Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Geologia bada budowę, własności i historię Ziemi oraz procesy, które zmieniają jej wnętrze i powierzchnię. Jej korzenie sięgają starożytnych filozofów, a przełomem okazały się spory uczonych z XVIII i XIX wieku. W quizie sprawdzisz, co wiesz o dziejach tej nauki, jej twórcach i działach, a także o głównych zasadach stratygrafii. Pytania mają różny poziom trudności: od podstaw po ciekawostki dla pasjonatów nauk o Ziemi.
Wszystkie 28 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Który język dał początek nazwie „geologia”?
starogrecki
Nazwę tworzą dwa człony: gē, czyli „ziemia”, oraz lógos, czyli „słowo, nauka”.
Q 02Poglądy Alfreda Wegenera leżą u podstaw której współczesnej teorii?
tektoniki płyt litosfery
Teoria ta najpełniej tłumaczy niemal wszystkie zjawiska rządzące ewolucją skorupy ziemskiej.
Q 03Która epoka była okresem zastoju w europejskich naukach przyrodniczych?
średniowiecze
Przez całe te stulecia głównym źródłem wiedzy o Ziemi pozostawała „Historia naturalna” Pliniusza Starszego, spisana w I w. n.e.
Q 04W której części niezaburzonej serii skał osadowych leżą najstarsze warstwy?
na spodzie
Reguła ta, zwana zasadą superpozycji, służy do wyznaczania wieku względnego warstw, ale nie obejmuje skał intruzywnych.
Q 05Kto jest autorem dzieła „O ziemiorodztwie Karpatów i innych gór i równin Polski” z 1815 r.?
Staszic
Było to pierwsze w języku polskim obszerne opracowanie budowy geologicznej Polski i krajów ościennych.
Q 06Która dziedzina nauki jest określana jako pokrewna geologii?
geofizyka
Geologię wspierają ponadto nauki pomocnicze, przydatne zwłaszcza w zagadnieniach biostratygrafii.
Q 07Rozwój której gałęzi gospodarki dostarczył geologii wielu nowych obserwacji?
górnictwa
Nowe obserwacje przerwały długi zastój, w jakim tkwiły wcześniej europejskie nauki przyrodnicze.
Q 08Jak nazywa się geologia, która wyniki badań wykorzystuje do celów praktycznych?
stosowana
Wyodrębnia się w niej m.in. geologię złóż, geologię inżynierską i hydrogeologię.
Q 09Czym w znacznym stopniu są dziś działy geologii wyodrębnione w miarę postępu badań?
naukami samodzielnymi
Najważniejsze z nich grupuje się w dwóch dużych gałęziach nauk geologicznych.
Q 10Która nauka jest, obok kartografii geologicznej, nauką pomocniczą w geologii?
paleontologia
Jest szczególnie przydatna w zagadnieniach dotyczących biostratygrafii.
Q 11Do ustalania czego XIX-wieczni geolodzy zaczęli wykorzystywać skamieniałości?
wieku skał
Skamieniałości to szczątki organiczne zawarte w skałach; ich organiczny charakter dostrzegano już w starożytności.
Q 12Co Heraklit z Efezu uważał za przyczynę wszechrzeczy?
ogień
Już antyczni myśliciele próbowali tłumaczyć procesy przyrodnicze, na długo zanim geologia stała się osobną nauką.
Q 13W których stuleciach wzrosło zainteresowanie uczonych wnętrzem naszej planety?
XVII i XVIII
Hipotezy o powstaniu i budowie Ziemi ogłaszali wtedy m.in. Kartezjusz, Athanasius Kircher i Georges-Louis Buffon.
Q 21Kto wprowadził pojęcie skamieniałości przewodniej i stworzył zasady stratygrafii?
William Smith
Do dziś stratygrafia opiera się na kilku głównych zasadach, m.in. superpozycji i pierwotnie poziomego zalegania warstw.
Q 22Ile ksiąg liczy „Historia naturalna” Pliniusza Starszego?
37
Dzieło powstało w I w. n.e. i przez wiele wieków było głównym źródłem wiedzy w zakresie nauk o Ziemi, zwłaszcza mineralogii.
Q 23Jak nazywa się zasada, wedle której warstwy rozciągają się, póki nie ograniczy ich inna masa?
obocznej ciągłości
To jedna z zasad stratygrafii; po angielsku nosi nazwę principle of lateral continuity.
Q 14Która zasada zakłada, że procesy geologiczne zawsze działały wedle tych samych praw?
aktualizmu
Chodzi o prawa rządzące procesami zarówno fizycznymi, jak i chemicznymi.
Q 15Który filozof sądził, że lądy były wielokrotnie zalewane przez morze?
Arystoteles
Podobny trop podjął później geograf Strabon: skoro osady morskie z muszlami leżą w górach, lądy muszą powoli wznosić się i opadać.
Q 16Jakich zdarzeń dotyczyła teoria, którą Georges Cuvier sformułował, badając skamieniałości?
katastrof
Pod koniec XX wieku koncepcja ta odżyła pod nazwą neokatastrofizmu.
Q 17Co, zgodnie z zasadą następstwa gatunkowego, występuje w skałach w określonej kolejności?
grupy skamieniałości
Mowa o szczątkach zwierząt i roślin; regułę tę nazywa się też zasadą następstwa organizmów.
Q 18Zwolennicy którego kierunku ostro spierali się z neptunistami na przełomie XVIII i XIX w.?
plutonizmu
Na ten sam okres przypada działalność autora pierwszego obszernego opisu budowy geologicznej Polski w języku polskim.
Q 19Kto był autorem hipotezy uniformitarianizmu, którą rozwinął Charles Lyell?
James Hutton
Lyell występował przeciw teorii Cuviera, wyprowadzonej z badań nad skamieniałościami.
Q 20Czemu, według zasady pierwotnie poziomego zalegania, uległy warstwy stromo zapadające?
tektonicznej deformacji
Warstwowanie jest pierwotnie poziome, ponieważ cząsteczki opadają z zawiesiny pod wpływem grawitacji.
Q 24Pod jaką nazwą wykładał geologię niemiecki mineralog Abraham Gottlob Werner?
geognozja
Werner prowadził wykłady w akademii w epoce, gdy rosło zainteresowanie wnętrzem naszej planety.
Q 25Kto stworzył syntezę wiedzy geologicznej przełomu XIX i XX wieku?
Eduard Suess
Autor tej syntezy zajmował się przede wszystkim tektoniką.
Q 26Jaki termin wprowadził do geologii James Dwight Dana?
geosynklina
Ten sam uczony był twórcą systematyki minerałów.
Q 27Który grecki filozof z VI–V w. p.n.e. wykazał organiczny charakter skamieniałości?
Ksenofanes
Pochodził z Kolofonu i należał do tych uczonych antyku, którzy trafnie wyjaśniali pewne fakty geologiczne.
Q 28Kto stworzył teorię kontrakcji, tłumaczącą powstawanie gór?
Léonce Élie de Beaumont
Zgodnie z nią procesy górotwórcze miałyby być związane z kurczeniem się Ziemi.