Astronomia — 30 ciekawostek

Kto odkrył Urana, pierwszą planetę odkrytą przy pomocy teleskopu?

Dom odkrywcy przy 19 New King Street w Bath, gdzie dokonał obserwacji, mieści dziś Herschel Museum of Astronomy.

Co oznaczają greckie słowa, od których pochodzi nazwa „astronomia”?

Dosłownie termin oznacza „prawa gwiazd” lub „kulturę z gwiazd”; współcześnie pojęcie profesjonalnej astronomii jest niemal tożsame z astrofizyką.

Kto przedstawił prawo powszechnego ciążenia, które ostatecznie wyjaśniło ruchy ciał niebieskich?

Skonstruował również teleskop zwierciadlany; dalsze odkrycia szły w parze z poprawą jakości i wielkości teleskopów.

Jak nazywa się widoczna zewnętrzna powierzchnia Słońca?

Nad nią leży cienka chromosfera, potem obszar przejściowy, w którym temperatura gwałtownie rośnie, a dalej rozciąga się korona.

Ile lat temu, według teorii Wielkiego Wybuchu, powstał Wszechświat?

Od tego momentu Wszechświat się rozszerza; w najwcześniejszym etapie przeszedł fazę gwałtownej ekspansji zwaną epoką inflacji.

Który polski astronom odkrył w 1992 roku pierwsze planety pozasłoneczne?

Przez prawie 50 lat astronomowie bezskutecznie szukali planet pozasłonecznych metodą astrometrii – precyzyjnych pomiarów ruchu gwiazd.

Jakiego typu galaktyką jest Droga Mleczna?

W jej dysku można wyodrębnić cztery ramiona spiralne, a w centrum znajduje się supermasywna czarna dziura.

Jaki składnik atmosfery nadaje Uranowi cyjanowy, turkusowy kolor?

To trzeci najczęstszy składnik atmosfery po wodorze i helu; stanowi 2,3% cząsteczek poniżej pokładu chmur metanowych.

Do jakiej osobnej kategorii planet astronomowie zaliczają czasem Urana i Neptuna?

Ich wnętrza składają się głównie z lodów i skał, a lód dominuje nad gazem – inaczej niż u Jowisza i Saturna.

Kto jako pierwszy prawidłowo opisał ruch planet, stwierdzając, że krążą po elipsach?

Teorię Kopernika obronili, rozszerzyli i poprawili Galileusz oraz Kepler; Galileusz jako pierwszy systematycznie używał teleskopu i metody doświadczalnej.

Ile lat trwa w przybliżeniu cykl aktywności słonecznej?

Cykl nie jest całkowicie regularny – minimum Maundera mogło wywołać w średniowieczu Małą Epokę Lodowcową.

Za jaki obiekt odkrywca Urana początkowo uznał nowo dostrzeżone ciało?

Rosyjski astronom Anders Johan Lexell jako pierwszy obliczył orbitę obiektu i stwierdził, że jest prawie kołowa – a więc to planeta.

Którą pod względem wielkości planetą Układu Słonecznego jest Uran?

Jest siódmą planetą od Słońca i choć jest widoczny gołym okiem, umknął uwadze starożytnych z powodu małej jasności i powolnego ruchu.

W którym roku odkryto Urana, pierwszą nową planetę w historii?

Odkrywca sporządził też szczegółowy katalog mgławic i gromad, a obszerniejsze katalogi gwiazd tworzył Nicolas-Louis de Lacaille.

Która sonda przeleciała obok Urana w 1986 roku?

Obrazy z sondy pokazały planetę niemal pozbawioną wyróżniających się cech – bez pasm chmur i burz znanych z innych planet-olbrzymów.

Jakie niezwykłe opady przewidują niektórzy naukowcy w głębi Urana?

Panujące tam temperatura i ciśnienie wystarczają, by rozkładać węglowodory do pyłu diamentowego – podobnie jak na Neptunie.

Który grecki astronom już w starożytności stworzył heliocentryczny model Układu Słonecznego?

W III wieku p.n.e. metodą geometryczną wyliczył też względne rozmiary i wzajemne odległości Słońca, Ziemi i Księżyca.

Jaki odsetek masy Wszechświata stanowią łącznie ciemna materia i ciemna energia?

Ich fizyczna natura pozostaje nieznana i jest jednym z głównych nierozwiązanych problemów astronomii.

Kiedy po raz pierwszy zaobserwowano fale grawitacyjne?

Do ich wykrywania służą obserwatoria takie jak LIGO – Laserowe Obserwatorium Interferometryczne Fal Grawitacyjnych.

Ile lat trwa jedno okrążenie Słońca przez Urana?

Średnia odległość planety od Słońca to około 3 miliardów km (20 au), a światło słoneczne jest tam ok. 400 razy słabsze niż na Ziemi.

Które obiekty są najjaśniejszymi stale świecącymi źródłami promieniowania we Wszechświecie?

Ich źródłem energii jest opadanie materii na supermasywną czarną dziurę w jądrze galaktyki aktywnej.

Pod jakim kątem nachylona jest oś obrotu Urana?

Według jednej z hipotez w początkach Układu Słonecznego masywna protoplaneta zderzyła się z Uranem, przechylając jego oś obrotu.

Do jakiego typu gwiazd ciągu głównego należy Słońce?

Słońce istnieje od około 4,6 miliarda lat i jest obecnie o 40% jaśniejsze niż wtedy, gdy dopiero osiągnęło ciąg główny.

Gwiazda o masie większej niż ile mas Słońca kończy życie wybuchem supernowej?

Mniej masywne gwiazdy tworzą mgławicę planetarną i kończą jako białe karły; czarna dziura powstaje, gdy jądro po wybuchu przekracza trzykrotnie masę Słońca.

Jak nazywa się starożytne urządzenie z ok. 150–80 p.n.e. do obliczania położenia Słońca, Księżyca i planet?

Urządzenia o podobnym stopniu skomplikowania pojawiły się dopiero w XIV wieku, gdy w Europie skonstruowano zegar astronomiczny.

Jaka jest minimalna temperatura atmosfery Urana, najzimniejszej w Układzie Słonecznym?

Najniższą temperaturę zanotowano w tropopauzie; Uran oddaje niemal tyle samo ciepła, ile otrzymuje od Słońca, inaczej niż Neptun.

Jak nazywa się odkryta przez Babilończyków cykliczność zaćmień księżycowych?

To Babilończycy zapoczątkowali astronomię matematyczną i naukową, która stała się podstawą dla wielu innych cywilizacji.

Jaką nazwę na cześć króla Jerzego III zaproponował dla Urana jego odkrywca?

Nazwa nie przyjęła się poza Wielką Brytanią; Lalande proponował „Herschel”, a Szwed Erik Prosperin – „Neptun”.

Kto w II wieku p.n.e. odkrył precesję i skonstruował astrolabium?

Większość nazw konstelacji północnej półkuli zaczerpnięto z greckiej astronomii, która dążyła do racjonalnego wyjaśniania zjawisk niebieskich.

Ile oddzielnych pierścieni Urana jest obecnie znanych?

Jedenaście z nich jest bardzo wąskich – mają zaledwie kilka kilometrów szerokości, a ich materia jest znacznie ciemniejsza niż w pierścieniach Saturna.