Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Schaken is een strategisch bordspel voor twee spelers waarin toeval geen rol speelt. Het spel ontstond waarschijnlijk in India, reisde via de Arabische wereld naar Europa en kreeg zijn huidige vorm in het Frankrijk van de vijftiende eeuw. Deze quiz test wat je weet over de geschiedenis en de mythes rond het spel, de loop van de stukken, bijzondere regels als rokade en en passant, tactische wapens, schaakvarianten en de Nederlandse schaakwereld. Speel de vragen direct online of print ze uit voor een quizavond.
Alle 29 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Wat is het doel van een partij schaak?
De vijandelijke koning schaakmat zetten
De partij is dan onmiddellijk afgelopen; de koning wordt nooit daadwerkelijk geslagen.
Q 02Welke speler doet in een schaakpartij altijd de eerste zet?
Wit
Tot in de 19e eeuw wisselde in een tweekamp de eerste zet nog per partij van kleur.
Q 03Hoeveel velden mag een pion vanuit zijn beginpositie naar keuze vooruit?
Een of twee
Slaan doet een pion anders dan hij beweegt: één veld diagonaal naar voren.
Q 04Over hoeveel schaakstukken beschikt elke speler aan het begin van een partij?
16
Daaronder vallen acht pionnen, al worden die binnen een partij soms niet als stukken aangeduid.
Q 05Hoeveel donkere velden telt een schaakbord?
32
Lichte en donkere velden wisselen elkaar af; het bord ligt goed als het hoekveld links van elke speler donker is.
Q 06Welke organisatie stelt de officiële spelregels van het schaken vast?
FIDE
De Nederlandse vertaling van de regels wordt verzorgd door de nationale schaakbond.
Q 07Welke Nederlander was van 1935 tot 1937 wereldkampioen schaken?
Max Euwe
Nederland vond pas rond 1900 aansluiting bij de wereldtop; 35 jaar later had het land een wereldkampioen.
Q 08In welk land is het schaakspel volgens de meest ondersteunde theorie uitgevonden?
India
Halverwege de twintigste eeuw werd ook China geopperd, en recent wijzen sommigen naar Oezbekistan.
Q 09Hoe heten de verticale kolommen op een schaakbord, aangeduid met de letters a tot en met h?
Lijnen
De horizontalen zijn genummerd van 1 tot en met 8, zodat elk veld een eigen aanduiding heeft.
Q 10Op welk veld staat de witte dame in de beginstelling?
d1
Geheugensteuntje: dame bekent kleur, want de witte dame begint op een wit veld en de zwarte op een zwart.
Q 11Hoe heet de slagzet waarbij een pion een zojuist twee velden opgerukte pion slaat?
En passant
De zet kan alleen onmiddellijk na het oprukken van de pion en is bij veel beginners onbekend.
Q 12Uit welke taal stamt het woord 'schaak', afgeleid van shāh?
Perzisch
Ook 'mat' komt uit die taal: maata betekent 'plots versteld staan'.
Q 13Welke bond ontwikkelde de Stappenmethode om te leren schaken?
KNSB
De methode concentreert zich vooral op verdere zetten en tactiek en adviseert de gouden regels van de opening.
Welke Nederlander behoorde in de jaren 80 tot de wereldtop en speelde in 1993 om de wereldtitel?
Q 21Welk volk speelde waarschijnlijk een belangrijke rol bij de verspreiding van het schaken in Europa?
Vikingen
De oudste Europese vondsten van schaakstukken zijn namelijk allemaal langs de kusten gedaan.
Q 22Aan het eind van welke eeuw ontstond in Frankrijk de huidige vorm van het schaakspel?
15e eeuw
Toen kreeg de dame haar huidige machtige loop; daarvoor was zij een tamelijk zwak stuk.
Q 23Hoe heet de godin van het schaken, een poëtisch bedenksel uit de Renaissance?
Caïssa
In de negentiende eeuw werden veel schaakverenigingen naar beroemde schakers of mythologische figuren genoemd.
Jan Timman
De tweekamp om de wereldtitel ging verloren tegen Karpov.
Q 15Op welk veld komt de witte koning bij de lange rokade terecht?
c1
Veel beginners denken ten onrechte dat de koning dan op b1 komt; hij verplaatst zich bij de rokade altijd exact twee velden.
Q 16Welk schaakstuk heeft vanaf de rand van het bord hetzelfde bereik als in het centrum?
De toren
Een paard in de hoek kan daarentegen maar naar twee verschillende velden springen.
Q 17Hoe heet het als een promoverende pion niet in een dame maar in een ander stuk verandert?
Minorpromotie
Dankzij promotie kan een speler bijvoorbeeld twee dames of drie paarden van dezelfde kleur hebben.
Q 18Hoe heet de oudste herkenbare versie van het schaakspel, uit het zesde-eeuwse Lucknow?
Chaturanga
Lucknow lag toen in Oost-Perzië en nu in Noord-India; de variant voor vier spelers, chaturaji, is eeuwen jonger.
Q 19Hoe kan een dubbelschaak als enige worden gepareerd?
Door de koning te verplaatsen
Een dubbelschaak ontstaat als gevolg van een aftrekschaak, waarbij twee stukken tegelijk de koning aanvallen.
Q 20Hoeveel velden bestrijkt een toren op een leeg bord?
14
De dame beheerst 21 tot 27 velden en is daarmee veruit het sterkste stuk.
Q 24In welke eeuw drong het schaakspel tot heel Europa door?
11e eeuw
In de middeleeuwen ontstonden daarna varianten als 'Oude schaak', 'Welsch' en het courierspel.
Q 25Welk Parijs café was eeuwenlang het centrum van de schaakwereld?
Café de la Régence
Grote schakers als Philidor speelden er; halverwege de 19e eeuw verschoof het zwaartepunt naar Londen.
Q 26Hoe heet de mythische brahmaan uit de populairste legende over de uitvinding van het schaakspel?
Sissa
Ook figuren uit de Griekse mythologie rond de Trojaanse oorlog worden weleens als uitvinder genoemd, zonder enige historische grond.
Q 27Welke koningin wordt in verband gebracht met de machtige dame in het moderne schaakspel?
Isabella van Castilië
Volgens een relatief recente theorie weerspiegelt het stuk de macht die enkele koninginnen in die tijd hadden.
Q 28Welke historicus schreef in 1913 het standaardwerk over de geschiedenis van het schaken?
H.J.R. Murray
Zijn boek A History of Chess geldt sindsdien als het definitieve werk over het ontstaan van het spel.
Q 29Met welke speler vond Nederland rond 1900 aansluiting bij de schaakwereldtop?
Arnold van Foreest
In de Nederlandse schaakgeschiedenis begon het spel pas in de 19e eeuw serieuzere vormen aan te nemen.