Budapeszt — 30 ciekawostek

W którym roku Budapeszt stał się ośrodkiem rewolucji przeciw władzy komunistycznej?

Powstanie ludowe, które wybuchło jesienią, zostało krwawo stłumione przez radzieckie czołgi.

Które dwa miasta leżały na prawym brzegu Dunaju, zanim weszły w skład Budapesztu?

Peszt rozłożył się na lewym brzegu, na skraju Wielkiej Niziny Węgierskiej, a prawobrzeżna część miasta leży na Średniogórzu Zadunajskim.

W którym hiszpańskim klubie grał Ferenc Puskás po latach w węgierskiej „złotej drużynie”?

Puskás był też trenerem wielu zagranicznych drużyn, a w 1993 roku na krótko poprowadził reprezentację Węgier.

Brat którego wodza miał według średniowiecznych kronik węgierskich dać imię Budzie?

Kroniki wywodziły nazwę od Bledy. Inna teoria łączy ją ze słowiańskim słowem „woda”, tak jak nazwę rzymskiego grodu w tym miejscu wiąże się z łacińskim „aqua”.

Po którym mieście Budapeszt jako drugi w Europie zyskał linię metra?

Milenijna Kolej Podziemna, dziś linia M1, powstała na obchody tysiąclecia Węgier i jest wpisana na listę światowego dziedzictwa kultury.

Co w tłumaczeniu na polski oznacza nazwa budapeszteńskiej dzielnicy Óbuda?

Nazwę nadano dawnej osadzie po tym, jak w latach 40. XIII wieku, tuż po najazdach tatarskich, nieco dalej na południe wzniesiono zamek z podgrodziem.

Kto, oprócz maszynisty, obsługuje wąskotorową kolejkę na wzgórzach Budapesztu?

Linia biegnie po wzgórzach przy zachodniej granicy miasta, a w okolice jej południowej stacji dojeżdża kolej zębata z XII dzielnicy.

Jaki obiekt sakralny w VII dzielnicy Budapesztu jest największy tego rodzaju w Europie?

Świątynia stoi u zachodniego krańca dzielnicy, niedaleko placu Deáka.

Pomnik którego Polaka stoi w Budapeszcie przy Moście Małgorzaty?

Od strony Dunaju na pomniku widnieje napis „Bem apó”, co znaczy mniej więcej „Dziadzio Bem”.

Zwycięstwo w której bitwie w 1526 roku otworzyło Turkom drogę do opanowania Węgier?

Od 1541 roku Buda na półtora stulecia stała się z metropolii miastem prowincjonalnym – siedzibą tureckiego paszałyku.

Na ile dzielnic z własnymi zarządami podzielony jest dzisiejszy Budapeszt?

Numer dzielnicy warto podawać w adresie: każda zachowała dawne nazwy ulic, więc w mieście może być kilka ulic o tej samej nazwie.

Co wzniesiono na Górze Gellerta po stłumieniu rewolucji 1848–1849, by zastraszyć Węgrów?

W czasie rewolucji trzy naddunajskie miasta po raz pierwszy zjednoczyły się w jedno, ale po klęsce powstania połączenie odwołano.

W którym roku, po utworzeniu Austro-Węgier, powstał zjednoczony Budapeszt?

Połączenie nastąpiło 1 stycznia. Już od początku XIX wieku oba główne miasta określano wspólną nazwą Pest-Buda.

Jak nazywa się najbardziej znany deptak Budapesztu, pełen drogich, markowych sklepów?

Deptak biegnie niedaleko peszteńskiego brzegu Dunaju, między Mostem Łańcuchowym a Mostem Elżbiety.

Blisko jaką część swojego terytorium utraciły Węgry na mocy traktatu w Trianon?

Budapeszt okazał się wtedy nieproporcjonalnie wielki w stosunku do państwa, a mimo to stale się powiększał.

W jakim stylu wzniesiono kościół Macieja w Budzie, miejsce koronacji królów Węgier?

Świątynia z wysoką, smukłą wieżą nosi wezwanie Najświętszej Marii Panny i jest jednym z miejsc spoczynku władców Węgier.

Które wzgórze, mierzące 527 m n.p.m., jest najwyższym punktem Budapesztu?

Na szczycie stoi wieża widokowa z początku XX wieku. Najniższy punkt miasta, 96 m n.p.m., leży tam, gdzie Dunaj przecina jego południową granicę.

Który król Węgier po najeździe tatarskim nakazał budować w całym kraju kamienne twierdze?

Jedna z twierdz stanęła na dzisiejszym Wzgórzu Zamkowym; od 1261 roku do XVI wieku władali stamtąd węgierscy monarchowie.

W którym parku leży Łaźnia Széchenyiego, największy kompleks term i basenów w Europie?

Tamtejsze wody pomagają głównie na choroby stawów, a w tym samym peszteńskim parku działa też ogród zoologiczny.

Z którego miasta po wyparciu Turków przeniesiono do Budy główne urzędy węgierskie?

Budę zdobyły w 1686 roku wojska habsburskie po ciężkim, sześciotygodniowym oblężeniu, a miasto szybko otrząsnęło się z wojennych ruin.

Od jakich kwiatów wzięła nazwę rewolucja, która w 1918 roku obaliła na Węgrzech Habsburgów?

Wydarzenia rozgrywały się głównie w Budapeszcie i doprowadziły do proklamowania niepodległej republiki węgierskiej.

Który król założył w 1395 roku pierwszy uniwersytet na terenie dzisiejszego Budapesztu?

Uczelnia przerwała działalność w latach 20. XV wieku. Za jej następcę uważa się Uniwersytet w Óbudzie, politechnikę powstałą w 2010 roku.

Stolicą której rzymskiej prowincji stało się w roku 106 Aquincum?

Miasto liczyło wtedy 20 tys. mieszkańców. Jego pozostałości można oglądać w III dzielnicy Budapesztu, naprzeciw północnego krańca wyspy Óbudai.

Który hrabia propagował zamianę nazwy Pest-Buda na wygodniejszą formę Buda-Pest?

Węgierski nie lubi zbitek spółgłoskowych, stąd zmiana kolejności. Ten sam arystokrata zainicjował budowę pierwszego, łańcuchowego mostu przez Dunaj.

Który prymas Polski konsekrował polski kościół w budapeszteńskiej dzielnicy Kőbánya?

Świątynię wzniesiono w latach 1925–1927. Obok stoją Dom Polski, zbudowany staraniem tamtejszej Polonii, oraz Muzeum i Archiwum Węgierskiej Polonii.

Co w dialekcie Seklerów oznacza słowo „pest”, z którym wiąże się nazwę Pesztu?

W literackim węgierskim to samo urządzenie nazywa się „kemence”. Inna teoria wywodzi nazwę od greckiego Pession, jak Ptolemeusz określał rzymską twierdzę nad Dunajem.

Ile razy powiększyła się liczba mieszkańców Pesztu w ciągu XIX wieku?

Peszt szybko zmieniał się w nowoczesne miasto konkurujące z Wiedniem: powstały szerokie bulwary i przedmieścia z parkami.

W której miejscowości niedaleko Budapesztu leży tor Formuły 1 Hungaroring?

Był to pierwszy tor Formuły 1 zbudowany w kraju komunistycznym; pierwsze zawody rozegrano na nim w 1986 roku.

W której dzielnicy Budy, na południe od Zamku, mieszkało w czasach tureckich najwięcej Serbów?

O serbskiej obecności przypominają prawosławne cerkwie oraz nazwy zaczynające się od „Rác” – tak dawniej po węgiersku określano Serbów.

Czyje mauzoleum z XVI wieku jest w Budapeszcie muzułmańskim miejscem pielgrzymkowym?

Türbe tego osmańskiego derwisza stoi w dzielnicy Rózsadomb, na północ od Zamku. Z czasów tureckich pochodzi też wiele czynnych do dziś łaźni.