Antarktyda — 30 ciekawostek

Kto kierował wyprawą, która 14 grudnia 1911 jako pierwsza zdobyła biegun południowy?

Norwegowie wyruszyli ze statku „Fram” i szli z Zatoki Wielorybiej w górę Lodowca Axela Heiberga. Brytyjska ekspedycja Terra Nova dotarła do celu miesiąc później.

Który skorupiak jest gatunkiem kluczowym ekosystemu Oceanu Południowego?

Żywią się nim wieloryby, foki, uchatki, kałamarnice, pingwiny i albatrosy, dlatego jego przełowienie skłoniło władze do uregulowania połowów.

Którym co do wielkości kontynentem świata jest Antarktyda?

Z powierzchnią 14,2 mln km² ustępuje Azji, Afryce i obu Amerykom, za to jest około 1,3 raza większa od Europy.

Co znaczy greckie słowo, od którego pochodzi nazwa „Antarktyda”?

W XVI wieku tym samym określeniem nazwano nawet krótkotrwałą francuską kolonię w Brazylii: „France Antarctique”.

Które góry dzielą Antarktydę na część wschodnią i zachodnią?

Łańcuch biegnie blisko przewężenia między Morzem Rossa a Morzem Weddella; większa z obu części kontynentu to Antarktyda Wschodnia.

Częścią którego superkontynentu była Antarktyda ponad 170 milionów lat temu?

Afryka oddzieliła się od Antarktydy około 160 milionów lat temu, a subkontynent indyjski odłączył się na początku kredy.

Która amerykańska stacja jest największą stacją badawczą na Antarktydzie?

Może przyjąć ponad 1000 osób: naukowców, personel techniczny, a nawet turystów. W latach 1962–1963 wystrzelono z niej 28 rakiet meteorologicznych.

Która cieśnina otworzyła się około 23 mln lat temu między Antarktydą a Ameryką Południową?

Dzięki temu kontynent otoczył Antarktyczny Prąd Okołobiegunowy, co sprzyjało ochłodzeniu, choć modele wskazują, że ważniejszy był spadek stężenia CO2 w atmosferze.

Jaką średnią grubość ma czapa lodowa pokrywająca Antarktydę?

Lód przykrywa około 98% kontynentu, a w podlodowcowym basenie Astrolabe na Ziemi Adeli jego grubość sięga aż 4897 m.

O ile wzrósłby poziom mórz, gdyby stopił się cały lądolód Antarktydy?

Kontynent skupia około 90% światowego lodu, czyli mniej więcej 70% zasobów słodkiej wody na Ziemi.

Które państwo zgłasza roszczenia do największego obszaru Antarktydy?

Część tych terenów obejmowały wcześniej roszczenia brytyjskie, przekazane po uzyskaniu niezależności. Żadne z roszczeń nie jest powszechnie uznawane.

W którym roku 12 państw podpisało Układ Antarktyczny?

Układ zakazuje działań wojskowych, prób jądrowych i wydobycia surowców mineralnych; z czasem przystąpiły do niego kolejne państwa, w tym Polska.

Ile stopni poniżej zera wyniosła najniższa temperatura zmierzona na Ziemi 21 lipca 1983?

Rekord padł na radzieckiej stacji polarnej w głębi Antarktydy. Obserwacje satelitarne wskazują na jeszcze większe mrozy, sięgające −93,2 °C.

Który wulkan na Wyspie Rossa jest najdalej na południe wysuniętym czynnym wulkanem?

Nazwę zawdzięcza okrętowi z wyprawy Jamesa Clarka Rossa z 1841 roku; sąsiedni, wygasły wulkan nazwano na cześć drugiego statku tej ekspedycji.

Jak nazywają się silne wiatry spływające z wyżynnego wnętrza Antarktydy ku jej brzegom?

W pobliżu wybrzeży ich prędkość sięga 50–90 m/s, czyli 180–325 km/h, a wiatry powyżej 15 m/s wieją tam przez 200–340 dni w roku.

W którym roku wyprawa Bellingshausena i Łazariewa jako pierwsza ujrzała brzeg Antarktydy?

Rosyjscy żeglarze zobaczyli ściślej barierę lodowca szelfowego; przez resztę XIX wieku kontynent pozostawał w dużej mierze niezbadany.

W którym masywie znajduje się najwyższy szczyt Antarktydy (4892 m)?

Masyw leży w Górach Ellswortha. Wiele antarktycznych gór ma pochodzenie wulkaniczne, a wygasłe wulkany dobrze się zachowały dzięki powolnej erozji.

Jak nazywa się największe jezioro podlodowcowe Antarktydy, odkryte w 1996 roku?

Ma około 16 tysięcy km² i leży pod czterokilometrową warstwą lodu, a warunkami przypomina ocean na Europie, księżycu Jowisza.

Jaką część biomasy ptaków Oceanu Południowego stanowią pingwiny?

Do charakterystycznych gatunków należą cesarski, Adeli, maskowy i białobrewy. Łącznie w regionie występują 53 gatunki ptaków.

Ile rodzimych gatunków roślin naczyniowych rośnie na Antarktydzie?

To śmiałek antarktyczny i kolobant antarktyczny z Półwyspu Antarktycznego. Dużo liczniejsze są mszaki: około 100 gatunków mchów i 25 gatunków wątrobowców.

Kto był pierwszym człowiekiem urodzonym na kontynencie antarktycznym?

Przyszedł na świat w 1978 roku w argentyńskiej bazie, do której rząd wysłał kilka rodzin, by sprawdzić, czy kontynent mogą zasiedlić cywile.

W jaki sposób grupa kontradmirała Dufka dotarła w 1956 roku na biegun południowy?

Amerykańscy wojskowi stanęli tam 31 października jako pierwsi ludzie od czasu brytyjskiej ekspedycji Terra Nova sprzed ponad czterech dekad.

Jakim zwierzęciem jest największy wyłącznie lądowy mieszkaniec Antarktydy, długi na 6 mm?

Na kontynencie brakuje rodzimych kręgowców całkowicie lądowych: ptaki i płetwonogie rozmnażają się na lądzie, ale pożywienie zdobywają w morzu.

Jak nazywany jest protokół o ochronie środowiska naturalnego do Układu Antarktycznego?

Wszedł w życie w 1998 roku i jest głównym dokumentem dotyczącym ochrony przyrody oraz zarządzania bioróżnorodnością kontynentu.

Który król jako pierwszy urzędujący monarcha odwiedził Antarktykę w lutym 2015 roku?

Wylądował na Ziemi Królowej Maud, do której Norwegia rości sobie prawa, i zyskał przydomek „króla Antarktydy”.

W której osadzie wielorybniczej urodziła się w 1913 roku Solveig Gunbjørg Jacobsen?

Norweżka była pierwszym dzieckiem urodzonym w południowym regionie polarnym; jej ojciec był asystentem kierownika stacji wielorybniczej na Georgii Południowej.

Kto dowodził Belgijską Wyprawą Antarktyczną na statku „Belgica”?

W 1898 roku było to pierwsze zimowanie u antarktydzkich wybrzeży, a w gronie uczestników znaleźli się polscy uczeni, w tym Antoni Bolesław Dobrowolski.

Jakich skorupiaków brakuje w faunie dennej mórz oblewających Antarktydę?

Tamtejsze zwierzęta denne wyróżniają też długowieczność i gigantyzm: żyją dłużej i osiągają większe rozmiary niż ich pobratymcy z cieplejszych wód.

Od jakiej niemieckiej krainy nazwano obszar Antarktydy, o który zabiegała Trzecia Rzesza?

Niemiecka nazwa tego terytorium brzmiała Neuschwabenland. Dziś postanowienia układu nie pozwalają żadnemu państwu wysuwać nowych roszczeń.

Jaki dwuliterowy kod ISO 3166-1 przypisano całej Antarktydzie?

Poszczególne placówki korzystają za to z różnych telefonicznych kodów krajów i walut, zależnie od państwa, które nimi zarządza.