Betelgeza — 30 ciekawostek

W którym gwiazdozbiorze świeci Betelgeza?

Na nocnym niebie gwiazda ta zajmuje dziewiąte miejsce pod względem jasności, z wielkością gwiazdową +0,45.

Jakim rodzajem gwiazdy jest Betelgeza?

Jej typ widmowy to M1-2, a promień ocenia się na setki razy większy od słonecznego.

Jaką barwę Betelgezy można dostrzec gołym okiem?

Kolor idzie w parze z niską jak na gwiazdę temperaturą powierzchni, wynoszącą typowo około 3500 K.

Jak według przewidywań astronomów zakończy życie Betelgeza?

Powinno to nastąpić w czasie krótszym niż sto tysięcy lat, co w skali życia gwiazd oznacza niedaleką przyszłość.

Jaką grecką literą w oznaczeniu Bayera opisana jest Betelgeza?

Litera ta sugeruje pierwszeństwo, ale Betelgeza nie jest najjaśniejszą gwiazdą swojego gwiazdozbioru.

Z jakiego języka wywodzi się tradycyjna nazwa Betelgezy?

Pierwotne określenie Yad al-Jauzā znaczy „Ręka al-Jauzy”, czyli kobiecej postaci, którą widziano w tym miejscu nieba.

Wierzchołek którego asteryzmu z jasnych gwiazd tworzy Betelgeza?

Pozostałe wierzchołki to Syriusz w Wielkim Psie i Procjon w Małym Psie; cały układ dobrze widać zimą z terenu Polski.

Do orbity której planety sięgałaby Betelgeza umieszczona w miejscu Słońca?

Promień gwiazdy ocenia się na około 3–5 jednostek astronomicznych, czyli kilka odległości Ziemi od Słońca.

Która organizacja formalnie zatwierdziła w 2016 roku nazwę gwiazdy Betelgeuse?

Ta sama organizacja oficjalnie przyjęła później także nazwę Siwarha dla gwiazdy towarzyszącej Betelgezie.

Jaki obiekt pozostanie po wybuchu Betelgezy?

Masę tej pozostałości szacuje się na około 1,5 masy Słońca.

Co sprawia, że Betelgeza w dużym tempie traci masę?

Proces ten trwa, odkąd gwiazda bardzo się rozrosła; obecnie jej masę ocenia się na 15–20 mas Słońca.

Ile lat świetlnych dzieli w przybliżeniu Betelgezę od Słońca?

Wartość tę wyznaczono z dużą niepewnością, bo pomiary paralaksy i emisji radiowych dają wyraźnie różne wyniki.

Jaką gwiazdą była Betelgeza na początku życia, około 8–8,5 miliona lat temu?

Miała wtedy typ widmowy O, a jej masę początkową ocenia się na około 20 mas Słońca.

Jaką wielkość zmierzono dla Betelgezy wcześniej niż dla jakiejkolwiek innej gwiazdy?

Wynik zależy od zakresu promieniowania, ponieważ gaz otoczki i atmosfery gwiazdy ma w różnych zakresach inną grubość optyczną.

Jaki proces wynosi z wnętrza Betelgezy gorętszą materię, widoczną jako jasne plamy?

Plamy te wyróżniają się na tle powierzchni o typowej temperaturze około 3500 K.

Jaką część ciała błędnie odczytano w średniowiecznej transliteracji nazwy Betelgezy?

Zawinił błąd w pierwszej literze łacińskiego zapisu bedalgeuze; właściwe znaczenie to „ręka”.

Od supernowej którego astronoma wybuch Betelgezy będzie około 19 razy bliższy?

Będzie to najbliższa taka eksplozja w historii, a mimo to nie zagrozi życiu na Ziemi.

Od czego zależy wynik pomiaru rozmiaru Betelgezy?

Gaz tworzący otoczkę i atmosferę gwiazdy ma różną grubość optyczną w poszczególnych zakresach promieniowania.

Do jakiego typu gwiazd zmiennych zalicza się Betelgeza?

Jej wielkość gwiazdowa waha się od 0,3 do 1,1 w kilku nakładających się okresach, trwających od pół roku do sześciu lat.

Która sonda wyznaczyła paralaksę Betelgezy wyraźnie większą, niż wynika z pomiarów radiowych?

Pomiar utrudnia też duży rozmiar kątowy tarczy gwiazdy, znacznie przewyższający jej paralaksę.

Na którym teleskopie pracuje instrument SPHERE, który sfotografował Betelgezę w grudniu 2019?

Zdjęcie pokazało, że gwiazda zmienia kształt na bardziej owalny i pociemniała głównie w dolnej części.

Który uczony razem z Francisem Pease’em jako pierwszy zmierzył rozmiar kątowy Betelgezy?

Betelgeza była pierwszą gwiazdą, dla której udało się wykonać taki pomiar.

Na które mniej więcej miejsce listy najjaśniejszych gwiazd spadła Betelgeza w grudniu 2019?

Zwykle zajmuje na tej liście dziewiątą pozycję; jej wielkość gwiazdowa wahała się wtedy między 1,273 a 1,294.

Ile parseków wynosi „kompromisowa” odległość Betelgezy, łącząca dwa rodzaje pomiarów?

Wartość ta godzi dane z pomiarów paralaksy i z obserwacji emisji radiowych, uwzględniając niepewności obu metod.

Ile tysięcy razy jasność Betelgezy przewyższa jasność Słońca?

Wynik ten zależy od przyjętej odległości gwiazdy, którą znamy tylko w przybliżeniu.

Ilu optycznych towarzyszy ma Betelgeza?

To słabe gwiazdy o wielkościach gwiazdowych 11–14,5, oddalone na niebie o 38–240 sekund kątowych.

Które obserwatorium wskazało w lutym 2020 na zmiany w pobliżu fotosfery Betelgezy?

Prawdopodobnie na stronie widocznej z Ziemi pojawił się tymczasowo większy, nieco chłodniejszy obszar gwiazdy.

W jakim zakresie widma nie zanotowano zmian promieniowania Betelgezy podczas jej pociemnienia?

Wynika z tego, że całkowita energia emitowana z wnętrza gwiazdy się nie zmieniła, a przyczyna leżała przy jej powierzchni.

Na ile km/s oszacowano prędkość Betelgezy względem otaczającego ją ośrodka?

Oszacowanie oparto na rozmiarze i kształcie łuków widocznych wokół gwiazdy na zdjęciach w dalekiej podczerwieni.

Ile razy promień Betelgezy przewyższa słoneczny według ocen z 2016 roku?

Niepewność tej oceny to aż ± 203 promienie Słońca; taki rozmiar odpowiada około 3–5 jednostkom astronomicznym.