Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Archimedes z Syrakuz to jeden z najwybitniejszych matematyków starożytności – twórca hydrostatyki, prekursor rachunku całkowego i konstruktor machin, które broniły jego miasta przed Rzymianami. Ten quiz sprawdza, co wiesz o jego życiu, odkryciach i zachowanych dziełach: od spirali i liczby pi po legendę o złotej koronie i kąpieli w wannie. Przekonaj się, czy znasz nie tylko okrzyk „Heureka!”, ale i to, co naprawdę się za nim kryje.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Co robił Archimedes, gdy zauważył, że ciało zanurzone w wodzie jest lżejsze niż w powietrzu?
Kąpał się w wannie
Spostrzeżenie to doprowadziło go do sformułowania prawa wyporu i słynnego okrzyku, z którym wybiegł nago na ulicę.
Q 02Co według tradycji robił Archimedes w chwili, gdy zabił go rzymski legionista?
Rozważał problem matematyczny
Rzymski wódz pochował go potem z honorami; jego śmierć uchodzi za symbol upadku greckiej nauki pod rzymskim panowaniem.
Q 03Którego odkrycia Archimedesa dotyczy zdanie „Dajcie mi punkt podparcia, a poruszę Ziemię”?
Zasady dźwigni
Archimedes sformułował też prawa równi pochyłej i sposoby wyznaczania środka masy dla prostych figur.
Q 04Co znaczą słowa „noli turbare circulos meos” przypisywane umierającemu Archimedesowi?
„Nie zamazuj moich kół”
Uczony miał je wypowiedzieć, gdy zapytano go, kim jest – tuż przed tym, jak zginął z rąk rzymskiego żołnierza.
Q 05W którym dziele Archimedes wprowadził spiralę nazwaną później jego imieniem?
„O liniach spiralnych”
Inne zachowane traktaty dotyczą m.in. kwadratury paraboli, krzywych stożkowych oraz związku pola i obwodu koła.
Q 06Jaki warunek postawił władca Syrakuz Archimedesowi przy badaniu złotej korony?
Nie wolno jej było uszkodzić
Korona była arcydziełem sztuki złotniczej, a fizyk długo i bezskutecznie rozmyślał, jak wybrnąć z sytuacji.
Q 07Podczas której wojny Archimedes kierował pracami inżynieryjnymi przy obronie Syrakuz?
Drugiej wojny punickiej
Skonstruowane przez niego i ukryte za murami machiny ciskały pociski w stronę rzymskich oddziałów.
Q 08Które dzieło Archimedesa zapoczątkowało hydrostatykę i aerostatykę?
„O ciałach pływających”
To w nim sformułowane jest prawo Archimedesa, znane z legendy o złotej koronie i kąpieli w wannie.
Q 09Który władca Syrakuz podejrzewał złotnika o dodanie srebra do złotej korony?
Hieron II
Złoto jest miękkie, więc stop z mniej cennymi metalami powinien być twardszy – ale korony nie wolno było uszkodzić.
Q 10Kto według Rzymian bronił Syrakuz, gdy ukryte machiny Archimedesa ciskały w nich pociski?
Bogowie
Mimo to miasto padło, a uczony zginął z rąk rzymskich żołnierzy wbrew rozkazowi ich dowódcy.
Q 11Co na życzenie Archimedesa wyryto na jego nagrobku?
Kulę, stożek i walec
Był to hołd dla jego dowodów twierdzeń, które dziś znamy jako szkolne wzory na objętość i pole powierzchni tych brył.
Q 12Czego dotyczy dzieło Archimedesa „O liczeniu piasku”?
Wielkich liczb i nieskończoności
Archimedes oszacował w nim liczbę ziarenek piasku we wszechświecie, a rozważane przez niego liczby przekraczały wszystko, co znali Grecy.
Q 13W którym dziele Archimedes bada pole powierzchni i objętość czaszy kulistej?
„O kuli i walcu”
Q 21W którym dziele Archimedes sformułował zasady statyki?
„O równowadze płaszczyzn”
Archimedes uchodzi za twórcę statyki; jego sposób pracy uznawany jest za pierwszy przykład fizyki matematycznej.
Q 22Jaki był w czasach Archimedesa jedyny sposób sprawdzenia próby złota?
Zginanie
Metoda opierała się na tym, że czyste złoto jest miękkie, a stop z dodatkiem innych metali – twardszy.
Q 23Co rzymski wódz zabrał z Syrakuz jako jedyny łup po zdobyciu miasta Archimedesa?
Globus i planetarium
Planetarium miało napęd hydrauliczny i odwzorowywało ruch pięciu planet, Słońca i Księżyca wokół nieruchomej Ziemi.
Dowody z tego dzieła uczony cenił tak bardzo, że bryły, których dotyczyły, kazał wyryć na swoim nagrobku.
Q 14Który rzymski dowódca rozkazał ująć Archimedesa żywego po zdobyciu Syrakuz?
Marcellus
Rozkaz złamali jego własni żołnierze; Rzymianie mieli potem gorzko żałować śmierci uczonego.
Q 15Prekursorem jakiego rachunku jest Archimedes dzięki traktatowi o kwadraturze odcinka paraboli?
Różniczkowego i całkowego
Ten sam uczony stworzył hydrostatykę i statykę, a w swoich dowodach łączył rozumowanie fizyczne z matematycznym.
Q 16Jak nazywała się największa liczba greckiego systemu liczbowego przed rozszerzeniem go przez Archimedesa?
Miriada
Odpowiadała ona liczbie 10 000; Archimedes poszedł znacznie dalej, szacując liczbę ziarenek piasku we wszechświecie.
Q 17Jaki związek pokazuje Archimedes w dziele „O wymierzaniu koła”?
Pola i obwodu koła
W innym traktacie Archimedes oszacował liczbę pi, zamykając ją między 3 i 10/71 a 3 i 1/7.
Q 18Około którego roku urodził się Archimedes?
287 p.n.e.
Uczony przeżył około 75 lat i zginął podczas zdobycia Syrakuz przez Rzymian w czasie drugiej wojny punickiej.
Q 19Za pierwszy przykład użycia jakiej dziedziny uważa się sposób pracy Archimedesa?
Fizyki matematycznej
Uczony traktował własności fizyczne jak obiekty matematyczne, a obserwacje fizyczne wykorzystywał do budowania nowych teorii.
Q 20Obwodem wielokąta foremnego o ilu bokach Archimedes przybliżył wartość liczby pi?
96
Jego oszacowanie było dokładniejsze niż u poprzedników i zamykało pi między 3 i 10/71 a 3 i 1/7.
Q 24Jaką metodą rozumowania posługiwał się Archimedes, łącząc fizykę z matematyką?
Mechaniczną
Polegała ona na traktowaniu właściwości fizycznych jako matematycznych – i odwrotnie, na tworzeniu nowych teorii z obserwacji fizycznych.
Q 25Do czego Archimedes zastosował udoskonalony przez siebie wielokrążek?
Wodowania statków
Wśród jego wynalazków wymienia się też przenośnik śrubowy, zegar wodny, organy wodne i machiny obronne.
Q 26Jak miał na imię ojciec Archimedesa, z zawodu astronom?
Fidiasz
Archimedes był też prawdopodobnie krewnym lub powinowatym władcy Syrakuz, który później powierzył mu zbadanie złotej korony.
Q 27Czego dotyczy dzieło Archimedesa „O konoidach i sferoidach”?
Krzywych stożkowych
Wśród zachowanych traktatów Archimedesa są też prace o spiralach, kwadraturze paraboli i równowadze płaszczyzn.
Q 28Jakiej narodowości był filolog Johan Ludvig Heiberg, zasłużony badacz dzieł Archimedesa?
Duńskiej
Heiberg przełożył i opracował dzieła znane od renesansu z tzw. Kodeksów A i B, a potem odcyfrował zaginiony Kodeks C.
Q 29Który antyczny historyk nie potwierdza opowieści o tragicznej pomyłce przy śmierci Archimedesa?
Polibiusz
Uchodzi on za jedyne wiarygodne źródło na temat złupienia Syrakuz – dla włoskiego historyka nauki to ważny argument.
Q 30Który włoski historyk nauki starożytnej sceptycznie ocenia opowieść o śmierci Archimedesa?
Lucio Russo
Zauważa on, że wersję o tragicznej pomyłce przekazał częściowo Liwiusz, a upiększył ją później Plutarch.