Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Antarktyda to najzimniejszy, najsuchszy i najbardziej wietrzny kontynent Ziemi. Niemal w całości pokrywa ją lądolód, a zamiast stałych mieszkańców ma tylko załogi stacji badawczych. W quizie znajdziesz pytania o historię odkryć i zdobycie bieguna południowego, o lodowce, góry i wulkany, o klimat, zwierzęta i rośliny, a także o Układ Antarktyczny i polskie ślady na dalekim południu. Pytania mają różny poziom trudności: od podstaw geografii po ciekawostki dla znawców wypraw polarnych.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Kto kierował wyprawą, która 14 grudnia 1911 jako pierwsza zdobyła biegun południowy?
Roald Amundsen
Norwegowie wyruszyli ze statku „Fram” i szli z Zatoki Wielorybiej w górę Lodowca Axela Heiberga. Brytyjska ekspedycja Terra Nova dotarła do celu miesiąc później.
Q 02Który skorupiak jest gatunkiem kluczowym ekosystemu Oceanu Południowego?
kryl antarktyczny
Żywią się nim wieloryby, foki, uchatki, kałamarnice, pingwiny i albatrosy, dlatego jego przełowienie skłoniło władze do uregulowania połowów.
Q 03Którym co do wielkości kontynentem świata jest Antarktyda?
piątym
Z powierzchnią 14,2 mln km² ustępuje Azji, Afryce i obu Amerykom, za to jest około 1,3 raza większa od Europy.
Q 04Co znaczy greckie słowo, od którego pochodzi nazwa „Antarktyda”?
naprzeciwko Arktyki
W XVI wieku tym samym określeniem nazwano nawet krótkotrwałą francuską kolonię w Brazylii: „France Antarctique”.
Q 05Które góry dzielą Antarktydę na część wschodnią i zachodnią?
Transantarktyczne
Łańcuch biegnie blisko przewężenia między Morzem Rossa a Morzem Weddella; większa z obu części kontynentu to Antarktyda Wschodnia.
Q 06Częścią którego superkontynentu była Antarktyda ponad 170 milionów lat temu?
Gondwana
Afryka oddzieliła się od Antarktydy około 160 milionów lat temu, a subkontynent indyjski odłączył się na początku kredy.
Q 07Która amerykańska stacja jest największą stacją badawczą na Antarktydzie?
McMurdo
Może przyjąć ponad 1000 osób: naukowców, personel techniczny, a nawet turystów. W latach 1962–1963 wystrzelono z niej 28 rakiet meteorologicznych.
Q 08Która cieśnina otworzyła się około 23 mln lat temu między Antarktydą a Ameryką Południową?
Drake’a
Dzięki temu kontynent otoczył Antarktyczny Prąd Okołobiegunowy, co sprzyjało ochłodzeniu, choć modele wskazują, że ważniejszy był spadek stężenia CO2 w atmosferze.
Q 09Jaką średnią grubość ma czapa lodowa pokrywająca Antarktydę?
1,9 km
Lód przykrywa około 98% kontynentu, a w podlodowcowym basenie Astrolabe na Ziemi Adeli jego grubość sięga aż 4897 m.
Q 10O ile wzrósłby poziom mórz, gdyby stopił się cały lądolód Antarktydy?
60 m
Kontynent skupia około 90% światowego lodu, czyli mniej więcej 70% zasobów słodkiej wody na Ziemi.
Q 11Które państwo zgłasza roszczenia do największego obszaru Antarktydy?
Australia
Część tych terenów obejmowały wcześniej roszczenia brytyjskie, przekazane po uzyskaniu niezależności. Żadne z roszczeń nie jest powszechnie uznawane.
Q 12W którym roku 12 państw podpisało Układ Antarktyczny?
1959
Układ zakazuje działań wojskowych, prób jądrowych i wydobycia surowców mineralnych; z czasem przystąpiły do niego kolejne państwa, w tym Polska.
Q 13Ile stopni poniżej zera wyniosła najniższa temperatura zmierzona na Ziemi 21 lipca 1983?
89,2 °C
Rekord padł na radzieckiej stacji polarnej w głębi Antarktydy. Obserwacje satelitarne wskazują na jeszcze większe mrozy, sięgające −93,2 °C.
Q 21Kto był pierwszym człowiekiem urodzonym na kontynencie antarktycznym?
Emilio Palma
Przyszedł na świat w 1978 roku w argentyńskiej bazie, do której rząd wysłał kilka rodzin, by sprawdzić, czy kontynent mogą zasiedlić cywile.
Q 22W jaki sposób grupa kontradmirała Dufka dotarła w 1956 roku na biegun południowy?
drogą lotniczą
Amerykańscy wojskowi stanęli tam 31 października jako pierwsi ludzie od czasu brytyjskiej ekspedycji Terra Nova sprzed ponad czterech dekad.
Q 23Jakim zwierzęciem jest największy wyłącznie lądowy mieszkaniec Antarktydy, długi na 6 mm?
nielotna muchówka
Q 14Który wulkan na Wyspie Rossa jest najdalej na południe wysuniętym czynnym wulkanem?
Erebus
Nazwę zawdzięcza okrętowi z wyprawy Jamesa Clarka Rossa z 1841 roku; sąsiedni, wygasły wulkan nazwano na cześć drugiego statku tej ekspedycji.
Q 15Jak nazywają się silne wiatry spływające z wyżynnego wnętrza Antarktydy ku jej brzegom?
katabatyczne
W pobliżu wybrzeży ich prędkość sięga 50–90 m/s, czyli 180–325 km/h, a wiatry powyżej 15 m/s wieją tam przez 200–340 dni w roku.
Q 16W którym roku wyprawa Bellingshausena i Łazariewa jako pierwsza ujrzała brzeg Antarktydy?
1820
Rosyjscy żeglarze zobaczyli ściślej barierę lodowca szelfowego; przez resztę XIX wieku kontynent pozostawał w dużej mierze niezbadany.
Q 17W którym masywie znajduje się najwyższy szczyt Antarktydy (4892 m)?
Vinsona
Masyw leży w Górach Ellswortha. Wiele antarktycznych gór ma pochodzenie wulkaniczne, a wygasłe wulkany dobrze się zachowały dzięki powolnej erozji.
Q 18Jak nazywa się największe jezioro podlodowcowe Antarktydy, odkryte w 1996 roku?
Wostok
Ma około 16 tysięcy km² i leży pod czterokilometrową warstwą lodu, a warunkami przypomina ocean na Europie, księżycu Jowisza.
Q 19Jaką część biomasy ptaków Oceanu Południowego stanowią pingwiny?
90%
Do charakterystycznych gatunków należą cesarski, Adeli, maskowy i białobrewy. Łącznie w regionie występują 53 gatunki ptaków.
Q 20Ile rodzimych gatunków roślin naczyniowych rośnie na Antarktydzie?
dwa
To śmiałek antarktyczny i kolobant antarktyczny z Półwyspu Antarktycznego. Dużo liczniejsze są mszaki: około 100 gatunków mchów i 25 gatunków wątrobowców.
Na kontynencie brakuje rodzimych kręgowców całkowicie lądowych: ptaki i płetwonogie rozmnażają się na lądzie, ale pożywienie zdobywają w morzu.
Q 24Jak nazywany jest protokół o ochronie środowiska naturalnego do Układu Antarktycznego?
madrycki
Wszedł w życie w 1998 roku i jest głównym dokumentem dotyczącym ochrony przyrody oraz zarządzania bioróżnorodnością kontynentu.
Q 25Który król jako pierwszy urzędujący monarcha odwiedził Antarktykę w lutym 2015 roku?
Harald V
Wylądował na Ziemi Królowej Maud, do której Norwegia rości sobie prawa, i zyskał przydomek „króla Antarktydy”.
Q 26W której osadzie wielorybniczej urodziła się w 1913 roku Solveig Gunbjørg Jacobsen?
Grytviken
Norweżka była pierwszym dzieckiem urodzonym w południowym regionie polarnym; jej ojciec był asystentem kierownika stacji wielorybniczej na Georgii Południowej.
Q 27Kto dowodził Belgijską Wyprawą Antarktyczną na statku „Belgica”?
Adrien de Gerlache
W 1898 roku było to pierwsze zimowanie u antarktydzkich wybrzeży, a w gronie uczestników znaleźli się polscy uczeni, w tym Antoni Bolesław Dobrowolski.
Q 28Jakich skorupiaków brakuje w faunie dennej mórz oblewających Antarktydę?
krabów
Tamtejsze zwierzęta denne wyróżniają też długowieczność i gigantyzm: żyją dłużej i osiągają większe rozmiary niż ich pobratymcy z cieplejszych wód.
Q 29Od jakiej niemieckiej krainy nazwano obszar Antarktydy, o który zabiegała Trzecia Rzesza?
Szwabia
Niemiecka nazwa tego terytorium brzmiała Neuschwabenland. Dziś postanowienia układu nie pozwalają żadnemu państwu wysuwać nowych roszczeń.
Q 30Jaki dwuliterowy kod ISO 3166-1 przypisano całej Antarktydzie?
AQ
Poszczególne placówki korzystają za to z różnych telefonicznych kodów krajów i walut, zależnie od państwa, które nimi zarządza.