29 leuke feiten over Schaken

Wat is het doel van een partij schaak?

De partij is dan onmiddellijk afgelopen; de koning wordt nooit daadwerkelijk geslagen.

Welke speler doet in een schaakpartij altijd de eerste zet?

Tot in de 19e eeuw wisselde in een tweekamp de eerste zet nog per partij van kleur.

Hoeveel velden mag een pion vanuit zijn beginpositie naar keuze vooruit?

Slaan doet een pion anders dan hij beweegt: één veld diagonaal naar voren.

Over hoeveel schaakstukken beschikt elke speler aan het begin van een partij?

Daaronder vallen acht pionnen, al worden die binnen een partij soms niet als stukken aangeduid.

Hoeveel donkere velden telt een schaakbord?

Lichte en donkere velden wisselen elkaar af; het bord ligt goed als het hoekveld links van elke speler donker is.

Welke organisatie stelt de officiële spelregels van het schaken vast?

De Nederlandse vertaling van de regels wordt verzorgd door de nationale schaakbond.

Welke Nederlander was van 1935 tot 1937 wereldkampioen schaken?

Nederland vond pas rond 1900 aansluiting bij de wereldtop; 35 jaar later had het land een wereldkampioen.

In welk land is het schaakspel volgens de meest ondersteunde theorie uitgevonden?

Halverwege de twintigste eeuw werd ook China geopperd, en recent wijzen sommigen naar Oezbekistan.

Hoe heten de verticale kolommen op een schaakbord, aangeduid met de letters a tot en met h?

De horizontalen zijn genummerd van 1 tot en met 8, zodat elk veld een eigen aanduiding heeft.

Op welk veld staat de witte dame in de beginstelling?

Geheugensteuntje: dame bekent kleur, want de witte dame begint op een wit veld en de zwarte op een zwart.

Hoe heet de slagzet waarbij een pion een zojuist twee velden opgerukte pion slaat?

De zet kan alleen onmiddellijk na het oprukken van de pion en is bij veel beginners onbekend.

Uit welke taal stamt het woord 'schaak', afgeleid van shāh?

Ook 'mat' komt uit die taal: maata betekent 'plots versteld staan'.

Welke bond ontwikkelde de Stappenmethode om te leren schaken?

De methode concentreert zich vooral op verdere zetten en tactiek en adviseert de gouden regels van de opening.

Welke Nederlander behoorde in de jaren 80 tot de wereldtop en speelde in 1993 om de wereldtitel?

De tweekamp om de wereldtitel ging verloren tegen Karpov.

Op welk veld komt de witte koning bij de lange rokade terecht?

Veel beginners denken ten onrechte dat de koning dan op b1 komt; hij verplaatst zich bij de rokade altijd exact twee velden.

Welk schaakstuk heeft vanaf de rand van het bord hetzelfde bereik als in het centrum?

Een paard in de hoek kan daarentegen maar naar twee verschillende velden springen.

Hoe heet het als een promoverende pion niet in een dame maar in een ander stuk verandert?

Dankzij promotie kan een speler bijvoorbeeld twee dames of drie paarden van dezelfde kleur hebben.

Hoe heet de oudste herkenbare versie van het schaakspel, uit het zesde-eeuwse Lucknow?

Lucknow lag toen in Oost-Perzië en nu in Noord-India; de variant voor vier spelers, chaturaji, is eeuwen jonger.

Hoe kan een dubbelschaak als enige worden gepareerd?

Een dubbelschaak ontstaat als gevolg van een aftrekschaak, waarbij twee stukken tegelijk de koning aanvallen.

Hoeveel velden bestrijkt een toren op een leeg bord?

De dame beheerst 21 tot 27 velden en is daarmee veruit het sterkste stuk.

Welk volk speelde waarschijnlijk een belangrijke rol bij de verspreiding van het schaken in Europa?

De oudste Europese vondsten van schaakstukken zijn namelijk allemaal langs de kusten gedaan.

Aan het eind van welke eeuw ontstond in Frankrijk de huidige vorm van het schaakspel?

Toen kreeg de dame haar huidige machtige loop; daarvoor was zij een tamelijk zwak stuk.

Hoe heet de godin van het schaken, een poëtisch bedenksel uit de Renaissance?

In de negentiende eeuw werden veel schaakverenigingen naar beroemde schakers of mythologische figuren genoemd.

In welke eeuw drong het schaakspel tot heel Europa door?

In de middeleeuwen ontstonden daarna varianten als 'Oude schaak', 'Welsch' en het courierspel.

Welk Parijs café was eeuwenlang het centrum van de schaakwereld?

Grote schakers als Philidor speelden er; halverwege de 19e eeuw verschoof het zwaartepunt naar Londen.

Hoe heet de mythische brahmaan uit de populairste legende over de uitvinding van het schaakspel?

Ook figuren uit de Griekse mythologie rond de Trojaanse oorlog worden weleens als uitvinder genoemd, zonder enige historische grond.

Welke koningin wordt in verband gebracht met de machtige dame in het moderne schaakspel?

Volgens een relatief recente theorie weerspiegelt het stuk de macht die enkele koninginnen in die tijd hadden.

Welke historicus schreef in 1913 het standaardwerk over de geschiedenis van het schaken?

Zijn boek A History of Chess geldt sindsdien als het definitieve werk over het ontstaan van het spel.

Met welke speler vond Nederland rond 1900 aansluiting bij de schaakwereldtop?

In de Nederlandse schaakgeschiedenis begon het spel pas in de 19e eeuw serieuzere vormen aan te nemen.