Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Astronomia to jedna z najstarszych nauk – od obserwacji gołym okiem w Mezopotamii i Grecji po teleskopy kosmiczne i detektory fal grawitacyjnych. W tym quizie sprawdzisz, co wiesz o historii astronomii, budowie Słońca i galaktyk, ewolucji gwiazd i kosmologii, a także o Uranie – planecie odkrytej w 1781 roku, która obraca się, leżąc niemal na boku. Pytania ułożone są od najłatwiejszych do najtrudniejszych.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Kto odkrył Urana, pierwszą planetę odkrytą przy pomocy teleskopu?
William Herschel
Dom odkrywcy przy 19 New King Street w Bath, gdzie dokonał obserwacji, mieści dziś Herschel Museum of Astronomy.
Q 02Co oznaczają greckie słowa, od których pochodzi nazwa „astronomia”?
„Gwiazda” i „prawo”
Dosłownie termin oznacza „prawa gwiazd” lub „kulturę z gwiazd”; współcześnie pojęcie profesjonalnej astronomii jest niemal tożsame z astrofizyką.
Q 03Kto przedstawił prawo powszechnego ciążenia, które ostatecznie wyjaśniło ruchy ciał niebieskich?
Isaac Newton
Skonstruował również teleskop zwierciadlany; dalsze odkrycia szły w parze z poprawą jakości i wielkości teleskopów.
Q 04Jak nazywa się widoczna zewnętrzna powierzchnia Słońca?
Fotosfera
Nad nią leży cienka chromosfera, potem obszar przejściowy, w którym temperatura gwałtownie rośnie, a dalej rozciąga się korona.
Q 05Ile lat temu, według teorii Wielkiego Wybuchu, powstał Wszechświat?
13,7 mld
Od tego momentu Wszechświat się rozszerza; w najwcześniejszym etapie przeszedł fazę gwałtownej ekspansji zwaną epoką inflacji.
Q 06Który polski astronom odkrył w 1992 roku pierwsze planety pozasłoneczne?
Aleksander Wolszczan
Przez prawie 50 lat astronomowie bezskutecznie szukali planet pozasłonecznych metodą astrometrii – precyzyjnych pomiarów ruchu gwiazd.
Q 07Jakiego typu galaktyką jest Droga Mleczna?
Spiralna z poprzeczką
W jej dysku można wyodrębnić cztery ramiona spiralne, a w centrum znajduje się supermasywna czarna dziura.
Q 08Jaki składnik atmosfery nadaje Uranowi cyjanowy, turkusowy kolor?
Metan
To trzeci najczęstszy składnik atmosfery po wodorze i helu; stanowi 2,3% cząsteczek poniżej pokładu chmur metanowych.
Q 09Do jakiej osobnej kategorii planet astronomowie zaliczają czasem Urana i Neptuna?
Lodowe olbrzymy
Ich wnętrza składają się głównie z lodów i skał, a lód dominuje nad gazem – inaczej niż u Jowisza i Saturna.
Q 10Kto jako pierwszy prawidłowo opisał ruch planet, stwierdzając, że krążą po elipsach?
Johannes Kepler
Teorię Kopernika obronili, rozszerzyli i poprawili Galileusz oraz Kepler; Galileusz jako pierwszy systematycznie używał teleskopu i metody doświadczalnej.
Q 11Ile lat trwa w przybliżeniu cykl aktywności słonecznej?
11 lat
Cykl nie jest całkowicie regularny – minimum Maundera mogło wywołać w średniowieczu Małą Epokę Lodowcową.
Q 12Za jaki obiekt odkrywca Urana początkowo uznał nowo dostrzeżone ciało?
Kometę
Rosyjski astronom Anders Johan Lexell jako pierwszy obliczył orbitę obiektu i stwierdził, że jest prawie kołowa – a więc to planeta.
Q 13Którą pod względem wielkości planetą Układu Słonecznego jest Uran?
Trzecią
Jest siódmą planetą od Słońca i choć jest widoczny gołym okiem, umknął uwadze starożytnych z powodu małej jasności i powolnego ruchu.
Q 21Które obiekty są najjaśniejszymi stale świecącymi źródłami promieniowania we Wszechświecie?
Kwazary
Ich źródłem energii jest opadanie materii na supermasywną czarną dziurę w jądrze galaktyki aktywnej.
Q 22Pod jakim kątem nachylona jest oś obrotu Urana?
97,77°
Według jednej z hipotez w początkach Układu Słonecznego masywna protoplaneta zderzyła się z Uranem, przechylając jego oś obrotu.
Q 23Do jakiego typu gwiazd ciągu głównego należy Słońce?
Karzeł G2 V
Słońce istnieje od około 4,6 miliarda lat i jest obecnie o 40% jaśniejsze niż wtedy, gdy dopiero osiągnęło ciąg główny.
Q 14W którym roku odkryto Urana, pierwszą nową planetę w historii?
1781
Odkrywca sporządził też szczegółowy katalog mgławic i gromad, a obszerniejsze katalogi gwiazd tworzył Nicolas-Louis de Lacaille.
Q 15Która sonda przeleciała obok Urana w 1986 roku?
Voyager 2
Obrazy z sondy pokazały planetę niemal pozbawioną wyróżniających się cech – bez pasm chmur i burz znanych z innych planet-olbrzymów.
Q 16Jakie niezwykłe opady przewidują niektórzy naukowcy w głębi Urana?
Diamentowe deszcze
Panujące tam temperatura i ciśnienie wystarczają, by rozkładać węglowodory do pyłu diamentowego – podobnie jak na Neptunie.
Q 17Który grecki astronom już w starożytności stworzył heliocentryczny model Układu Słonecznego?
Arystarch z Samos
W III wieku p.n.e. metodą geometryczną wyliczył też względne rozmiary i wzajemne odległości Słońca, Ziemi i Księżyca.
Q 18Jaki odsetek masy Wszechświata stanowią łącznie ciemna materia i ciemna energia?
96%
Ich fizyczna natura pozostaje nieznana i jest jednym z głównych nierozwiązanych problemów astronomii.
Q 19Kiedy po raz pierwszy zaobserwowano fale grawitacyjne?
Wrzesień 2015
Do ich wykrywania służą obserwatoria takie jak LIGO – Laserowe Obserwatorium Interferometryczne Fal Grawitacyjnych.
Q 20Ile lat trwa jedno okrążenie Słońca przez Urana?
84 lata
Średnia odległość planety od Słońca to około 3 miliardów km (20 au), a światło słoneczne jest tam ok. 400 razy słabsze niż na Ziemi.
Q 24Gwiazda o masie większej niż ile mas Słońca kończy życie wybuchem supernowej?
8 mas Słońca
Mniej masywne gwiazdy tworzą mgławicę planetarną i kończą jako białe karły; czarna dziura powstaje, gdy jądro po wybuchu przekracza trzykrotnie masę Słońca.
Q 25Jak nazywa się starożytne urządzenie z ok. 150–80 p.n.e. do obliczania położenia Słońca, Księżyca i planet?
Mechanizm z Antykithiry
Urządzenia o podobnym stopniu skomplikowania pojawiły się dopiero w XIV wieku, gdy w Europie skonstruowano zegar astronomiczny.
Q 26Jaka jest minimalna temperatura atmosfery Urana, najzimniejszej w Układzie Słonecznym?
−224 °C
Najniższą temperaturę zanotowano w tropopauzie; Uran oddaje niemal tyle samo ciepła, ile otrzymuje od Słońca, inaczej niż Neptun.
Q 27Jak nazywa się odkryta przez Babilończyków cykliczność zaćmień księżycowych?
Saros
To Babilończycy zapoczątkowali astronomię matematyczną i naukową, która stała się podstawą dla wielu innych cywilizacji.
Q 28Jaką nazwę na cześć króla Jerzego III zaproponował dla Urana jego odkrywca?
Georgium Sidus
Nazwa nie przyjęła się poza Wielką Brytanią; Lalande proponował „Herschel”, a Szwed Erik Prosperin – „Neptun”.
Q 29Kto w II wieku p.n.e. odkrył precesję i skonstruował astrolabium?
Hipparch z Nikei
Większość nazw konstelacji północnej półkuli zaczerpnięto z greckiej astronomii, która dążyła do racjonalnego wyjaśniania zjawisk niebieskich.
Q 30Ile oddzielnych pierścieni Urana jest obecnie znanych?
13
Jedenaście z nich jest bardzo wąskich – mają zaledwie kilka kilometrów szerokości, a ich materia jest znacznie ciemniejsza niż w pierścieniach Saturna.