30 leuke feiten over Virussen

In welke stad ontstond in november 2019 het coronavirus SARS-CoV-2?

Het virus verspreidde zich in hoog tempo over de continenten; het internationale verkeer werd stilgelegd en in dichtbevolkte steden golden lockdowns.

Hoe heten virussen die bacteriën infecteren?

Ze zijn buitengewoon talrijk in vrijwel alle ecosystemen, vooral in het water, en worden in sommige landen ingezet als alternatief voor antibiotica.

Welke grieppandemie uit 1918 eiste tientallen miljoenen slachtoffers?

Opmerkelijk was dat ook gezonde jongvolwassenen ernstig ziek werden, terwijl andere griepuitbraken vooral ouderen en mensen met een verzwakt immuunsysteem treffen.

Welk alledaags middel kan de envelop van een virus vernietigen?

Bekende virussen met een envelop zijn influenzavirussen, hiv en coronavirussen; zonder envelop wordt het deeltje inactief.

Hoe heet de eiwitmantel rond het genetisch materiaal van een virus?

Sommige virussoorten hebben daaromheen nog een buitenomhulsel van lipiden, de envelop, dat uit het celmembraan van de gastheer wordt gevormd.

Welke twee virusziekten zijn dankzij vaccinatie uitgeroeid?

Van ziekten als polio, mazelen, bof en rodehond zijn het aantal zieken en het sterftecijfer door vaccinatie drastisch gedaald.

Wat betekent het Latijnse woord virus?

In het Nederlands werd het woord vanaf de 17e eeuw gebruikt voor vergiftigde etter of giftig vocht; pas rond 1930 tot 1940 ging het de kleine ziekteverwekker aanduiden.

Welk virus veroorzaakt baarmoederhalskanker?

Tijdens een infectie integreert het virale genoom in het DNA van de gastheercel, waardoor genen voor celgroei ontregeld kunnen raken; vaccinatie vermindert de frequentie.

Hoeveel keer kleiner dan bacteriën zijn de meeste virussen ongeveer?

Door hun geringe afmetingen zijn virussen niet zichtbaar met een lichtmicroscoop.

Over welk speciaal enzym beschikken retrovirussen?

Het enzym maakt een DNA-molecuul op basis van een RNA-sjabloon; dat DNA integreert vervolgens in een chromosoom van de gastheer.

Hoe heet een compleet virusdeeltje zoals het buiten de gastheercel voorkomt?

Zo'n deeltje bestaat uit een nucleïnezuur in een beschermende eiwitmantel, bij sommige soorten nog omgeven door een envelop van lipiden.

Welke Nederlandse microbioloog concludeerde in 1898 dat er een nieuw soort pathogeen in het filtraat zat?

Hij noemde het een contagium vivum fluidum, een levend, oplosbaar besmettingsmiddel; het duurde meer dan tien jaar voordat zijn ontdekking breed werd geaccepteerd.

Hoe heet het fenomeen dat een virus maandenlang slapend in het menselijk lichaam circuleert?

Het komt voor bij herpesvirussen zoals het epstein-barrvirus (ziekte van Pfeiffer) en het varicellazostervirus (waterpokken en gordelroos).

Welke vorm hebben de meeste virussen die dieren infecteren?

Die vorm is de gunstigste manier om uit identieke subeenheden een stabiele, gesloten mantel te bouwen; het rotavirus heeft er zoveel dat het bolvormig lijkt.

Welk virus kan muggen, vogels, paarden én mensen infecteren?

De meeste virussen zijn juist gespecialiseerd op een beperkt aantal gastheren; het mazelenvirus is zelfs geheel op de mens gespecialiseerd.

Onder welke naam staat het afweersysteem bekend waarmee bacteriën fragmenten van faag-DNA opslaan?

Bij een tweede infectie blokkeren de bacteriën de replicatie via een vorm van RNA-interferentie, vergelijkbaar met de verworven immuniteit van dieren.

Tussen welke waarden ligt de diameter van een virus gewoonlijk?

Daardoor zijn de meeste virussen niet met een lichtmicroscoop waar te nemen; onderzoekers gebruiken elektronenmicroscopen om hun structuur te ontrafelen.

In welk jaar werd het ebolavirus voor het eerst vastgesteld?

Sindsdien heeft het virus met tussenpozen uitbraken met hoge sterftecijfers veroorzaakt, het ernstigst in West-Afrika tussen 2013 en 2016.

Welke parasitaire bacterie kan zich, net als virussen, alleen in gastheercellen voortplanten?

Zulke organismen verloren tijdens hun evolutie eigenschappen om zelfstandig te leven, wat de reductiehypothese over het ontstaan van virussen steunt.

Hoge waarden van welk antilichaam in het bloed wijzen meestal op immuniteit?

Antilichamen binden zich specifiek aan de eiwitmantel van het virus, waarna het deeltje niet langer infectieus is.

Welke Russische bioloog liet besmettelijk plantensap door een filter gaan dat bacteriën tegenhield?

Ook na filtratie bleef het sap besmettelijk, wat de hypothese van Adolf Mayer over onzichtbaar kleine bacteriën onderuithaalde.

Hoe heet het proces waarbij genetisch materiaal van twee virussen vermengd raakt tot een nieuw genoom?

In zeldzame gevallen kan dit proces een pandemie veroorzaken; het verloopt vooral gemakkelijk bij virussen met een gesegmenteerd genoom.

Welke Nobelprijswinnaar bedacht in 1971 een zevengroepig classificatiesysteem voor virussen?

Het systeem is gebaseerd op de structuur van het genoom en de manier waarop het virus messenger-RNA aanmaakt; het wordt naast de ICTV-classificatie gebruikt.

Welk reuzenvirus heeft een eiwitmantel van meer dan 400 nm breed met een draderig oppervlak?

Reuzenvirussen zijn zo groot dat sommige soorten eerst voor bacteriën werden aangezien; dit exemplaar heeft zelfs genen voor een rudimentaire stofwisseling.

Tot welke klasse behoren de meeste antivirale middelen die op de markt zijn gebracht?

Zodra zo'n op een DNA-bouwsteen lijkend molecuul is ingebouwd, stopt de polymerisatie van de keten; bekende voorbeelden zijn aciclovir en remdesivir.

Uit hoeveel subeenheden bestaat een icosaëdrische virusmantel minimaal?

Elk van die subeenheden is zelf weer samengesteld uit een vast aantal identieke subunits; het rotavirus heeft er veel meer en lijkt daardoor bolvormig.

Welke Amerikaan kristalliseerde in 1935 het deeltje dat nu als tabaksmozaïekvirus bekendstaat?

Niet lang daarna werd de elektronenmicroscoop uitgevonden, waarmee virussen voor het eerst zichtbaar konden worden gemaakt.

In welk land veroorzaakte het marburgvirus in april 2005 een veelbesproken uitbraak?

Het marburgvirus werd in 1967 ontdekt en behoort tot de filovirussen, draadvormige virussen die hemorragische koorts veroorzaken.

In welk jaar werd het International Committee on Taxonomy of Viruses (ICTV) opgericht?

Het comité wil een consensus-gebaseerde taxonomie die de evolutie van virussen weerspiegelt; vanaf 2018 werd het systeem grondig herzien.

Hoeveel complete virusgenoomsequenties telde de database van het NCBI in 2020 ruim?

Hoewel er miljoenen verschillende virussen in de natuur voorkomen, zijn er slechts enkele duizenden in detail beschreven.