Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
De renaissance, letterlijk wedergeboorte, begon in het Italië van de veertiende eeuw en veranderde in twee eeuwen het denken, de kunst en de politiek van heel Europa. Humanisten grepen terug op de klassieke oudheid, bankiers als de Medici betaalden de kunstenaars. Deze quiz gaat over Florence, Rome en Venetië, over pausen en vorstenhoven, over schilders, beeldhouwers en architecten, en over de Sixtijnse Kapel van Michelangelo. Ook historici als Burckhardt en Huizinga komen langs, met hun vraag of de renaissance wel zo'n scherpe breuk met de middeleeuwen was.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Wat betekent het woord ‘renaissance’ letterlijk?
wedergeboorte
De Italiaanse humanisten gebruikten het equivalent rinascita en meenden dat na het verval van de middeleeuwen een nieuwe gouden eeuw was aangebroken.
Q 02Hoe heet de bijeenkomst van kardinalen in de Sixtijnse Kapel om een nieuwe paus te kiezen?
conclaaf
De kapel is in de eerste plaats de pauselijke hofkapel; het pauselijk hof telde eind vijftiende eeuw zo'n 200 mensen.
Q 03Welk Latijns motto van de middeleeuwen staat tegenover het ‘carpe diem’ van de renaissance?
memento mori
Middeleeuwers leefden goed en biechtten veel om voorbereid te zijn op de dood; de renaissancemens moest juist het beste van zijn leven maken.
Q 04Welke Medici genoot vooral faam als dichter, kunstkenner en mecenas?
Lorenzo il Magnifico
Hij was een kleinzoon van Cosimo de' Medici, die met steun van de armere bevolking de politiek van de republiek beheerste.
Q 05Tot welk geslacht behoorde de beruchte paus Alexander VI (1492–1503)?
Borgia
Hij probeerde op allerlei manieren de macht van zijn familie blijvend te vestigen en liet het Appartamento in het pauselijk paleis beschilderen.
Q 06Aan welke nijverheid dankte Florence in de renaissance vooral haar welvaart?
wolnijverheid
Aangemoedigd door hoge wolprijzen lieten veel landeigenaars elders in Europa schapen hoeden, waardoor duizenden boeren naar de steden trokken.
Q 07Welke dominicaanse prior joeg met zijn boeteprediking de Medici uit Florence?
Girolamo Savonarola
Samen met de inval van de Fransen maakte zijn bewind een einde aan de culturele dominantie van Florence; kunstenaars en humanisten trokken weg.
Q 08Wie schreef ‘De levens van de grootste schilders, beeldhouwers en architecten’?
Giorgio Vasari
Hij zag de hergeboorte van de schilderkunst rond 1300 in Toscane, bij Cimabue en vooral Giotto, en bewonderde bovenal het genie van Michelangelo.
Q 09Welke architect kreeg verschillende opdrachten van paus Julius II, een actief bouwheer?
Donato Bramante
Bij het beschilderen van het gewelf van de Sixtijnse Kapel stelde hij voor een steiger aan het gewelf op te hangen, wat Michelangelo afwees.
Q 10Welke schilderes uit de Nederlanden zag haar werk lang toegeschreven aan vriend Frans Hals?
Judith Leyster
Ook Anna Maria van Schurman uit de Nederlanden geldt als een bekende vrouwelijke humanist uit het noorden.
Q 11Hoe wordt de veertiende eeuw in de Italiaanse cultuurgeschiedenis genoemd?
trecento
De vijftiende eeuw, het quattrocento, geldt als het hoogtepunt van de Italiaanse renaissance, met Florence als middelpunt.
Q 12Wie schreef het in 1860 verschenen boek ‘Die Kultur der Renaissance in Italien’?
Jacob Burckhardt
Hij zag de Italiaanse renaissance als een breuk met de middeleeuwen en het begin van de Nieuwe tijd; latere historici bekritiseerden die visie.
Q 13Welke paus was de beschermheer van Botticelli en Perugino en eiste christelijke onderwerpen?
Sixtus IV
Hij liet de Sixtijnse Kapel bouwen en droeg flink bij aan de collectie van de Vaticaanse Bibliotheek.
Q 21Welk sleutelbegrip uit Machiavelli's ‘Il Principe’ betekent eerder doortastendheid dan deugd?
virtù
Een heerser met die eigenschap mocht in het belang van de staat zijn woord breken, liegen en zelfs moorden begaan.
Q 22In welk jaar vielen de Fransen Italië binnen, wat de verspreiding van de renaissance versnelde?
1494
Vanaf 1520 verbleven de toonaangevende intellectuelen vooral in het noorden van Europa.
Q 23Welke markiezin van Mantua (1474–1539) was een bijzondere beschermvrouw van de kunsten?
Isabella d'Este
Vrouwelijke seculiere patroons van de kunsten waren minder uitzonderlijk dan men vroeger dacht; universiteiten bleven wel gesloten voor vrouwen.
Q 14Van welke componist is het Miserere, het beroemdste stuk voor het Koor van de Sixtijnse Kapel?
Allegri
Aan de kapel is een vast zangkoor verbonden, waarvoor bekende componisten veel originele muziek hebben geschreven.
Q 15In welke Noord-Italiaanse stad schilderde Giotto rond 1306 de Cappella degli Scrovegni?
Padua
Giotto was de leerling van Cimabue en de enige van diens team wiens naam is overgeleverd; hij schiep de illusie van ruimte op een plat vlak.
Q 16Welke schilder (1401–1428) gaf zijn fresco's honderd jaar na Giotto opnieuw diepte en kracht?
Masaccio
Giotto's naam is bekend gebleven, terwijl kunstenaars tot ver in zijn tijd hun ambacht anoniem uitoefenden.
Q 17Hoeveel inwoners had de middelgrote stad Florence in de vijftiende eeuw ongeveer?
60.000
Enkele Florentijnse schrijvers bepaalden het beeld van de renaissance: Dante, Petrarca en Boccaccio in de veertiende eeuw.
Q 18In welk jaar trad Rafaël in dienst van paus Julius II?
1508
Tot zijn dood in 1520 werkte hij aan talloze fresco's in de pauselijke vertrekken.
Q 19Welke hertog van Urbino, een condottiere, liet zich portretteren door Piero della Francesca?
Federico da Montefeltro
Hij verzamelde een bibliotheek en verstrekte veel opdrachten voor schilderijen en beeldhouwwerken.
Q 20Welke Leidse historicus zag de noordelijke renaissance als het wegslijten van de middeleeuwen?
Johan Huizinga
Mediëvisten wezen er bovendien op dat er al een renaissance van de twaalfde eeuw en een Karolingische renaissance waren geweest.
Q 24Welke schilderes studeerde bij Michelangelo en werd hofschilder van Filips II van Spanje?
Sofonisba Anguissola
Zij inspireerde anderen, onder wie Irene di Spilimbergo, Lavinia Fontana en Artemisia Gentileschi.
Q 25Welke veelzijdige kunstenaar geldt als hét voorbeeld van het individualisme van de renaissance?
Benvenuto Cellini
Jules Michelet definieerde de periode als die van de ontdekking van de wereld en de mens.
Q 26Aan welk familielid dankte het geslacht de' Medici zijn rijkdom?
Giovanni di Bicci
Zijn zoon Cosimo beheerste de Florentijnse politiek met steun van de armere lagen, al bleven de republikeinse instellingen bestaan.
Q 27Welk verdrag uit 1454 luidde veertig jaar vrede in Italië in, gunstig voor de kunsten?
Lodi
Opmerkelijk genoeg bloeiden kunsten en letteren juist tijdens een periode van economische neergang.
Q 28Voor welk bedrag beschilderde Michelangelo in vier jaar het gewelf van de Sixtijnse Kapel?
3.000 dukaten
Paus Julius II had eigenlijk de twaalf apostelen besteld, maar Michelangelo deed dat voorstel af als ‘armoedig’ en kreeg de vrije hand.
Q 29Welke humanist nam als paus Pius II het besluit om de Sint-Pieter te laten herbouwen?
Aeneas Silvius Piccolomini
Het zou enkele decennia duren voordat de herbouw was voltooid; in Rome verheerlijkten humanisten de paus als erfgenaam van de Romeinse keizers.
Q 30Welk atelier weefde de wandtapijten ‘Handelingen van de Apostelen’ die Rafaël ontwierp?
Pieter van Aelst
De tien tapijten worden slechts bij uitzonderlijke gelegenheden op hun plaats onder de wandfresco's gehangen.