30 leuke feiten over Zonnewijzers

In welk land werd de oudst bekende zonnewijzer gevonden?

Het instrument dateert van omstreeks 1500 v.Chr. en is daarmee ongeveer 3.500 jaar oud.

Hoeveel minuten loopt de klok extra voor op een zonnewijzer zodra de zomertijd geldt?

Die extra tijd komt boven op het verschil door de ligging ten westen van de lengtegraad waarop de kloktijd is afgestemd.

Wat geven de lijnen op een islamitische zonnewijzer aan?

Meestal gaat het om de tijdstippen voor Zuhr, Asr-i evvel en Asr-i sâni; het is een zogeheten puntzonnewijzer.

Naar welke windrichting wijst de schaduw op het noordelijk halfrond precies op de middag?

De zon staat dan in haar hoogste stand van die dag, precies boven de meridiaan van de plek waar het instrument staat.

Welk type zonnewijzer wijst slechts één uur van de dag aan?

Het zonlicht door een opening in een glasraam, of de schaduw van een zuil of een bol, valt dan precies op één lijn.

Welke tijd geven zonnewijzers meestal aan?

Volgens die tijd is het twaalf uur op het moment dat de zon op haar hoogste punt staat.

Wat heeft een digitale zonnewijzer ondanks zijn naam niet?

Het licht valt door spleten in twee platen en vormt zo een beeld in cijfers, net als op een digitaal uurwerk.

Waaraan moet de stijl van een zonnewijzer evenwijdig staan om het hele jaar juist te wijzen?

Zo'n stijl wijst naar de pool en heet daarom poolstijl; het is de schaduwgever van de meest voorkomende zonnewijzers.

Hoe is de lijn voor het middaguur op een horizontale zonnewijzer gericht?

Bij dit type ligt het vlak met de uurlijnen plat; de lijnen en de stijl kunnen vanaf een equatoriale zonnewijzer worden doorgetrokken.

Waaraan is de hoek tussen een poolstijl en het grondvlak gelijk?

Een gnomon werkt anders: daarbij staat de schaduwgever loodrecht op het vlak met de uurlijnen.

Op welk halfrond lopen de uurcijfers van een horizontale zonnewijzer tegen de klok in?

Bij een verticale zonnewijzer is het precies omgekeerd: daar lopen de cijfers juist op het andere halfrond tegen de klok in.

Welke vorm heeft de omtrek waarop de uurpunten van een analemmatische zonnewijzer staan?

De precieze vorm hangt af van de plek op aarde; wie op de juiste datum gaat staan, wijst met zijn eigen schaduw het uur aan.

In welke stad staat bij de Jacobikerk de oudste zonnewijzer van Nederland?

De verticale zonnewijzer stamt uit 1463 en is ook een van de oudste van Europa.

Op welke datum valt de Vlaamse feestdag die de Marnixringzonnewijzer met een lijn aanduidt?

Op die dag schuift de schaduw van een bolletje op de stijl van 's morgens tot 's avonds over een gebogen lijn.

In hoeveel uren verdeelde men tot omstreeks 1300 de tijd dat de zon op was?

Die uren waren niet het hele jaar even lang; er bestaan zonnewijzers die speciaal op zulke ongelijke uren zijn aangepast.

Hoe heet de correctie die nodig is doordat de aarde in een elliptische baan om de zon draait?

Ze verschilt van dag tot dag: in lente en zomer blijft ze binnen 6 minuten, in de koude helft van het jaar kan ze oplopen tot 16 minuten.

Op welke plek in Rome stond het Horologium van Augustus?

De keizer liet er na het einde van de burgeroorlogen meerdere werken uitvoeren, waaronder een openbaar park en een mausoleum voor zijn familie.

Hoe heet de ene uurlijn van een zonnewijzer die alleen het middaguur aanwijst?

Ze is meestal uitgevoerd als een strip op een plein, op een pad of op de vloer van een kerk.

In welke stad staat op het stationsplein een grote pijl die steeds naar de zon wijst?

De constructie is geen echte zonnewijzer: ze hangt niet af van zonlicht en wijst ook bij bewolking de juiste richting aan.

In welke stad staat de poolstijl van een zonnewijzer ongeveer horizontaal?

De stad ligt op ruim 1° noorderbreedte, vrijwel op 0°, en de helling van de stijl volgt die waarde.

Vanaf welk moment tellen de zogeheten Babylonische uren?

Italische uren tellen juist vanaf de vorige ondergang van de zon; beide stammen uit de eeuwen waarin men van licht tot donker werkte.

Hoeveel minuten loopt de officiële tijd per lengtegraad westelijker meer voor op de zonnetijd?

Het is een van de drie oorzaken waardoor een uurwerk en een zonnewijzer in de Lage Landen niet gelijk lopen.

In welke Belgische stad ligt het Zonnewijzerpark met sinds 2000 een digitale zonnewijzer?

De tijdsaanduiding van zo'n zonnewijzer verspringt om de 5 of 10 minuten.

Op de zonnetijd van welke oostelijke lengtegraad is de officiële tijd in Nederland afgestemd?

Nederland en Vlaanderen liggen veel westelijker, rond 5° oosterlengte, waardoor de klok er flink voorloopt op de zon.

Hoe lopen de uurlijnen op een verticale zonnewijzer die precies naar het westen is gericht?

Zo'n zonnewijzer heeft geen lijn voor het middaguur en toont alleen de uren van de namiddag.

Hoeveel minuten loopt een uurwerk op 1 juli midden in Nederland voor op een zonnewijzer?

De som bestaat uit drie delen: de ligging op 5° oosterlengte, een kleine dagelijkse correctie en de zomertijd.

In welke techniek is de zonnewijzer op de voormalige apotheek Delacre uitgevoerd?

Hij staat, bijna westelijk gericht, hoog aan de trapgevel van een neogotisch gebouw en geldt als een van de mooiste van België.

Naar welke Franse plaats is de analemmatische zonnewijzer ook genoemd?

Het plaatsje ligt nabij Bourg-en-Bresse; daar bevindt zich de oudste zonnewijzer van dit soort.

Uit welk jaar stamt de tafelzonnewijzer in het Rubenshuis in Antwerpen?

Het is de oudst bekende volwaardige zonnewijzer van Vlaanderen en hij is er permanent tentoongesteld.

Aan wie wordt de oudste overlevende islamitische zonnewijzer toegeschreven?

Het stuk wordt bewaard in het Museo Etnológico y Arqueológico de Córdoba in Spanje.