Czerwone olbrzymy — 29 ciekawostek

Od czego pochodzi nazwa czerwonych olbrzymów?

Promienie takich gwiazd bywają setki razy większe od słonecznego.

Do jakiego gwiazdozbioru należy czerwony nadolbrzym Betelgeza?

To dziewiąta pod względem jasności gwiazda na nocnym niebie.

Za ile miliardów lat Słońce stanie się czerwonym olbrzymem?

Rozrośnie się wtedy tak bardzo, że sięgnie orbity Ziemi.

Co dzieje się z otoczką czerwonego olbrzyma, gdy jego jądro się kurczy?

To właśnie dlatego rozmiary całej gwiazdy tak znacznie rosną.

Czym staje się zdegenerowane jądro czerwonego olbrzyma po odrzuceniu otoczki?

Odrzucona otoczka tworzy wokół niego mgławicę planetarną.

Jaką barwę miała Betelgeza, gdy miliony lat temu rozpoczynała życie?

Była wtedy gorącą gwiazdą typu widmowego O; powstała około 8–8,5 miliona lat temu.

Z jakiego pierwiastka czerwony olbrzym wytwarza hel w warstwach bliższych powierzchni?

Dzieje się tak, gdy cały zapas tego paliwa w samym jądrze został już przerobiony na hel.

Do jakich typów widmowych należą czerwone olbrzymy?

Na diagramie Hertzsprunga-Russella takie gwiazdy leżą poza ciągiem głównym.

Wierzchołek jakiego asteryzmu, widocznego z Polski, tworzy Betelgeza?

Gwiazdę widać na „prawym ramieniu” postaci, którą przedstawia jej gwiazdozbiór.

Przez jakie zjawisko Betelgeza jako czerwony nadolbrzym szybko traci masę?

Jej masę początkową ocenia się na około 20 mas Słońca.

Jak nazywa się gwałtowny zapłon syntezy w całym jądrze mało masywnego czerwonego olbrzyma?

W gwiazdach masywniejszych jądro nie jest zdegenerowane, więc hel zapala się w nich spokojnie.

Aż do jakiego pierwiastka najmasywniejsze gwiazdy syntetyzują w jądrach kolejne pierwiastki?

Takie gwiazdy przechodzą fazę nadolbrzyma i kończą wybuchem supernowej typu drugiego.

Ile razy zwiększy się rozmiar Słońca, gdy zmieni się ono w czerwonego olbrzyma?

Sama faza olbrzyma jest znacznie krótsza od czasu, który gwiazda spędza na ciągu głównym.

Która gwiazda, oznaczona „Beta”, jest najjaśniejsza w gwiazdozbiorze Betelgezy?

Betelgeza nosi oznaczenie Bayera „Alfa”, choć nie jest w swoim gwiazdozbiorze najjaśniejsza.

Co powoduje kontrakcję helowego jądra gwiazdy po ustaniu w nim reakcji?

Część wydzielonej przy tym energii trafia do zewnętrznej powłoki, gdzie rusza synteza helu.

Ile kelwinów wynosi typowa temperatura powierzchni Betelgezy?

Widać na niej też jasne plamy, zapewne gorętszą materię wynoszoną z wnętrza przez konwekcję.

Ile razy gwiazda „paląca” coraz cięższe pierwiastki może stać się czerwonym olbrzymem?

Każde kolejne takie stadium trwa krócej od poprzedniego.

Jaką część ciała postaci al-Jauzy oznacza arabski źródłosłów nazwy „Betelgeza”?

W średniowiecznej łacinie nazwę zapisano z błędem w pierwszej literze i odczytano ją jako „pachę”.

Jak nazywa się reakcja syntezy węgla z helu zachodząca w jądrach czerwonych olbrzymów?

W gwiazdach lżejszych niż 2,5 masy Słońca potrzebną do niej temperaturę jądro osiąga dopiero po silnym skurczeniu.

Z jaką prędkością, w km/s, Betelgeza porusza się względem otaczającego ośrodka?

Wartość tę oszacowano na podstawie rozmiaru i kształtu łuków, które gwiazda tworzy przed sobą.

Jaką wielkość zmierzono u Betelgezy jako u pierwszej gwiazdy w dziejach?

Wynik zależy jednak od długości fali, w której prowadzi się pomiar.

Jakiego rodzaju gwiazdą zmienną jest Betelgeza?

Jej zmiany jasności mają kilka nakładających się okresów, trwających od pół roku do sześciu lat.

Jaką gwiazdą nazywa się Betelgezę, pędzącą naddźwiękowo przez ośrodek międzygwiazdowy?

Najpewniej została wyrzucona z układu wielokrotnego, rozerwanego przez oddziaływanie grawitacyjne innych gwiazd.

Kim z pochodzenia był astronom Al Sufi, autor książki o gwiazdozbiorach i gwiazdach stałych?

W jego dziele pojawia się już nazwa, od której wywodzi się dzisiejsza „Betelgeza”.

Który fizyk wraz z Francisem Pease’em dokonał w 1921 słynnego pomiaru Betelgezy?

Późniejsze obserwacje mikrofalowe, prowadzone przez 15 lat, wskazywały na systematyczne kurczenie się gwiazdy.

Które obserwatorium wskazało, że Betelgeza pociemniała przez zmiany przy fotosferze?

Na stronie widocznej z Ziemi pojawił się prawdopodobnie większy, nieco chłodniejszy obszar gwiazdy.

Jaką ozdobę oznacza arabska nazwa Siwarha, nadana towarzyszce Betelgezy?

Nazwę zaproponowali odkrywcy, a Międzynarodowa Unia Astronomiczna oficjalnie ją zatwierdziła.

Która sonda wyznaczyła paralaksę Betelgezy, wyraźnie większą niż wynik z pomiarów radiowych?

Łącząc oba rodzaje pomiarów i ich niepewności, astronomowie przyjęli dla odległości wartość „kompromisową”.

Jakim instrumentem teleskopu VLT sfotografowano Betelgezę w grudniu 2019?

Na zdjęciu gwiazda miała kształt bardziej owalny i była pociemniała głównie w dolnej części.