Archimedes — 30 ciekawostek

Co robił Archimedes, gdy zauważył, że ciało zanurzone w wodzie jest lżejsze niż w powietrzu?

Spostrzeżenie to doprowadziło go do sformułowania prawa wyporu i słynnego okrzyku, z którym wybiegł nago na ulicę.

Co według tradycji robił Archimedes w chwili, gdy zabił go rzymski legionista?

Rzymski wódz pochował go potem z honorami; jego śmierć uchodzi za symbol upadku greckiej nauki pod rzymskim panowaniem.

Którego odkrycia Archimedesa dotyczy zdanie „Dajcie mi punkt podparcia, a poruszę Ziemię”?

Archimedes sformułował też prawa równi pochyłej i sposoby wyznaczania środka masy dla prostych figur.

Co znaczą słowa „noli turbare circulos meos” przypisywane umierającemu Archimedesowi?

Uczony miał je wypowiedzieć, gdy zapytano go, kim jest – tuż przed tym, jak zginął z rąk rzymskiego żołnierza.

W którym dziele Archimedes wprowadził spiralę nazwaną później jego imieniem?

Inne zachowane traktaty dotyczą m.in. kwadratury paraboli, krzywych stożkowych oraz związku pola i obwodu koła.

Jaki warunek postawił władca Syrakuz Archimedesowi przy badaniu złotej korony?

Korona była arcydziełem sztuki złotniczej, a fizyk długo i bezskutecznie rozmyślał, jak wybrnąć z sytuacji.

Podczas której wojny Archimedes kierował pracami inżynieryjnymi przy obronie Syrakuz?

Skonstruowane przez niego i ukryte za murami machiny ciskały pociski w stronę rzymskich oddziałów.

Które dzieło Archimedesa zapoczątkowało hydrostatykę i aerostatykę?

To w nim sformułowane jest prawo Archimedesa, znane z legendy o złotej koronie i kąpieli w wannie.

Który władca Syrakuz podejrzewał złotnika o dodanie srebra do złotej korony?

Złoto jest miękkie, więc stop z mniej cennymi metalami powinien być twardszy – ale korony nie wolno było uszkodzić.

Kto według Rzymian bronił Syrakuz, gdy ukryte machiny Archimedesa ciskały w nich pociski?

Mimo to miasto padło, a uczony zginął z rąk rzymskich żołnierzy wbrew rozkazowi ich dowódcy.

Co na życzenie Archimedesa wyryto na jego nagrobku?

Był to hołd dla jego dowodów twierdzeń, które dziś znamy jako szkolne wzory na objętość i pole powierzchni tych brył.

Czego dotyczy dzieło Archimedesa „O liczeniu piasku”?

Archimedes oszacował w nim liczbę ziarenek piasku we wszechświecie, a rozważane przez niego liczby przekraczały wszystko, co znali Grecy.

W którym dziele Archimedes bada pole powierzchni i objętość czaszy kulistej?

Dowody z tego dzieła uczony cenił tak bardzo, że bryły, których dotyczyły, kazał wyryć na swoim nagrobku.

Który rzymski dowódca rozkazał ująć Archimedesa żywego po zdobyciu Syrakuz?

Rozkaz złamali jego własni żołnierze; Rzymianie mieli potem gorzko żałować śmierci uczonego.

Prekursorem jakiego rachunku jest Archimedes dzięki traktatowi o kwadraturze odcinka paraboli?

Ten sam uczony stworzył hydrostatykę i statykę, a w swoich dowodach łączył rozumowanie fizyczne z matematycznym.

Jak nazywała się największa liczba greckiego systemu liczbowego przed rozszerzeniem go przez Archimedesa?

Odpowiadała ona liczbie 10 000; Archimedes poszedł znacznie dalej, szacując liczbę ziarenek piasku we wszechświecie.

Jaki związek pokazuje Archimedes w dziele „O wymierzaniu koła”?

W innym traktacie Archimedes oszacował liczbę pi, zamykając ją między 3 i 10/71 a 3 i 1/7.

Około którego roku urodził się Archimedes?

Uczony przeżył około 75 lat i zginął podczas zdobycia Syrakuz przez Rzymian w czasie drugiej wojny punickiej.

Za pierwszy przykład użycia jakiej dziedziny uważa się sposób pracy Archimedesa?

Uczony traktował własności fizyczne jak obiekty matematyczne, a obserwacje fizyczne wykorzystywał do budowania nowych teorii.

Obwodem wielokąta foremnego o ilu bokach Archimedes przybliżył wartość liczby pi?

Jego oszacowanie było dokładniejsze niż u poprzedników i zamykało pi między 3 i 10/71 a 3 i 1/7.

W którym dziele Archimedes sformułował zasady statyki?

Archimedes uchodzi za twórcę statyki; jego sposób pracy uznawany jest za pierwszy przykład fizyki matematycznej.

Jaki był w czasach Archimedesa jedyny sposób sprawdzenia próby złota?

Metoda opierała się na tym, że czyste złoto jest miękkie, a stop z dodatkiem innych metali – twardszy.

Co rzymski wódz zabrał z Syrakuz jako jedyny łup po zdobyciu miasta Archimedesa?

Planetarium miało napęd hydrauliczny i odwzorowywało ruch pięciu planet, Słońca i Księżyca wokół nieruchomej Ziemi.

Jaką metodą rozumowania posługiwał się Archimedes, łącząc fizykę z matematyką?

Polegała ona na traktowaniu właściwości fizycznych jako matematycznych – i odwrotnie, na tworzeniu nowych teorii z obserwacji fizycznych.

Do czego Archimedes zastosował udoskonalony przez siebie wielokrążek?

Wśród jego wynalazków wymienia się też przenośnik śrubowy, zegar wodny, organy wodne i machiny obronne.

Jak miał na imię ojciec Archimedesa, z zawodu astronom?

Archimedes był też prawdopodobnie krewnym lub powinowatym władcy Syrakuz, który później powierzył mu zbadanie złotej korony.

Czego dotyczy dzieło Archimedesa „O konoidach i sferoidach”?

Wśród zachowanych traktatów Archimedesa są też prace o spiralach, kwadraturze paraboli i równowadze płaszczyzn.

Jakiej narodowości był filolog Johan Ludvig Heiberg, zasłużony badacz dzieł Archimedesa?

Heiberg przełożył i opracował dzieła znane od renesansu z tzw. Kodeksów A i B, a potem odcyfrował zaginiony Kodeks C.

Który antyczny historyk nie potwierdza opowieści o tragicznej pomyłce przy śmierci Archimedesa?

Uchodzi on za jedyne wiarygodne źródło na temat złupienia Syrakuz – dla włoskiego historyka nauki to ważny argument.

Który włoski historyk nauki starożytnej sceptycznie ocenia opowieść o śmierci Archimedesa?

Zauważa on, że wersję o tragicznej pomyłce przekazał częściowo Liwiusz, a upiększył ją później Plutarch.