Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Filozofia narodziła się niezależnie w basenie Morza Śródziemnego, w Indiach i w Chinach, a jej nazwa znaczy po grecku „umiłowanie mądrości”. Przez wieki była synonimem nauki, potem sztuk wyzwolonych, aż w końcu zaczęto ją przeciwstawiać naukom empirycznym. Quiz sprawdza znajomość działów filozofii, jej trzech paradygmatów, relacji z nauką i religią oraz słynnego paradoksu statku Tezeusza – od Plutarcha po gry wideo. Pytania od łatwych po eksperckie, każde z krótkim wyjaśnieniem.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Jak tłumaczy się greckie słowo „filozofia”?
Umiłowanie mądrości
Słowo łączy greckie „philos” – miły, ukochany – z „sophia”, czyli mądrością; Grecy odróżniali ją od zwykłej znajomości faktów.
Q 02Który dział filozofii bada reguły poprawnego rozumowania i uzasadniania twierdzeń?
Logika
Odmianę filozoficzną tej dyscypliny przeciwstawia się matematycznej; w XIX wieku stała się ona dziedziną matematyki.
Q 03Który dział filozofii zajmuje się normami postępowania i cnotami?
Etyka
Wartości moralne to jedna z dwóch gałęzi teorii wartości; drugą stanowią wartości estetyczne.
Q 04Do której tradycji filozoficznej należą konfucjanizm i taoizm?
Chińskiej
Idee te dotarły też do innych obszarów Azji Wschodniej, więc nazwa tradycji opisuje obszar jej występowania tylko w przybliżeniu.
Q 05Jakiej wartości przede wszystkim dotyczy estetyka?
Piękna
Estetyka wraz z etyką wchodzi w skład teorii wartości, jednego z centralnych obszarów filozofii zachodniej.
Q 06Które religie są związane z indyjską tradycją filozoficzną?
Hinduizm i buddyzm
Myśl indyjską rozwijano także w innych częściach Azji; to jedna z dwóch tradycji wschodnich obok chińskiej.
Q 07Który huragan służy za przykład problemu tożsamości zjawisk w rozważaniach o statku Tezeusza?
Katrina
Gdyby ustał i uformował się ponownie, jedni uznaliby go za ten sam huragan, a inni za nowy, zasługujący na nowe imię.
Q 08Kogo uznaje się za pierwszego filozofa, rozumowo wyjaśniającego przyczyny wszechrzeczy?
Talesa z Miletu
Dla kontrastu wyjaśnienie początków świata w „Theogonii” Hezjoda ma charakter mityczny.
Q 09Czego synonimem było słowo „filozofia” w starożytnej Grecji, gdzie pojawiło się po raz pierwszy?
Nauki
Dopiero w czasach nowożytnych filozofię zaczęto przeciwstawiać naukom empirycznym, a czasem nauce w ogóle.
Q 10Z filozofią którego myśliciela łączy się zasadniczy zwrot filozoficzny wczesnej nowożytności?
Kartezjusza
Punktem wyjścia stało się wątpienie: zanim określono, jaki jest byt, pytano, czy prawdziwe poznanie jest w ogóle możliwe.
Q 11Przez odróżnienie od czego powstała filozofia w starożytnej Grecji?
Mitu
Obie formy wyjaśniały podstawowe kwestie rzeczywistości, ale jedna metodami poetyckimi i wiarą, a druga racjonalnym rozumowaniem.
Q 12Jak nazywa się dział filozofii będący teorią wartości?
Aksjologia
Obejmuje ona etykę, zajmującą się wartościami moralnymi, oraz estetykę, poświęconą wartościom estetycznym.
Q 13Która dyscyplina stanowi centrum filozofii uprawianej w paradygmacie ontologicznym?
Metafizyka
Ten pierwszy model filozofowania dominował w starożytności i średniowieczu, a współcześnie obecny jest m.in. w neotomizmie.
Q 21W którym okresie filozofia zwróciła się ku językowi jako głównemu medium wyjaśniania świata?
Na początku XX wieku
Pogłębiona refleksja nad źródłami poznania doprowadziła do przekonania, że to język odgrywa w tym procesie dominującą rolę.
Q 22Kto nazwał filozofię dyscypliną pośrednią między nauką a teologią, atakowaną przez obie strony?
Bertrand Russell
Jak teologia zajmuje się ona pytaniami bez naukowej odpowiedzi, ale jak nauka nie przyjmuje dogmatycznych założeń i zachowuje postawę krytyczną.
Q 23Czym według definicji Arystotelesa jest filozofia uprawiana w paradygmacie ontologicznym?
Wiedzą rozważającą byt jako byt
Q 14Kto był centralną postacią zwrotu ku językowi w filozofii XX wieku?
Ludwig Wittgenstein
Zadanie analizy języka podjęła szczególnie filozofia analityczna, a charakter lingwistyczny miały też pozytywizm logiczny i postmodernizm.
Q 15Za synonim czego uznawano filozofię w średniowieczu?
Sztuk wyzwolonych
W tamtej epoce filozofię kontrastowano z teologią, prawoznawstwem i medycyną, które stanowiły odrębne fakultety.
Q 16Które trzy wartości w ich jedności uchwytuje mądrość w greckim rozumieniu tego słowa?
Prawdę, Dobro i Piękno
Grecy odróżniali wiedzę – całokształt wiadomości o rzeczywistości – od mądrości, która zakłada wiedzę, ale wymaga uchwycenia sensu faktów.
Q 17Który paradygmat filozofii nastąpił po ontologicznym i mentalistycznym?
Lingwistyczny
Obecnie te trzy paradygmaty się przenikają: problem świadomości dotyczy już nie tylko wiedzy, ale i rozumienia, a język wiąże się także z podmiotem.
Q 18Który uczony oddawał jeszcze swoje dzieło pod osąd filozofów, a intencje jego pracy były filozoficzne?
Kopernik
Ostry podział między filozofią a nauką zarysował się dopiero po opracowaniu metody naukowej.
Q 19Jak inaczej nazywa się epistemologię?
Gnoseologia
Ta teoria poznania dotyczy wiedzy, prawdy i ich stosunku do rzeczywistości.
Q 20Który polski filozof zaproponował podział typów filozofii według ich celów poznawczych?
Leszek Kołakowski
Wyróżnił podejście tradycyjne, transcendentalne, scjentystyczne i funkcjonalne – od filozofii jako najogólniejszej z nauk po jeden z wielu dyskursów.
Filozofowanie w tym ujęciu wychodzi od przedmiotu, a jego zasadnicze pytanie brzmi: „co istnieje?”.
Q 24Który film pyta, czy człowiek z całkowicie sztucznym ciałem pozostaje człowiekiem?
„Ghost in the Shell”
Paradoks statku Tezeusza jest często przywoływany w literaturze SF, m.in. w powieściach o błędach teleportacji tworzących dwie kopie osoby.
Q 25Kiedy w starożytnej Grecji pojawiły się pojęcia filozofii i filozofa?
VI/V w. p.n.e.
Początkowo oznaczały one szeroko rozumianą ciekawość intelektualną i poszukiwanie wiedzy; ściślejszy sens nadali im Sokrates, Platon i Arystoteles.
Q 26Przykładem jakiej tradycji jest klasyczna filozofia niemiecka Kanta, Fichtego i Hegla?
Mentalistycznej
Do tego grona zalicza się także Schellinga; wszyscy oni rozstrzygali kwestie epistemologiczne, zanim stawiali tezy ontologiczne.
Q 27Którzy filozofowie krytykowali filozofię nowożytną za rezygnację z zajmowania się bytem?
Tomiści
Zarzucali jej skupienie się na świecie subiektywnych idei i odejście od klasycznego programu wyznaczonego przez Arystotelesa.
Q 28U którego autora po raz pierwszy poświadczone są pojęcia filozofii i filozofa?
Herodota
W dalszym rozwoju znaczenie terminu ulegało tak dużym zmianom, że nie da się go definiować w oderwaniu od jego historii.
Q 29Które dziedziny wyodrębniły się z filozofii być może już około II wieku p.n.e.?
Prawo i medycyna
Na pewno stało się to w średniowieczu, choć i wtedy nie było ostrego rozróżnienia między filozofią a nauką.
Q 30Jak starożytni Grecy nazywali wiedzę pozorną i przemijającą, przeciwstawianą prawdziwemu poznaniu?
Doksa
Celem filozofii miała być theoria – poznanie prawdziwej rzeczywistości – odróżniana także od wiedzy praktycznej, czyli praksis.