Filozofia — 30 ciekawostek

Jak tłumaczy się greckie słowo „filozofia”?

Słowo łączy greckie „philos” – miły, ukochany – z „sophia”, czyli mądrością; Grecy odróżniali ją od zwykłej znajomości faktów.

Który dział filozofii bada reguły poprawnego rozumowania i uzasadniania twierdzeń?

Odmianę filozoficzną tej dyscypliny przeciwstawia się matematycznej; w XIX wieku stała się ona dziedziną matematyki.

Który dział filozofii zajmuje się normami postępowania i cnotami?

Wartości moralne to jedna z dwóch gałęzi teorii wartości; drugą stanowią wartości estetyczne.

Do której tradycji filozoficznej należą konfucjanizm i taoizm?

Idee te dotarły też do innych obszarów Azji Wschodniej, więc nazwa tradycji opisuje obszar jej występowania tylko w przybliżeniu.

Jakiej wartości przede wszystkim dotyczy estetyka?

Estetyka wraz z etyką wchodzi w skład teorii wartości, jednego z centralnych obszarów filozofii zachodniej.

Które religie są związane z indyjską tradycją filozoficzną?

Myśl indyjską rozwijano także w innych częściach Azji; to jedna z dwóch tradycji wschodnich obok chińskiej.

Który huragan służy za przykład problemu tożsamości zjawisk w rozważaniach o statku Tezeusza?

Gdyby ustał i uformował się ponownie, jedni uznaliby go za ten sam huragan, a inni za nowy, zasługujący na nowe imię.

Kogo uznaje się za pierwszego filozofa, rozumowo wyjaśniającego przyczyny wszechrzeczy?

Dla kontrastu wyjaśnienie początków świata w „Theogonii” Hezjoda ma charakter mityczny.

Czego synonimem było słowo „filozofia” w starożytnej Grecji, gdzie pojawiło się po raz pierwszy?

Dopiero w czasach nowożytnych filozofię zaczęto przeciwstawiać naukom empirycznym, a czasem nauce w ogóle.

Z filozofią którego myśliciela łączy się zasadniczy zwrot filozoficzny wczesnej nowożytności?

Punktem wyjścia stało się wątpienie: zanim określono, jaki jest byt, pytano, czy prawdziwe poznanie jest w ogóle możliwe.

Przez odróżnienie od czego powstała filozofia w starożytnej Grecji?

Obie formy wyjaśniały podstawowe kwestie rzeczywistości, ale jedna metodami poetyckimi i wiarą, a druga racjonalnym rozumowaniem.

Jak nazywa się dział filozofii będący teorią wartości?

Obejmuje ona etykę, zajmującą się wartościami moralnymi, oraz estetykę, poświęconą wartościom estetycznym.

Która dyscyplina stanowi centrum filozofii uprawianej w paradygmacie ontologicznym?

Ten pierwszy model filozofowania dominował w starożytności i średniowieczu, a współcześnie obecny jest m.in. w neotomizmie.

Kto był centralną postacią zwrotu ku językowi w filozofii XX wieku?

Zadanie analizy języka podjęła szczególnie filozofia analityczna, a charakter lingwistyczny miały też pozytywizm logiczny i postmodernizm.

Za synonim czego uznawano filozofię w średniowieczu?

W tamtej epoce filozofię kontrastowano z teologią, prawoznawstwem i medycyną, które stanowiły odrębne fakultety.

Które trzy wartości w ich jedności uchwytuje mądrość w greckim rozumieniu tego słowa?

Grecy odróżniali wiedzę – całokształt wiadomości o rzeczywistości – od mądrości, która zakłada wiedzę, ale wymaga uchwycenia sensu faktów.

Który paradygmat filozofii nastąpił po ontologicznym i mentalistycznym?

Obecnie te trzy paradygmaty się przenikają: problem świadomości dotyczy już nie tylko wiedzy, ale i rozumienia, a język wiąże się także z podmiotem.

Który uczony oddawał jeszcze swoje dzieło pod osąd filozofów, a intencje jego pracy były filozoficzne?

Ostry podział między filozofią a nauką zarysował się dopiero po opracowaniu metody naukowej.

Jak inaczej nazywa się epistemologię?

Ta teoria poznania dotyczy wiedzy, prawdy i ich stosunku do rzeczywistości.

Który polski filozof zaproponował podział typów filozofii według ich celów poznawczych?

Wyróżnił podejście tradycyjne, transcendentalne, scjentystyczne i funkcjonalne – od filozofii jako najogólniejszej z nauk po jeden z wielu dyskursów.

W którym okresie filozofia zwróciła się ku językowi jako głównemu medium wyjaśniania świata?

Pogłębiona refleksja nad źródłami poznania doprowadziła do przekonania, że to język odgrywa w tym procesie dominującą rolę.

Kto nazwał filozofię dyscypliną pośrednią między nauką a teologią, atakowaną przez obie strony?

Jak teologia zajmuje się ona pytaniami bez naukowej odpowiedzi, ale jak nauka nie przyjmuje dogmatycznych założeń i zachowuje postawę krytyczną.

Czym według definicji Arystotelesa jest filozofia uprawiana w paradygmacie ontologicznym?

Filozofowanie w tym ujęciu wychodzi od przedmiotu, a jego zasadnicze pytanie brzmi: „co istnieje?”.

Który film pyta, czy człowiek z całkowicie sztucznym ciałem pozostaje człowiekiem?

Paradoks statku Tezeusza jest często przywoływany w literaturze SF, m.in. w powieściach o błędach teleportacji tworzących dwie kopie osoby.

Kiedy w starożytnej Grecji pojawiły się pojęcia filozofii i filozofa?

Początkowo oznaczały one szeroko rozumianą ciekawość intelektualną i poszukiwanie wiedzy; ściślejszy sens nadali im Sokrates, Platon i Arystoteles.

Przykładem jakiej tradycji jest klasyczna filozofia niemiecka Kanta, Fichtego i Hegla?

Do tego grona zalicza się także Schellinga; wszyscy oni rozstrzygali kwestie epistemologiczne, zanim stawiali tezy ontologiczne.

Którzy filozofowie krytykowali filozofię nowożytną za rezygnację z zajmowania się bytem?

Zarzucali jej skupienie się na świecie subiektywnych idei i odejście od klasycznego programu wyznaczonego przez Arystotelesa.

U którego autora po raz pierwszy poświadczone są pojęcia filozofii i filozofa?

W dalszym rozwoju znaczenie terminu ulegało tak dużym zmianom, że nie da się go definiować w oderwaniu od jego historii.

Które dziedziny wyodrębniły się z filozofii być może już około II wieku p.n.e.?

Na pewno stało się to w średniowieczu, choć i wtedy nie było ostrego rozróżnienia między filozofią a nauką.

Jak starożytni Grecy nazywali wiedzę pozorną i przemijającą, przeciwstawianą prawdziwemu poznaniu?

Celem filozofii miała być theoria – poznanie prawdziwej rzeczywistości – odróżniana także od wiedzy praktycznej, czyli praksis.