30 leuke feiten over Vrouwengezondheid: menopauze en osteoporose

Wie hebben na een langer verblijf in de ruimte allemaal last van osteoporose?

Zonder de belasting van de zwaartekracht neemt de botmassa snel af, want bot heeft druk nodig om sterk te blijven.

Wat is bij osteoporose verlaagd door afgenomen botmassa en een verstoorde botmatrix?

De botten verliezen sterkte, met vooral breuken van wervelkolom, heup, pols, bovenarm en bekken tot gevolg.

Welke medische ingreep veroorzaakt met zekerheid de menopauze?

Ook radiotherapie of chemotherapie kan een voortijdige menopauze uitlokken.

Wat raakt tijdens de overgang op, hoewel het bij de geboorte al in aanleg aanwezig is?

Tegelijk verandert de hormonale balans van het lichaam, wat uiteindelijk de menstruatie doet veranderen.

Welke twee hormoonspiegels worden tijdens de overgang minder stabiel?

De menstruatie kan daarna van het ene op het andere moment stoppen of geleidelijk afnemen.

Welk tekort komt bij ouderen relatief veel voor en kan bijdragen aan osteoporose?

Ook hyperparathyreoïdie, een overactieve bijschildklier, komt bij ouderen relatief vaak voor.

Wat is de hoofdoorzaak van de verhoogde gezondheidsrisico's na de menopauze?

Datzelfde hormoontekort verhoogt bij vrouwen ook het risico op botverlies.

Hoe wordt het begin van de menopauze gedefinieerd?

De periode rondom en vooral vóór dat moment wordt de overgang genoemd.

Op welke gemiddelde leeftijd treedt de menopauze in Europa op?

Bij de meeste Europese vrouwen valt het moment ergens tussen hun 44e en 55e.

Tussen welke leeftijden bereiken de botten hun piekbotmassa?

Goede voeding met voldoende calcium, magnesium en vitamine D, beweging en zonlicht helpen die opbouw.

Wat betekent het Oudgriekse woord "μήν", waarvan de naam menopauze is afgeleid?

Het tweede deel van het woord komt van "παῦσις", dat "doen ophouden" betekent.

Met welke techniek wordt de botmineraaldichtheid bepaald?

De afkorting staat voor Dual Energy X-ray Absorptiometry, een vorm van röntgenabsorptie die ook als DXA wordt afgekort.

Boven welke leeftijd treden osteoporotische breuken vooral op?

Het breukrisico stijgt gestaag met de leeftijd, bij mannen én vrouwen.

Waar staat de afkorting HST voor bij de behandeling van overgangsklachten?

De dosering en het soort hormonen bepalen welke bijwerkingen kunnen optreden.

Waarop hebben postmenopauzale vrouwen, naast botontkalking en hart- en vaatziekten, een verhoogde kans?

Het verhoogde risico geldt vooral voor vrouwen van Europese afkomst.

Welke medische term staat voor de overgang, de periode rondom de menopauze?

Een andere benaming is perimenopauze; het proces duurt van enkele jaren ervoor tot enkele jaren erna.

In welke levensfase begint de botmassa af te nemen?

De afbraak door osteoclasten neemt dan toe, terwijl de botvorming door osteoblasten afneemt.

Vóór welke leeftijd moet de menopauze optreden om als prematuur te gelden?

Zo'n premature menopauze treft ongeveer 1% van de vrouwen en kan een genetische oorzaak hebben.

Welke cellen zorgen voor de afbraak van bot?

Hun tegenhangers bouwen juist nieuw bot op; bij veroudering raakt die balans verstoord.

Welke mensaap kent, net als de mens, een menopauze?

Ook bij twee walvisachtigen, de orka en de griend, stopt de eisprong aan het eind van het leven.

Van welke twee botten gebruikt de WHO de mineraaldichtheid om osteoporose te definiëren?

Van het dijbeen telt alleen het bovenste deel mee in de definitie van de Wereldgezondheidsorganisatie.

Welk hormoon wordt bij een bloedtest gemeten om een veranderende hormoonhuishouding aan te tonen?

Veel zegt die waarde niet: ze schommelt enorm in de overgang en staat los van de ernst van de klachten.

Welk deel van de vrouwen van 50 jaar of ouder loopt minstens één osteoporotische botbreuk op?

Bij mannen van die leeftijd gaat het om één op de vijf.

Vanaf welke leeftijd treedt botverlies bij mannen vooral op?

Het komt vaker voor bij mannen met tekorten in de productie van testosteron en oestrogeen.

Hoeveel standaardafwijkingen onder de normale piekbotmassa moet de BMD liggen voor de diagnose osteoporose?

Ultrageluid en een perifere DEXA kunnen vooraf inschatten of een volledige meting aangewezen is.

Hoeveel keer zoveel glucocorticoïden gebruiken 75-plussers vergeleken met gemiddeld?

Deze middelen, zoals prednison, zijn een bekende oorzaak van osteoporose; er bestaan aparte richtlijnen voor preventie bij gebruik ervan.

Hoeveel extra calcium per dag wordt bij bisfosfonaatgebruik geadviseerd als iemand geen zuivel gebruikt?

Wie dagelijks één tot drie porties zuivel neemt, heeft aan de helft van die dosis genoeg; bij vier porties is extra calcium overbodig.

Welk middel remt de botafbraak én stimuleert de botvorming?

Ook bijschildklierhormoon werkt anabool, terwijl de meeste andere middelen alleen de afbraak tegengaan.

Welke twee middelen gelden voor sommige auteurs als eerste keuze bij osteoporose?

Die voorkeur berust mede op hun effectiviteit; etidroninezuur hoort juist niet bij de meest effectieve middelen.

Hoeveel deelnemers telde de Cochrane-review over oefeningen na osteoporotische wervelfracturen?

Onder die deelnemers, verdeeld over negen studies, waren slechts 68 mannen.