Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Complottheorieën zijn van alle tijden: van de Protocollen van de wijzen van Sion en de dolkstootlegende tot chemtrails, de Grote Reset en de chip in het coronavaccin. Sommige bleken waar, de meeste blijken onfalsifieerbaar. Deze quiz test wat je weet over de bekendste complotten uit Nederland en België, zoals de Bijlmerramp, de Bende van Nijvel en de Roze Balletten, en over wereldwijde klassiekers rond Kennedy, Diana en de Apollo-maanlanding. Ook de wetenschap achter het complotdenken komt aan bod: waarom mensen patronen zien, wat Karl Popper erover zou zeggen en hoe lang een complot volgens de wiskunde geheim kan blijven.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Hoe wordt iemand genoemd die een complottheorie aanhangt?
complotdenker
Zodra een complot bewezen is, is het geen theorie meer. De meeste theorieën zijn echter noch volledig te bewijzen, noch te falsifiëren.
Q 02In welke roman van Dan Brown draait het om een verzwegen huwelijk van Christus met Maria Magdalena?
'De Da Vinci Code'
Een verwante theorie stelt dat de Katholieke Kerk documenten verbergt waarin Jezus zou toegeven niet goddelijk te zijn.
Q 03Waarnaar zou de geheime organisatie Illuminati volgens complotdenkers streven?
Nieuwe Wereldorde
Soortgelijke verdenkingen treffen de vrijmetselaars, Skull and Bones en Opus Dei.
Q 04Wie zou volgens complotdenkers het dodelijke auto-ongeluk van prinses Diana hebben geregeld?
het Britse koningshuis
Het motief zou zijn geweest: verlost raken van iemand die de familie jarenlang in een kwaad daglicht stelde.
Q 05In welk jaar werd Osama bin Laden volgens de officiële lezing gedood?
2011
Sommige complotdenkers houden vol dat de Al Qaida-leider al eerder was overleden; anderen beweren juist dat hij nog steeds in leven is.
Q 06Welke Nederlandse politicus zou in 2002 door inlichtingendiensten uit de weg zijn geruimd?
Pim Fortuyn
Iets als complot wegzetten is ook een debattechniek: farmaceuten gebruikten dat frame om legitieme aantijgingen als een verzonnen Big Pharma-complot af te doen.
Q 07Welke familie wordt in complottheorieën genoemd als de machtigste in de bankwereld?
Rothschilds
De financiële wereld zou politici lucratieve banen beloven in ruil voor vrij spel, en de kosten van crises afwentelen op de belastingbetaler.
Q 08In welk jaar vond het Roswellincident plaats, waarbij een ufo zou zijn neergestort?
1947
Een variant van de ufo-theorie stelt dat de regering een akkoord sloot met buitenaardse wezens: ontvoeringen in ruil voor technische kennis.
Q 09Welke Duitse stad zou volgens een satirische complottheorie uit de jaren 1990 niet bestaan?
Bielefeld
Zulke loze complotten worden bewust verzonnen om te laten zien hoe je elke theorie met 'bewijs' kunt stutten zonder dat ze ooit te weerleggen valt.
Q 10In wiens opdracht zou rockzanger Kurt Cobain volgens een complottheorie zijn vermoord?
Courtney Love
Over John Lennon bestaat een vergelijkbaar verhaal: hij zou in 1980 zijn vermoord in opdracht van de Amerikaanse overheid.
Q 11Welke Disneyfilm zou zijn uitgebracht om de aandacht af te leiden van Walt Disneys bevroren lijk?
'Frozen'
Beroemdheden als Elvis Presley, Tupac Shakur en Michael Jackson zouden volgens soortgelijke theorieën hun dood in scène hebben gezet.
Q 12Van welke geheime dienst zouden de 'mannen in witte pakken' bij de Bijlmerramp zijn geweest?
Mossad
De ramp in de Amsterdamse Bijlmer gebeurde in 1992 en is een van de bekendste voedingsbodems voor Nederlands complotdenken.
Q 13Welk land bestaat volgens een satirische complottheorie niet en zou in werkelijkheid zee zijn?
Finland
Ook Listenbourg hoort bij deze satire: een verzonnen land dat aan het Iberisch Schiereiland zou liggen.
Q 21Vanaf welk decennium kwam het complotdenken in Nederland weer op na een dip in de jaren 1970?
1980
René Zwaap verklaart de comeback doordat het complotdenken de plek innam die ideologie en de maakbaarheidsgedachte eerder hadden.
Q 22Welke Koerdische verzetsbeweging werd in complottheorieën gelinkt aan de moord op Olof Palme?
PKK
Jan Bondeson wijdde er in 'Blood on the snow' (2005) een heel hoofdstuk aan; de Nederlandse ex-commissaris Dolf van Soest bleef erin geloven.
Q 23Aan welke universiteit was natuurkundige David Robert Grimes in 2016 verbonden?
Oxford
Grimes rekende met drie factoren: het aantal samenzweerders, de verstreken tijd en de intrinsieke kans dat een samenzwering mislukt.
Q 14Welke bende teisterde België in de jaren tachtig en zou volgens complotdenkers de staat willen destabiliseren?
Nijvel
Met terreur zou de organisatie kiezers richting extreemrechts hebben willen duwen; later won de lezing dat het om een gewone criminele bende ging.
Q 15Welke naam kregen de WEF-plannen om de wereldeconomie na de COVID-19-pandemie te hervormen?
Grote Reset
Ook de Bilderbergconferentie en Operatie Gladio worden door complotdenkers gezien als voorbereiding op een wereldregering.
Q 16Welke filosoof stelde dat wetenschap bestaat uit hypothesen die gefalsifieerd kunnen worden?
Karl Popper
Critici merken op dat complottheorieën niet falsifieerbaar zijn: tegenbewijs wordt genegeerd of zelfs verdraaid tot bewijs vóór de theorie.
Q 17Welke Belgische koning kwam in 1934 om bij een bergbeklimming die complotdenkers als moord zien?
Albert I
De theorie wijst Duitse spionnen aan als daders van wat officieel een ongeluk in de bergen was.
Q 18Welke astronaut sloeg vlak voor het verlaten van de maan een paar golfballen weg?
Alan Shepard
Complotdenkers vinden het verdacht dat er wél tijd was voor golf, maar nooit een foto van de sterren werd gemaakt met een lange sluitertijd.
Q 19Onder welk kasteel zou Walt Disney volgens een complottheorie bevroren begraven liggen?
Doornroosje
Andere varianten situeren zijn stoffelijk overschot ergens ondergronds in het Disneyland Resort of Walt Disney World Resort.
Q 20Welke legende stelt dat Duitsland de Eerste Wereldoorlog verloor door de eigen regering?
Dolkstootlegende
In werkelijkheid namen juist de hoge militairen het initiatief tot overgave nadat de Kaiserschlacht van 1918 was mislukt; de nazi's buitten het verhaal uit.
Q 24Wie werd in 2020 aangemerkt als vermoedelijke dader van de moord op Olof Palme?
Stig Engström
Hoofdaanklager Krister Petersson maakte de naam bekend op 10 juni 2020; de aangewezen man was zelf al in 2000 overleden.
Q 25De bemanning van welke Apollo-missie kon als enige niet gemakkelijk sterren zien?
13
Op de overige vluchten navigeerden de astronauten zelfs op de sterren; op foto's ontbreken die door de korte sluitertijden.
Q 26Welke geheime dienst schreef in 1903 de 'Protocollen van de wijzen van Sion'?
Ochrana
De vervalsing werd later overgenomen in antisemitische kringen in de Sovjet-Unie en nazi-Duitsland en is nog wijdverbreid in het Midden-Oosten.
Q 27Welke moraalwetenschapper onderscheidt vijf elementen van complottheorieën?
Brecht Decoene
Een van die elementen: de theorie veronderstelt hypercompetente daders met meesterlijke planning en een feilloze uitvoering op reusachtige schaal.
Q 28Wiens rechtse pers verspreidde de theorie dat Roosevelt Pearl Harbor bewust liet gebeuren?
Randolph Hearst
De regering zou de Japanse aanval hebben laten gebeuren om de Verenigde Staten de Tweede Wereldoorlog in te loodsen.
Q 29Binnen hoeveel jaar zou een geënsceneerde maanlanding volgens David Robert Grimes zijn onthuld?
3,7 jaar
Een achtergehouden kankermedicijn zou al binnen 3,2 jaar uitlekken; voor verzonnen klimaatverandering rekende hij 2,7 tot 26,8 jaar.
Q 30Welk genootschap stond centraal in een complotverhaallijn van de tv-serie 'Flikken Maastricht'?
Virtus et Justitia
De verhaallijn, een knipoog naar het Belgische schandaal rond seksfeesten van politici, liep in de seizoenen 13 en 14 van de serie.