Julius II, een actief bouwheer?

Bij het beschilderen van het gewelf van de Sixtijnse Kapel stelde hij voor een steiger aan het gewelf op te hangen, wat Michelangelo afwees.

Welke schilderes uit de Nederlanden zag haar werk lang toegeschreven aan vriend Frans Hals?

Ook Anna Maria van Schurman uit de Nederlanden geldt als een bekende vrouwelijke humanist uit het noorden.

Hoe wordt de veertiende eeuw in de Italiaanse cultuurgeschiedenis genoemd?

De vijftiende eeuw, het quattrocento, geldt als het hoogtepunt van de Italiaanse renaissance, met Florence als middelpunt.

Wie schreef het in 1860 verschenen boek ‘Die Kultur der Renaissance in Italien’?

Hij zag de Italiaanse renaissance als een breuk met de middeleeuwen en het begin van de Nieuwe tijd; latere historici bekritiseerden die visie.

Welke paus was de beschermheer van Botticelli en Perugino en eiste christelijke onderwerpen?

Hij liet de Sixtijnse Kapel bouwen en droeg flink bij aan de collectie van de Vaticaanse Bibliotheek.

Van welke componist is het Miserere, het beroemdste stuk voor het Koor van de Sixtijnse Kapel?

Aan de kapel is een vast zangkoor verbonden, waarvoor bekende componisten veel originele muziek hebben geschreven.

In welke Noord-Italiaanse stad schilderde Giotto rond 1306 de Cappella degli Scrovegni?

Giotto was de leerling van Cimabue en de enige van diens team wiens naam is overgeleverd; hij schiep de illusie van ruimte op een plat vlak.

Welke schilder (1401–1428) gaf zijn fresco's honderd jaar na Giotto opnieuw diepte en kracht?

Giotto's naam is bekend gebleven, terwijl kunstenaars tot ver in zijn tijd hun ambacht anoniem uitoefenden.

Hoeveel inwoners had de middelgrote stad Florence in de vijftiende eeuw ongeveer?

Enkele Florentijnse schrijvers bepaalden het beeld van de renaissance: Dante, Petrarca en Boccaccio in de veertiende eeuw.

In welk jaar trad Rafaël in dienst van paus Julius II?

Tot zijn dood in 1520 werkte hij aan talloze fresco's in de pauselijke vertrekken.

Welke hertog van Urbino, een condottiere, liet zich portretteren door Piero della Francesca?

Hij verzamelde een bibliotheek en verstrekte veel opdrachten voor schilderijen en beeldhouwwerken.

Welke Leidse historicus zag de noordelijke renaissance als het wegslijten van de middeleeuwen?

Mediëvisten wezen er bovendien op dat er al een renaissance van de twaalfde eeuw en een Karolingische renaissance waren geweest.

Welk sleutelbegrip uit Machiavelli's ‘Il Principe’ betekent eerder doortastendheid dan deugd?

Een heerser met die eigenschap mocht in het belang van de staat zijn woord breken, liegen en zelfs moorden begaan.

In welk jaar vielen de Fransen Italië binnen, wat de verspreiding van de renaissance versnelde?

Vanaf 1520 verbleven de toonaangevende intellectuelen vooral in het noorden van Europa.

Welke markiezin van Mantua (1474–1539) was een bijzondere beschermvrouw van de kunsten?

Vrouwelijke seculiere patroons van de kunsten waren minder uitzonderlijk dan men vroeger dacht; universiteiten bleven wel gesloten voor vrouwen.

Welke schilderes studeerde bij Michelangelo en werd hofschilder van Filips II van Spanje?

Zij inspireerde anderen, onder wie Irene di Spilimbergo, Lavinia Fontana en Artemisia Gentileschi.

Welke veelzijdige kunstenaar geldt als hét voorbeeld van het individualisme van de renaissance?

Jules Michelet definieerde de periode als die van de ontdekking van de wereld en de mens.

Aan welk familielid dankte het geslacht de' Medici zijn rijkdom?

Zijn zoon Cosimo beheerste de Florentijnse politiek met steun van de armere lagen, al bleven de republikeinse instellingen bestaan.

Welk verdrag uit 1454 luidde veertig jaar vrede in Italië in, gunstig voor de kunsten?

Opmerkelijk genoeg bloeiden kunsten en letteren juist tijdens een periode van economische neergang.

Voor welk bedrag beschilderde Michelangelo in vier jaar het gewelf van de Sixtijnse Kapel?

Paus Julius II had eigenlijk de twaalf apostelen besteld, maar Michelangelo deed dat voorstel af als ‘armoedig’ en kreeg de vrije hand.

Welke humanist nam als paus Pius II het besluit om de Sint-Pieter te laten herbouwen?

Het zou enkele decennia duren voordat de herbouw was voltooid; in Rome verheerlijkten humanisten de paus als erfgenaam van de Romeinse keizers.

Welk atelier weefde de wandtapijten ‘Handelingen van de Apostelen’ die Rafaël ontwierp?

De tien tapijten worden slechts bij uitzonderlijke gelegenheden op hun plaats onder de wandfresco's gehangen.