30 leuke feiten over Zwarte gaten

Hoe heet het denkbeeldige oppervlak dat als grens rond een zwart gat fungeert?

Vlak buiten dit oppervlak kan licht nog net aan de enorme zwaartekracht ontsnappen.

Wat hebben de meeste sterrenstelsels naar men aanneemt in hun centrum?

Zulke reuzen hebben een massa van vijftigduizend tot vele miljoenen malen die van de zon.

Uit welke gebeurtenis in het leven van een zware ster ontstaat een stellair zwart gat?

Stellaire zwarte gaten hebben een massa van omstreeks 5 tot 100 keer die van de zon.

Hoe heet het uitrekken van een invallende waarnemer tot een lange sliert bij een zwart gat?

De oorzaak is de extreem grote gradiënt van het zwaartekrachtveld vlak bij het zwarte gat.

Hoe heet het superzware zwarte gat in het centrum van de Melkweg?

De massa is bepaald door de banen te bestuderen van sterren die zich in de buurt van het centrum bevinden.

Hoe neemt een zwart gat na zijn vorming meestal toe in grootte?

Smelt het daarna samen met andere zwarte gaten, dan kan er een exemplaar ontstaan van miljarden keren de massa van de zon.

In welke richting kunnen licht en materie de grens van een zwart gat passeren?

Daardoor kan van binnenuit geen enkel signaal naar buiten worden verstuurd.

Hoe heet de schijf van gas die zich vormt rond een zwart gat dat een nabije ster leegtrekt?

In het Nederlands heet zo'n schijf ook wel een aangroeischijf.

Waarin is de massa van een zwart gat volgens de relativiteitstheorie geconcentreerd?

Dat kan een punt, een ring of een bol zijn; daarover zijn de geleerden het niet in alle gevallen eens.

Met welke telescoop werd in 2019 de eerste echte foto van een zwart gat gemaakt?

Het is een virtuele radiotelescoop zo groot als de aarde; het nieuws werd op 10 april 2019 bekendgemaakt.

Welk verschijnsel treedt op als een zwaar hemellichaam het licht van een verre bron afbuigt?

Liggen bron, zwaar hemellichaam en waarnemer precies op een lijn, dan ontstaat een ringvormig beeld.

Wat kan er ontstaan door sterke veranderingen in de zwaartekracht bij botsende zwarte gaten?

Zulke signalen zijn alleen op te vangen met speciaal aangepaste instrumenten.

Hoe lopen klokken dicht bij een zwart gat voor een waarnemer die er ver vandaan staat?

Voor iemand die zelf naar het zwarte gat valt, blijft de eigen klok juist even snel gaan.

Welke detector registreert sinds 2015 samensmeltingen van zwarte gaten?

Het is een detector voor zwaartekrachtgolven, die vrijkomen wanneer twee zwarte gaten op elkaar botsen.

In welk sterrenstelsel ligt het zwarte gat dat in 2019 als eerste werd gefotografeerd?

Het beeld toont de fotonengordel rond de horizon van het zwarte gat en de schaduw van die horizon.

Welke Amerikaanse natuurkundige introduceerde in 1967 de benaming black hole?

Hij had eerder onder meer aan de waterstofbom gewerkt.

Welke latere atoombomgeleerde berekende in 1939 als eerste de vorming van een zwart gat?

Hij deed dat samen met zijn student Hartland Snyder en ging daarbij uit van een gasbol.

Welke vorm heeft de horizon van een zwart gat dat niet draait?

Bij een draaiend zwart gat wijkt de horizon juist van die vorm af.

In welke theorie maakte Einstein in 1905 aannemelijk dat niets sneller gaat dan het licht?

Het idee van sterren waaraan niets kan ontsnappen had vóór die tijd nog geen enkele concrete onderbouwing.

Welke grootheid beschrijft een zwart gat volledig, samen met massa en elektrische lading?

Twee zwarte gaten met gelijke waarden voor deze parameters zijn dus identiek aan elkaar.

In welk jaar toonde Stephen Hawking theoretisch aan dat zwarte gaten langzaam moeten verdampen?

Hoe kleiner het zwarte gat, hoe sneller de verdamping gaat; na een tijd kan het helemaal verdwijnen.

Op hoeveel lichtjaar van de zon ligt het zwarte gat in het centrum van de Melkweg?

Het is met afstand het zwaarste zwarte gat van de Melkweg; de andere zijn stellair.

Via welk proces heffen een deeltje en zijn antideeltje elkaar vrijwel meteen weer op?

Aan de rand van een zwart gat valt soms één deeltje naar binnen, terwijl het andere de ruimte in ontsnapt.

Welke Engelse geoloog veronderstelde rond 1790 al het bestaan van onzichtbare sterren?

De Franse wiskundige Pierre-Simon Laplace kwam onafhankelijk van hem op hetzelfde idee.

Welke metriek beschrijft een ongeladen, niet-draaiend zwart gat?

Het is de oplossing van de einstein-vergelijkingen in vacuüm met bolsymmetrie.

Hoeveel kilometer is de Schwarzschildstraal van een stilstaand zwart gat zo zwaar als de zon?

Deze straal is evenredig met de massa van het zwarte gat.

Met wie deelde Reinhard Genzel in 2020 een Nobelprijs voor onderzoek aan het Melkwegcentrum?

Beiden bepaalden onafhankelijk van elkaar de massa van het centrale zwarte gat uit de bewegingen van sterren, gemeten in nabij-infrarood.

Welk zwart gat gold anno 2024 als het dichtstbijzijnde bekende exemplaar?

Het staat op een afstand van 1560 lichtjaar.

In welk jaar vonden Newman en anderen oplossingen voor zwarte gaten met rotatie én lading?

Met de Kerr-Newman-geometrie kunnen draaiende zwarte gaten met of zonder lading worden beschreven.

Welk soort straling verraadt het spectrum van de radiobron in het centrum van de Melkweg?

De bron kreeg in 1982 een eigen naam om haar te onderscheiden van de andere componenten van het gebied.