Geologia — 28 ciekawostek

Który język dał początek nazwie „geologia”?

Nazwę tworzą dwa człony: gē, czyli „ziemia”, oraz lógos, czyli „słowo, nauka”.

Poglądy Alfreda Wegenera leżą u podstaw której współczesnej teorii?

Teoria ta najpełniej tłumaczy niemal wszystkie zjawiska rządzące ewolucją skorupy ziemskiej.

Która epoka była okresem zastoju w europejskich naukach przyrodniczych?

Przez całe te stulecia głównym źródłem wiedzy o Ziemi pozostawała „Historia naturalna” Pliniusza Starszego, spisana w I w. n.e.

W której części niezaburzonej serii skał osadowych leżą najstarsze warstwy?

Reguła ta, zwana zasadą superpozycji, służy do wyznaczania wieku względnego warstw, ale nie obejmuje skał intruzywnych.

Kto jest autorem dzieła „O ziemiorodztwie Karpatów i innych gór i równin Polski” z 1815 r.?

Było to pierwsze w języku polskim obszerne opracowanie budowy geologicznej Polski i krajów ościennych.

Która dziedzina nauki jest określana jako pokrewna geologii?

Geologię wspierają ponadto nauki pomocnicze, przydatne zwłaszcza w zagadnieniach biostratygrafii.

Rozwój której gałęzi gospodarki dostarczył geologii wielu nowych obserwacji?

Nowe obserwacje przerwały długi zastój, w jakim tkwiły wcześniej europejskie nauki przyrodnicze.

Jak nazywa się geologia, która wyniki badań wykorzystuje do celów praktycznych?

Wyodrębnia się w niej m.in. geologię złóż, geologię inżynierską i hydrogeologię.

Czym w znacznym stopniu są dziś działy geologii wyodrębnione w miarę postępu badań?

Najważniejsze z nich grupuje się w dwóch dużych gałęziach nauk geologicznych.

Która nauka jest, obok kartografii geologicznej, nauką pomocniczą w geologii?

Jest szczególnie przydatna w zagadnieniach dotyczących biostratygrafii.

Do ustalania czego XIX-wieczni geolodzy zaczęli wykorzystywać skamieniałości?

Skamieniałości to szczątki organiczne zawarte w skałach; ich organiczny charakter dostrzegano już w starożytności.

Co Heraklit z Efezu uważał za przyczynę wszechrzeczy?

Już antyczni myśliciele próbowali tłumaczyć procesy przyrodnicze, na długo zanim geologia stała się osobną nauką.

W których stuleciach wzrosło zainteresowanie uczonych wnętrzem naszej planety?

Hipotezy o powstaniu i budowie Ziemi ogłaszali wtedy m.in. Kartezjusz, Athanasius Kircher i Georges-Louis Buffon.

Która zasada zakłada, że procesy geologiczne zawsze działały wedle tych samych praw?

Chodzi o prawa rządzące procesami zarówno fizycznymi, jak i chemicznymi.

Który filozof sądził, że lądy były wielokrotnie zalewane przez morze?

Podobny trop podjął później geograf Strabon: skoro osady morskie z muszlami leżą w górach, lądy muszą powoli wznosić się i opadać.

Jakich zdarzeń dotyczyła teoria, którą Georges Cuvier sformułował, badając skamieniałości?

Pod koniec XX wieku koncepcja ta odżyła pod nazwą neokatastrofizmu.

Co, zgodnie z zasadą następstwa gatunkowego, występuje w skałach w określonej kolejności?

Mowa o szczątkach zwierząt i roślin; regułę tę nazywa się też zasadą następstwa organizmów.

Zwolennicy którego kierunku ostro spierali się z neptunistami na przełomie XVIII i XIX w.?

Na ten sam okres przypada działalność autora pierwszego obszernego opisu budowy geologicznej Polski w języku polskim.

Kto był autorem hipotezy uniformitarianizmu, którą rozwinął Charles Lyell?

Lyell występował przeciw teorii Cuviera, wyprowadzonej z badań nad skamieniałościami.

Czemu, według zasady pierwotnie poziomego zalegania, uległy warstwy stromo zapadające?

Warstwowanie jest pierwotnie poziome, ponieważ cząsteczki opadają z zawiesiny pod wpływem grawitacji.

Kto wprowadził pojęcie skamieniałości przewodniej i stworzył zasady stratygrafii?

Do dziś stratygrafia opiera się na kilku głównych zasadach, m.in. superpozycji i pierwotnie poziomego zalegania warstw.

Ile ksiąg liczy „Historia naturalna” Pliniusza Starszego?

Dzieło powstało w I w. n.e. i przez wiele wieków było głównym źródłem wiedzy w zakresie nauk o Ziemi, zwłaszcza mineralogii.

Jak nazywa się zasada, wedle której warstwy rozciągają się, póki nie ograniczy ich inna masa?

To jedna z zasad stratygrafii; po angielsku nosi nazwę principle of lateral continuity.

Pod jaką nazwą wykładał geologię niemiecki mineralog Abraham Gottlob Werner?

Werner prowadził wykłady w akademii w epoce, gdy rosło zainteresowanie wnętrzem naszej planety.

Kto stworzył syntezę wiedzy geologicznej przełomu XIX i XX wieku?

Autor tej syntezy zajmował się przede wszystkim tektoniką.

Jaki termin wprowadził do geologii James Dwight Dana?

Ten sam uczony był twórcą systematyki minerałów.

Który grecki filozof z VI–V w. p.n.e. wykazał organiczny charakter skamieniałości?

Pochodził z Kolofonu i należał do tych uczonych antyku, którzy trafnie wyjaśniali pewne fakty geologiczne.

Kto stworzył teorię kontrakcji, tłumaczącą powstawanie gór?

Zgodnie z nią procesy górotwórcze miałyby być związane z kurczeniem się Ziemi.